حرم امام رضا(علیه السلام) در محاصره معماری پست مدرن

[nooromahdi]

مسجد امام رضا (علیه السلام) واقع در تقاطع خیابان انقلاب اسلامی با خیابان شهید نامجو است که درحال ساخت می باشد و از لحاظ سبک معماری، به تقلید از معماری پست مدرن غرب ساخته شده و با جوهره عملکرد مسجد منافات دارد.









در حوزه هنر ، همه هنرمندان قائل به این امر هستند که پشت هر اثر هنری، یک پیام مستتر است که به واسطه ی آن اثر به طریقه غیرمستقیم به مخاطب خویش القاء می گردد. و در میان هنرها ، معماری به دلیل وسعت و گستردگی آن و القائ سبک و شیوه زندگی، به جای یک پیام، گستردگی یک فلسفه را درخود نهان دارد. پس هر اثر معماری گویای یک فلسفه است. حال با این فرض چنانچه در مواجهه با معماری غرب، رویکرد تقلید و تاثیرپذیری صرف و یکسویه را در پیش بگیریم باید بدانیم که انسان مسلمان ایرانی را به پارادایم فلسفی غرب احاله داده ایم و به هیچ .که البته این فلسفه ی پشت آن آثار معماری یقینا با اعتقادات اسلامی و شاخصه های فرهنگ ایرانی در تناقض کامل است. زیرا انسان ایرانی در پارادایم خداگرایی تنفس می کند و معماری غرب اسیر پارادایم انسان گرایی است.


DSC00008.JPG

پروژه ای که قصد بررسی و تحلیل آن را داریم ، مسجد امام رضا (علیه السلام) واقع در تقاطع خیابان انقلاب اسلامی با خیابان شهید نامجو است که درحال ساخت (مرحله ساخت اسکلت) می باشد. اگر چه در بنای حاضر موتیو هایی از معماری ایرانی- اسلامی بکار رفته ، از جمله این المان های ایرانی ، می توان به گودال باغچه ، گره چینی ، و یا استفاده از عدد 8 (مسجد امام رضا ع هشتمین امام) در قطعه بندی و یا حتی استفاده از عنصر آب می باشد، اما روح حاکم بر این بنا (با وجود یک فرم دینامیک و جذاب) یک معماری فرم گرا و حجمی است که در نهایت دچار برونگرایی است و دعوت به خودش می کند نه دعوت به خداوند، چرا که بنای حاضر که به صراحت به سبک معماری پست مدرن دیکانستراکشن/ فولدینگ/ پرش کیهانی (کاسموژنیک) طراحی شده ، به طور مستقیم فلسفه دیکانستراکشن و فولدینگ را فریاد می زند. شاید هیچگاه معماری را به اندازه این سبک ، به یک گرایش فلسفی نزدیک نبینیم.
در پارادایم خداگرایی ، مسجد جایگاه سجده و بندگی خداست. در پارادایم انسان گرایی ، آنجا که خدایی نیست ، مسجد جایگاه سجده و بندگی کیست؟ مضحک بودن چنین تقلیدی در اینجا بیشتر خود را نشان می دهد که " مسجدی به سبک اومانیسم "
فلسفه دیکانستراکشن ، که سبک معماری دیکانستراکشن آن را پرورانده ، زاییده توهمات ذهنی ژاک دریدا ، فیلسوف پست مدرن فرانسوی است. لذا فلسفه دیکانستراکشن که فلسفه ایهام ، آشفتگی ، ابهام ، دوگانگی ، عدم ثبات ، تزلزل، فریب ، عدم سودمندی ، چندمعنایی و تناقض است نمی تواند به عنوان مبانی نظری معماری یک مسجد استفاده شود.
همچنین فلسفه فولدینگ (folding) که حاصل ذهنیات ژیل دلوز ، فیلسوف پست مدرن فرانسوی است، ابهام انگیزی ، عدم وجود ارجحیت در هیچ چیز، نفی سلسله مراتب عمودی و تاکید بر حرکت افقی را به دوش می کشد.
به راستی در معماری یک مسجد که بنایی برای یقین و توحید است ، چه جایگاهی برای فلسفه ایهام و دوپهلویی و عدم ثبات و تزلزل است؟
در سبک معماری که این بنا طراحی شده، آن سان که از فلسفه اش بر می آید، هیچ چیز به چیز دیگری ارجحیت ندارد و با مفهوم اوج و تعالی و حرکت از کثرت به وحدت در معماری اسلامی ، متناقض است. به همین دلیل نیازی به گنبد و گلدسته که بیانگر حرکت از کثرت به وحدت و عروج و تعالی و اوج گرایی ئر معماری اسلامی است ؛ نبوده است.
این سبک معماری بر اساس فلسفه اش ایهام دارد و دوپهلوست ، پس شرک آمیز است. دچار چند معنایی است و متکثر است و به جدال توحید می رود. متزلزل است و شک برانگیز، پس به ریشه یقین آدمی تیشه می زند. و همانگونه که از فلسفه دیکانستراکشن انتظار می رود، قرار است متناقض باشد، پس با همه آنچه که در معماری مساجد اسلامی به باور رسیده ایم متناقض است. با عدل سر ناسازگاری دارد چرا که دچار آشفتگی است.



7a-Peter Eisenman_Roma.jpg

eisenman_g01.jpg



اگر چه معماران غربی همچون " پیتر آیزنمن " کلیسا هایی را مانند آنچه که در تصویر می بینیدبه سبک فولدینگ طراحی و اجرا نموده اند اما باید به این نکته عنایت داشت که حتی اگر معماران ایرانی بخواهند صرفا یک تقلید فرمال و حجمی صرف از معماران پست مدرن غرب داشته باشند، باید بدانند که معماری پست مدرن یک معماری زمینه گراست. یعنی آن که در این شیوه باید به زمینه های فرهنگی، اجتماعی وعقاید و سنت های جامعه ای که در آن معماری می کنند توجه ویژه داشته باشند. البته طراحی چنین بناهایی در پایتخت جمهوری اسلامی توسط معماران و تایید ساخت آن توسط مسئولین، بدون غرض ورزی و زائیده ی غفلتی است که تذکر برای رفع این غفلت هدف این گزارش است. مع ذلک حداقل اتفاقی که با آگاهی مسئولین امر در خصوص ساخت این مسجد باید صورت پذیرد، در دستور کار قرار دادن تغییر کاربری این بنا و جلوگیری از طراحی و ساخت هربنا با هر کاربری است که به سبک های غربی ای طراحی می شود که با معیارهای معماری و زندگی اسلامی جامعه ما منافات دارد.
مشرق نیوز

[Resistance]

حرم امام رضا(علیه السلام) در محاصره معماری پست مدرن

به راستی چرا نهادهایی که با نام امام رضا ثبت شده اند در یك عقب نشینی آشكار بناهای پست مدرن می سازند؟

به گزارش خبرنگار مشرق،
هسته اولیه شهر مشهد به قدر زمان شهادت علی ابن موسی الرضا (علیه السلام) قدمت دارد و از آن زمان تا كنون مامن مومنین و عرفا و اولیاء خداوند بوده است و به تبع آن از شریف ترین مكان های روی زمین است.

نكته آنجاست كه معماری و شهرسازی نیز تابعی از همین گزاره هایی است كه الزامات هویت شهری مشهدالرضا را شكل می دهند.
یادش بخیر سالها پیش كه برای اجرای طرح توسعه حرم زمینهای اطراف آن خریداری شده بود؛ بر تابلوهای كوچكی كه در خیابانها نصب شده بود نوشته بود: "لطفا با حضور قلب عبور كنید؛ اراضی طرح توسعه حرم"

اما به راحتی و با انجام یک پروژه توسعه با عنوان زیرگذر حرم، مرز درون و برون از میان برداشته می شود و اهمیت حضور قلب رنگ می بازد.


[align=JUSTIFY DIR=RTL]



سالهاست از آن روزگار گذشته و حالا چند صباحی است كه به همت دوچندان بورژواها و سودای طمع آنان كه سود مالی و اعتبارات بانكی خود را در گرو برج سازی در حریم حرم آن امام می بینند؛ سیما و منظر سنتی و اسلامی این شهر آلوده شده است. چهره مشهد، دیگر تغییر كرده ست.

در این باب سخن بسیار است. اما چیزی كه بیش از همه آنان را كه دل در گرو آستان قدس حضرتش دارند، رنجور می كند؛ نوعی از معماری و شهرسازی است كه نه تنها منطبق باهویت مذهبی و معنوی این شهر نیست بلكه در تعارض با شهرسازی اسلامی نیز هست. مشهد الرضا آنچنان كه از نامش نیز هویداست؛ از شهادت هفتمین فرزند حضرت زهرا چشمه می گیرد و اوست كه باید فصل الخطاب و كانون توجهات شهرسازی و معماری آنجا باشد.

اما حتی خیابانهای منتهی به حرم نیز كه محور اصلی و راه رسیدن به حرمند (با دقت بخوانید، راه رسیدن به حرم!) هیچ نشانی از راه ندارند. راه باید مبین مقصد باشد و در عالم تمثیل، بر منتهای خود دلالت كند.
به راستی خیابان امام رضا (علیه السلام) چه نشانی از این نام دارد؟






جز آنكه جولانگاه معماری پست مدرن شده است و بر سبیل زراندوزان می تازد؟ وقیح تر آنكه این خبط وخطا از نهادهایی سر می زند كه با نام ائمه ثبت شده اند و آن را بر سردرهای خود نصب نموده اند؛ اما در یك عقب نشینی آشكار سر بر چاه ویل پست مدرنیسم فرو كرده اند.



ساختمان هتل ثامن الحجج مشتی است نمونه خروار و گواهی بر این مدعا:




این هتل هیچكدام از قوانین شهری و از جمله عقب نشینی در ارتفاع به منظور رعایت كوریدور بصری و تحت الشعاع قرار ندادن منظر حرم را رعایت نكرده است.

خیابان امام رضا مملو از هتل هایی است كه تماما به شیوه قارچ گونه از شوره زار مدرنیسم سر برآورده اند.


مسجد امام رضا نیز كه سال گذشته به همت شهرداری تهران ساخته شد؛ از مجموعه هایی است كه با قواعد پست مدرنیسم و معماری فولدینگ ساخته شد.

به راستی چرا؟

[محمد667]

یه سری انسان در بالادست شهرها حکومت میکنند و چاره ی کارشان پول است
ایرانی که دانش معماریش قبل از اسلام ، بعدها مورد قبول دین اسلام شده
اگر امام (رحمة الله علیه) پهلوان بزرگ سیاست زنده بودند هرگز اجازه ی هجوم فرهنگ بیگانه به ایران را نمیدادند
معماریی که در تاریخ ایران از هزاران سال قبل الهام گرفته شده چرا باید جای خود را به معماری صد ساله ی اروپایی بدهد ؟؟؟؟
واقعا دوست من عجب سوالی پرسیدی واقعا چرا ؟؟؟؟؟
جوابش نزد سیاستمداران ضد ایران است

[راحیل]

ممنون که حرف دل مارو زدین ما که هرچی میگیم انگار نه انگار که گفتیم اصلا هیچ کس دلش نمیخواد بشنوه چه میکنیم و کجا میریم ؟؟؟!!! نمیدونم

[islamnab]

سلام تازه دو سه روزه اینجا عضو شدم و از حضورم خرسندم
این بحث عالی هست که راه انداختین تازه اینجاهایی که عکسشو گذاشتین همه ی ماجرا نیست ماجرا توخیابون شیرازی شدیدتره جوری که از چهارراه شهدا اصلا حرم دیده نمیشه این مقاله ی روزنامه ی خراسان .ببخشید چون خودمان بلد نیستیم مقاله بنویسیم

توسعه پيراموني حرم امام رضا(علیه السلام) فقط با نگاه اقتصادي مغاير با فرهنگ رضوي است
خراسان رضوي - مورخ یکشنبه
1390/05/23
شماره انتشار 17908
نويسنده: مشام

ساخت و سازهاي گسترده اطراف حرم امام رضا(علیه السلام) که البته اگر بتوان اسمش را «توسعه» گذاشت، در حال حاضر توجه همه را به خود جلب کرده است.ساختمان هاي بلند و گاه بي قواره که نمونه اش را اکنون در خيابان شيرازي شاهد هستيم. برخي معتقدند اين روند را نمي توان «توسعه» قلمداد کرد چرا که «توسعه» اساسا ساختارمند، هدفمند و با برنامه صورت مي گيرد اما به نظر مي رسد آن چه اکنون اطراف حرم مطهر رضوي در حال انجام است، متناسب با شرايط ويژه فرهنگي و معنوي بارگاه مطهر رضوي نيست. معماري و نماي اين ساختمان ها بعيد به نظر مي رسد براي مشهدالرضا(علیه السلام) که امروز از آن به «پايتخت معنوي» ايران ياد مي شود نمادساز و هويت ساز باشد که بي شک معماري و شهرسازي اين ديار که مزين به آستان فرشته پاسبان رضوي است بايد بخشي از هويت آن باشد.در گفت وگوي پيش رو با هادي عرفان معمار و مدرس دانشگاه و مسئول دفتر مطالعات اجتماعي معاونت فرهنگي شهرداري مشهد همين دغدغه ها را به بحث گذاشتيم.

در اين گفت وگو که چندي قبل نيز قسمت اول آن در همين صفحه به چاپ رسيد «عرفان» به اين نکته اشاره مي کند که توسعه اطراف حرم مطهر رضوي تنها با نگاه اقتصادي ضمن اين که مغاير با گسترش فرهنگ رضوي است، به نوعي باعث وهن نسبت به اين آستان مقدس است.گفت وگو را با سوالي درباره هويت و معماري آغاز مي کنم. او مي گويد: «در حال حاضر بخش مديريت بدنه اجرايي با نگاهي از بالا به پايين با خواسته نامطلوب از معماران مي خواهند با يک جراحي شهري شهر را توسعه دهند و مي خواهند با لودر هويت را صاف کنند و دوباره هويت جديد بسازند اما در همه جاي دنيا هويت شهري هميشه زنده است براي مثال آمستردام در هلند، پاريس در فرانسه و رم در ايتاليا و... گذشته خود را حفظ کرده اند اما ما گذشته را پاک کرديم تا به جاي آن فضاي جديد و بهتر بسازيم.»مهندس عرفان با تاکيد بر اين که خلق هويت کار يک شخص و يک دولت نيست بلکه يک جريان ماندگار است، عنوان مي کند: ما به قدرت جريان ماندگار هويت که خود به خود اصلاح مي شود و به مرور زشتي ها را از بين مي برد توجه نکرده ايم.
او سپس با انتقاد از اين که در مقطعي برخي تصميم گرفتند پيرامون حرم مطهر رضوي را پروژه سازي اقتصادي کنند، اظهار مي دارد: من اين اقدام را جراحي شهري مي دانم نه طراحي شهري چرا که حدود ۳۰۰ هکتار فضاي ارزشمند و بي بديل اطراف حرم مطهر را در کوتاه مدت به سرمايه شهري و در درازمدت به ثروت شهر تبديل کردند.

گنجينه اي که از دست داديم
عرفان با بيان اين که اگر به بافت اطراف حرم رضوي با رويکرد عميق طراحي شهري نگاه مي شد ما اکنون از گنجينه بي بديل از حمام ها، خانه هاي تاريخي و مساجد برخوردار بوديم، مي افزايد: اگر چنين بود ارزش و فرصت مغتنمي براي مشهد و کشور ايجاد مي شد اما متاسفانه در بافت اطراف حرم مطهر گويي قطع عضو صورت گرفت.

ساخت و ساز تنها با نگاه اقتصادي
او با طرح اين نکته که دولت از پروژه ها حمايت نکرد و کارفرما نيز تنها نگاه اقتصادي دارد مي گويد: اين که تنها با نگاه اقتصادي به توسعه اطراف حرم رضوي بپردازيم باعث وهن نسبت به آستان مقدس رضوي است اما متاسفانه اکنون شاهد ايجاد پروژه هاي تجاري مرتفع در اطراف حرم مطهر هستيم.اين مدرس معماري با اشاره به اين که متوليان اين کار نمي دانستند که در ازاي بناهاي تاريخي هزار ساله اطراف حرم يک محله مرده به دست آوردند ادامه مي دهد:«در حال حاضر تنها قسمتي از مشهد که رشد منفي جمعيت دارد، اطراف حرم مطهر است و مردم در حال ترک محله ها هستند مردمي که جزو معتقدترين و اصيل ترين مردم مشهد هستند با اين حال معماري هم بدون مردم معنا ندارد چرا که معماري براي مردم است.»

اصفهان تاريخ را حفظ کرد
مهندس عرفان سپس به شهر اصفهان اشاره و عنوان مي کند: اصفهان قلب جغرافياي ايران و بيش از يک هزار سال پايتخت بوده است و دولت هاي مختلفي در اين شهر به عمران، معماري و آباداني پرداخته اند در عين حال شاهديم که اين شهر حتي در زمان حمله مغول هم حفظ مي شود که مهم ترين دليل آن نهادينه شدن فرهنگ حفظ و نگهداري آثار تاريخي و معماري در ميان مردم است.او همچنين ادامه مي دهد که برآيند پايداري اين فرهنگ در اصفهان اين است که اگر امروز يک مسافر به مدت يک ماه در اصفهان اقامت داشته باشد باز هم مکان هايي وجود دارد که بتواند از آن بازديد کند و در مسير توسعه اصفهان مي بينيم که همه اداره ها، بانک ها، فروشگاه ها تلاش مي کنند خودشان را به معماري اصفهان شبيه کنند و کمتر از نهادهاي کاذب، پوسته اي و... استفاده مي کنند.

مقايسه مشهد و تبريز
او در مقايسه اي ديگر بين مشهد و تبريز چنين مي گويد: مشهد و تبريز شهرهاي تقريبا مرزي هستند بارها هم بين دولت هاي ايراني و غيرايراني دست به دست گشته و بستر تخريب و ويراني در آن فراهم بوده است اما تبريزي ها با چنگ و دندان آثارشان از جمله بازار تاريخي را که به تازگي ثبت هم شد حفظ کردند اما امروز و نه در دوران جنگ ما با بازارهاي قديمي مثل بازار سر شور مشهد چه کرديم؟

رشد پفکي شهر مشهد
او گفته هايش را چنين ادامه مي دهد: مشهد از ۹ هزار هکتار به ۳۰ هزار هکتار افزايش پيدا کرده است اما به لحاظ زيرساخت ها و کيفيت رشد پفکي داشته است من اين را رشد نمي دانم بلکه تنها بزرگ شدن مشهد مي دانم چرا که زيرساخت ها هنوز فقير است.

براي مشهد کم گذاشتيم
او در ادامه با بيان اين که براي مشهد کم گذاشته ايم و ۲۰ ميليون زائر داشتن افتخار نيست مي گويد: طبق طرح جامع اول مشهد در حال حاضر بايد سالانه ۵۵ ميليون زائر داشتيم حتي اگر اين مهم اتفاق مي افتاد شهر توانايي زيرساختي ۵۵ ميليون زائر را ندارد.اين مدرس معماري با اشاره به اين که در ۴۰ سال گذشته يک اشتباه استراتژيک در مشهد رخ داده است مي افزايد: بار مذهبي شهر را که در گذشته بين حرم مطهر و شبکه اي از مساجد شهر تقسيم بود به بار مذهبي متمرکز در حرم مطهر تبديل شد به طوري که ديگر شبکه مساجد سطح شهر مفهومي ندارد.

[Mason_yab]

بزرگی میگفت در گذشته ای نچندان دور مساجد باشکوهترین وبلند ترین بناهای هرشهر بودند ، اما امروز بانکها قبله ی ما شده اند . . .
.
بنطر من امروز حتی منشا و مبدا الگوبرداری معماران ما هم ساختمانها بانکها هستن که اکثراً هم دولتی هستن!!!
.
بنظر من وقتی دولت برای ساختمانهای میلیاردی خودش یک هزینه ی نسباتاً جزئی برای طراحی ایرانی شون نمیکنه از بخش خصوصی هیچ انتظاری نمیره! آیا یک برج نمیتونه در حین اینکه برج هست (!) ، با شکوه باشه ، ایرانی هم باشه؟ یا نه!
چون مبتکر برج سازی غربی ها هستن ، حتماً باید برجها رو با معماری غربی ساخت؟
.

[eXitxhu]

مشکل ما اینه که روایات ظهور بد و به بقیه میچسبونیم خوبا رو به خودمون!
این همه مسجد آباد!
باز به مسجد شیشه ای گیر میدن!

[سدرة المنتهی]

بله . مشهد خیلی غم انگیز شده.

ساختمان به کنار

آدم هاش.