واکاوی ادبیات عرفانی

[مسافر]

نگاه ما نگاه آسیب شناسانه است:
نخست اینکه هر آنچه که در قالب مفاهیم عرفانی مطرح می شود قابل قبول نیست (مانند بحث حلول و اتحاد) و باید صحت آن با مقیاسی قابل اعتماد اندازه شود. وقتی امامان معصوم در رابطه با روایات و احادیث می فرمودند صحت آن روایات را با عقل و قرآن بسنجید و اگر خلاف این دو بود نپذیرید، اقوال دیگر که جای خویش را دارند. بنابراین هرآنچه که در قالب مفاهیم عرفانی و ادبیات و گفتمانی این چنین قرار می گیرد نیز باید سنجیده شود و سپس مورد پذیرش قرار گیرد که صد البته این مهم در توان همه افراد نیست.
در ثانی ماهیت غامض و پیچیده این ادبیات باعث می شود تا افراد در فهم درست آن گاها دچار کژ فهمی و سو برداشت شوند. برای نمونه بیت گر مسلمانی از این است که حافظ دارد آه اگر از پی امروز بود فردایی به علت کژ فهمی و سو برداشت در زمان حافظ، خود شاعر را به محکمه کشاند و اگر نبود رندی حافظ، بعید نبود بر علیه او حکم صادر شده و حد را برایش اجرا می کردند.

با صرفنظر از این دو بحث مهم در حیطه ادبیات عرفانی، اگر شخصی قصد سوء استفاده داشته باشد، با کمی تسلط به این نوع ادبیات و گفتمانی از این دست و با استفاده از عدم توانایی مخاطبان از درک صحیح یا کامل حقیقت (درک حق، پیشنیازهایی دارد) به راحتی می تواند مفاهیم درست و غلط را با هم آمیخته و اقدام به منحرف ساختن مشتاقان کم طاقت و بی اطلاع در این وادی نماید. لازم هم نیست همه چیز را منکر شود. آن قسمت از معارف را که برایش تولید اشکال نمی کند را عینا بازگو کرده و تنها دست به تحریف و حذف قسمت هایی می نماید که برایش تولید اشکال می کند. سخن فلان عارف بزرگ را در خصوص کیفیت اعمال بازگو می کند، اما اصل را به اتصال با خالق کائنات می انگارد و طی یک جلسه معنوی، مردان، در کنار زنان البته بی حجاب را به شعور کائنات وصل می کند! غافل از اینکه همان عارف بزرگ گفته بود: با هيچ سرپوشيده (زن نامحرم) در خلوت منشين و اگرچه رابعه (يکي از بزرگ ترين زنان عارف و داراي کرامات بسيار) بود و تو او را کتاب خدا آموزي! (تذکره الاولياء)