.::حلقه ی نقد دسته جمعی : انیمیشن رنگو-Rango ::.

[حسن.س.]

نجات مدرنیسم با مدرنیسم یا فرار از چاله به چاه

از زمان شکل گیری غرب در بعد فکری، با تفکرات دکارت از لحاظ نظری واندیشه ای فرانسیس بیکن از لحاظ عملی،آرام آرام با عبور سال های متمادی مشکلات نهفته در این سنخ جهان بینی به مرور رخ نمود.باید توجه کرد که غرب یک کل واحد است و این کل دارای موالیدی از قبیل سرمایه داری،تکنولوژی افسار گسیخته و بی هدف، علم مادی منفصل،لیبرالیسم و دیگر ملزومات و همین جهان بینی است که عمده ی مشکلات قرن بیستم را رقم زده است. مشکلات زیست محیطی تا معضلات اجتماعی ، فروپاشی خانواده ها تا تزلزل اخلاق عمومی ، فرهنگ نژادپرستی و صدها نقیصه ی دیگر که قابل مشاهده است.بعد از این بروز و ظهور های ناامید کننده دو رویکرد توسط اندیشمندان مطرح شد :

1- نجات غرب با غرب: این ایدولوژی معتقد است که باید با گفتمان درون تمدنی، مولفه های فروپاشی غرب را اصلاح کرد و این اصلاح با پیشرفت تکنولوژی ، تعویض روش های زندگی، قوانین جدید ، حاکمان عادل و یک عزم عمومی تحقق می پذیرد.(پست مدرن)

2-اندیشه ی عبور از غرب به ساحتی دیگر: تفکری که از بیرون به غرب می نگرد و اساس جهان بینی مدرن را نادرست می شمارد ؛ راه حل اساسی را از نو باز تعریف کل موجودیت این تمدن می داند.به کلام دیگر غرب پایان تاریخ نیست و توهم مدرنیته باید به تاریخ سپرده شود.

انیمیشن رنگو تلاشی است برای القاء عمومی تفکر اول و امیدواری مردم غرب به اینکه می توان همین مسیر را هرچند مخاطرات فراوانی دارد ادامه داد.بنده چند نکته ی کلی عرض می کنم.ریزه کاری های موجود هم قابل بررسی است.

در اول سخن بگویم که برای دیدن انیمیشن رنگو باید خود را یک انسان غربی فرض کرده و در آن اوضاع ، مشکلات و ناهنجاری های موجوده و البته با دیدی احیاگرانه به سالن نمایش رفت.این خصوصیات در یک فرد عامه و سینما روی غربی موجود است.حال آنکه خواص جامعه ما نیز کمتر از این منظر نظر برخوردارند.پس با دیدن خود در این چارچوب و فضا باید به این انیمیشن نگریست.

نکته ی دیگر اینکه نقد ارائه شده صرفا از دیدگاه های فلسفی و تاثیرات فکری نهفته در کنه این انیمیشن است و جنبه های تکنیکی و گرافیکی مجال دیگری را می طلبد.

1- سرگذشت یک غربی ، سکنی گزیدن و لذائذ آن مثل یک شیشه ی زیبا در پشت ماشینی است که با کوچکترین بحرانی می شکند و این داستان جامعه مدرن است و چنین حقیقتی را یک فرد غربی به خوبی درک می کند و هنگامی که ظرف آب از پشت ماشین به جاده می افتد ناگاه همین بی پشتوانگی و متزلزل بودن زندگی اش برای او تداعی می شود و زمانی که صاحبان او(تئورسین ها و در مرحله ی بعد حاکمان جامعه) حتی برای برگرداندنش تلاشی نمی کنند این سست بودن پایه های حکومت مدرن سرمایه داری و تنها گذاشتن مردمانشان دو چندان، برای مخاطب تداعی می شود.

2-بعد از این اتفاق و آشفتگی اوضاع جاده اولین برخورد با موجودی (سنگ پشت) است که جملاتی مبهم را به رنگو می گوید.او به دنبال آب(حقیقت آرامش و لذت غرب) است که در اوایل انیمیشن دریک آکواریوم به صورت مجازی و ناپایدار نمایان است و در آخر آن به صورت حقیقی و پایدار و باقی خود نمایی می کند.همین جملات عجیب و مبهم این موجود، مبداء سوال و خلاء یافتن پاسخ در رنگو را شعله ور می کند.قصد سنگ پشت رفتن به آن سمت جاده است و از رنگو کمک می طلبد؛اما این جاده خود تفسیری دقیق را در ذهن بیننده متجلی می کند.آشفتگی ، بی قانونی و بی مسئولیتی عده ای راننده(حاکمان جامعه حتی با پوشش قانون)عواملی هستند که باعث شد رنگو از خوشی زندگی اش به بیرون پرتاب شود.حتی این سنگ پشت شکمش در اثر همین خطرات جاده زیر چرخ ماشین رفته است اما در هدفش راسخ است و این درسی برای ایستادن است.خلاصه عبور از این جاده ی جهنمی امیدی است به رستگاری.در این این جاده عناصر فراوانی از تمدن آشفته ی غرب و دلایل آن نهفته است که در ادامه نیز مشخص می شود آمدن همین جاده آغازی است بر مشکلات ساکنان خشک آباد.

3-در اولین حضور رنگو در پایین جاده ،که نمادی از دوران توسعه نیافتگی و وحشی گری غرب است ، صحنه های بدبختی، بی آبی و تشنگی،گرما و خشکی و برخورد و منش سنتی از نوع منفی بیننده را متنفر می کند که عجب گذشته ی وحشت انگیزی است و ناخود آگاه او را علاقه مند می کند که آینده(غرب مدرن) با همه مشکلاتش هنوز هم جای تامل و ایستادگی دارد.

4- اولین خطر پیش آمده عقابی است از آسمان که بر سر رنگو فرود می آید.این موجود نشانی از قوانین تکوینی الهی و مشکلاتی است که نظام خلقت بر سر غرب وحشی مقدر کرده است(اساس تفکر بت های فرانسیس بیکن).همه در برابر عقاب خاضعند و حتی وزغ قهوه ای در بیابان به رنگو می گوید که همرنگ جماعت شو و در برابر عقاب سر نوشت بی حرکت و اقدام باقی بمان؛ اما رنگو با این روش تفکری بیگانه است و هر طوری که شده فرار را بر ماندن ترجیح می دهد و با هر وسیله و اندیشه ای سعی می کند جلوی عقاب بایستد و بلاخره سرنوشت و مقدرات وضع شده را نابود می کند.دیگر تنها اوست (اومانیسم) و هیچ قانون الهی(بیشتر تکوینی مد نظر است اما تشریعی هم در آن نهفته است) حق ندارد جلوی او را بگیرد.اینکه سازندگان انیمیشن اینچنین دستورات تکوینی و بلکه تا حدودی تشریعی خداوند را ترسناک و دست و پاگیر جلوه می دهند خود شاه بیت حرکت به سمت نپذیرفتن قوانین طبیعی است و دست اندازی در طبیعت و بلاخره مقدمه چینی برای حرکت بی حد و حصر تکنولوژی مدرن در هر جایی که نفس آدمی می طلبد(مشكلِ در توَهّم افتادن غرب در دوران جديد از نگاه فلسفي فرانسيس بيكن(1561–1626م)به عالم و آدم شروع شد. به عنوان نمونه؛ او در بحث بت قبيله مي‌گويد:‌ « بشر از پديده‌هاي طبيعي، نظمي بيش از آنچه در آن‌ها واقعاً موجود است انتظار دارد» و اين طرز فكر، مردم آن زمان را به اين باور كشاند كه گذشتگان از آن جهت كه سعي داشتند بيشتر با طبيعت هماهنگ باشند در اشتباه بودند، بلكه بايد طبيعت را با «خود» هماهنگ كرد. بالاخره با نگاه فلسفي بيكن، معني زندگي و هدف‌هاي آن در جهان غرب، تغيير كرد و تعريف ديگري از زندگي براي آن‌ها پيدا شد و يا به تعبير ديگر، انساني جديد متولد گشت. انساني كه ميل‌هايي دارد و بايد اين ميل‌ها ارضاء شوند و اگر نظام طبيعيِ عالم نتوانست آن‌ها را ارضاء كند، آنقدر طبيعت را تغيير مي‌دهد تا مطابق ميل‌هاي او شود و در نتيجه «انسانِ ابزارساز» پديد آمد، كه عقل خود را در جهت ساختن ابزارهايي به كار مي‌برد كه طبيعت را مطابق ميل‌هاي خود تغيير دهد، و لذا بشر دنباله‌رو خيالات و وَهميّات خود شد و به اين معني سوبژكتيو گشت و بر اين اساس تمدن تكنيكي يا ابزاري وارد تاريخ بشر گرديد-استاد طاهرزاده-).

5-عوامل مشکل آفرین دیگر که سر راه رنگوست ، عرف جامعه و سنت گرایی عوام مردم است که رنگو باید آن را هم کنار بزند.جغدهایی که مدام نتوانستن را در ذهن مخاطب تداعی می کنند.مردمی که همه از رنگ های قهوه ای و خاکستری که نماد بی روحی و ناراحتی است پوشیده شده اند؛ و رنگویی که با لباس شیک و مدرن مجبور است مانند آن ها شود.مثل آن ها راه برود و همانند آن ها سخن بگوید و بپوشد و .....او برای همراه کردن این قشر سنتی متعصب با ارائه ی داستان های دروغ همه را به سمت خود سوق می دهد.نکته اینجاست که سعی شده است نشان داده شود که دروغ در این موارد مصلحتی غیر قابل اجتناب است.مردمی که بی عقل که ساده لوحی در قیافه شان مشهود است و بی اراده (حتی یک تیر مدت هاست در چشم آن ها مانده است ولی عرضه درمان آن را نیز ندارند)که باید کنار رود.احمق هایی که برای نجاتشان دروغ نه تنها ناروا نیست بلکه لازم است.باید رهبری هر چند با دروغ، آن ها را به جلو ببرد.

6-اما شهردار یک لاکپشت که نشانی از عقل استعمارگر و البته با قیافه ای حق به جانب است.(در اینجا باید ذکر شود که آفتاب پرست نماد انسان غربی متفکر و ناجی،لاکپشت که همیشه نمادی از تدبر و تعقل الهی است یک فرد حیله گر، حریص و خود خواه، مار انسان قانون گریز که می شود با او مدارا کرد و حتی این جانی و قاتل نیز محترم است، مورچه نمادی ازمظلومیت زنان مهربان و مقاوم ، دختر موش کوچکی که نشان از حضور فعال جنس مونت در هر شرایطی و بسیاری نماد های دیگر. حتی علاقه رنگو به یک مورچه و حضور گورکنی که بچه هایش موش کور هستند تداعی کننده ی تفکر داروینی و بی بند و باری هر ارتباط حتی با غیر همجنس است.)نکته ی کلیدی و اساس این انیمیشن همین جاست.هم رنگو و هم شهردار دنبال روح غرب و تکنولوژی مدرن هستند.اما یکی فقط برای خود و دیگری با دید همگانی.این همانی است که الان جنبش 99 درصدی به آن معتقد است؛آن ها مشکل را حاکمان می دانند و نه اصل و اساس تفکر غربی(بدون شک این همان دجالی است که حتی بعد از ظهور حضرت(عجل الله تعالی فرجه الشریف) هم ادامه خواهد داشت.)همه ی حرف انیمیشن رنگو این است که حاکمان مغرور و خود خواه مشکل رسیدن به آرامش و لذتند.درست است جاده خطرناک است اما منشاء دلیل این خطر همان تفکر لاکپشت شهردار وصاحبان اولیه رنگو هستند(فیلسوفان ومتفکران نا آگاه غرب که باید در اندیشه های آن ها تصحیح صورت بگیرد و حاکمانی که دستورات و تفکر آن ها را پیاده می کنند نیز به همین منوال)که با بی احتیاطی و عدم رعایت و فکر و انصاف این مشکلات را بوجود آوردند.پس خلاصه مشکل طرز اجرای تکنولوژی و قوانین و عناصر غربی است و نه اصل جهان بینی غرب.این همه ی حرف پست مدرنیسم است و آن ها می گویند ما آمده ایم که با غرب ،غرب را اصلاح کنیم و این در نظر یک اندیشمند متعالی ، محال و غیر ممکن است که بحث خود را می طلبد.

7-بعد از شکست رنگو از این قانون مدرنیته ی مرسوم ، بی فکر ، خودخواه و مزدوران آن، او نا امیدانه به حقیقت اولیه ودیعه نهاده شده در ذهنش که مدام او را فرا می خواند می رود....روح غرب........رنگو با عبور از جاده و همرا شدن با سنگ پشت که نمادی از درون است به فردی می رسد که روح تمدن غرب است.یک انسان گاوچران که با ماشین صنعتی حرکت می کند و این همان است که گفته شد. تفکر پست مدرن که با ارتقاء تکنولوژی و جایگزینی فرهنگ عادلانه ، غرب را که در روش ها و متد های عملی اش اشتباه کرده است نجات می دهد.با تغییر ماهیت(و نه جوهر و روح آن) اقتصاد،تکنولوژی و فرهنگ غرب می شود آن را نجات داد و این همان فرار از چاله به چاه است.

8-در آخر هم به مردم غرب گفته می شود در عوض اینکه با یکدیگر بجنگید(مانند دعوای اهالی خشک آباد و قبیله ی گورکن ها ) اصل کار که حاکمان و خودخواهی آن ها ست را هدف بگیرید و با اتحاد در راستای مقصود خود مطمئنا مشکلات به کنار می رود.با همین ابزار مدرن و فرهنگ لیبرالیستی و تنها با اتحاد و تغییر قوانین و مناسبات حاکم ، مردم می توانند بر تمامی معضلات فائق آیند.همه ی پست مدرنیسم همین است و حتی اگر برخی عناصر ترنس مدرن مثل کاکتوس های حرکت کننده یا سنگ پشت شبه عارف ، نشانی از معنویت عرفانی مدرن است که آن هم زاییده ی پست مدرنیسم است.تقریبا همان عرفان بودیسم که مشابه آن در اطراف ما رو به افزایش است(rango یک ترکیب مهم است که تداعی کننده ذات همین تفکر است.ran تداعی کننده ی حرکتی که انجام شد و البته دارای نقایصی بود و go دستوری است که باید حرکت را ادامه داد اما با تجدید نظری درون گفتمانی و با حفظ اصالت روح غرب یعنی همان عملکرد rango).