علم ؛ حجاب اکبر !؟!

[MESSENGER]

1- در آيات و روايات بر اصل فراگيرى علم تأكيد فراوان شده است. 1

2- در متون اصلى دين ما با طرح حقايقى چون: برتر بودن عالم از عابد، محبت خداوند به جويندگان علم، احترام به دانشمندان مساوى با احترام به پروردگار و... به جايگاه والاى دانشمندان اشاره شده است.2

3- در پاره‏اى روايات بر اين حقيقت تأكيد شده است كه علم بايد براى رضاى خداوند باشد.3

حضرت رسول اكرم ص به روايت اميرمؤمنان ع مى‏فرمايد:

«هر كه علم را براى رضاى خدا طلب كند به هيچ بابى از آن دست نمى‏يابد مگر آن كه به سبب آن در نفس خود داراى فروتنيى افزون‏تر مى‏شود و در ميان مردم بيشتر به تواضع مى‏پردازد و ترس او از خدا افزايش پيدا مى‏كند و كوشش او در كار دين بيشتر مى‏شود. اين كس همان است كه از علم سود مى‏برد و بايد آن را بياموزد. 4

4- در فرهنگ دينى علم بايد براى فهميدن باشد نه براى جدال كردن، فخرفروشى و فريب دادن ديگران. 5

5- هر چند در روايات افضل علوم، علم به خدا (و علوم دينى) دانسته شده است؛

اما در عين حال ؛

افضل دانش‏ها، علمى دانسته شده كه در آن خلوص باشد و نافع‏ترين علم، علمى تلقى گشته است كه به آن عمل شود 6

6- دانشى كه در متون روايى از آن تمجيد و تقدير شده است دانشى است كه خصايص زير را داشته باشد و فرق نمى‏كند در چه عرصه و ساحتى باشد، دينى باشد يا غيردينى، انسانى باشد يا طبيعى و...

امام صادق(علیه السلام) مى‏فرمايد:

«هر كس كه علم بياموزد و به آن عمل كند و براى خدا آن را به ديگران تعليم دهد، در ملكوت آسمان‏ها او را عظيم مى‏خوانند و مى‏گويند براى خدا آموخت براى خدا عمل كرد و براى خدا به ديگران تعليم داد». 7

7- اما اگر علم و دانش براى خدا نبود و رضاى حضرت حق در آن مقصود و منظور اصلى نباشد علمى است كه حجاب اكبر خواهد بود و چنين علمى آدمى را به كمال نمى‏رساند ولو آن كه علم دينى باشد.

ويژگى‏هاى ذيل را مى‏توان نشان‏هايى از "علم فاسد" و "حجاب اكبر" دانست:

--- براى دوستى دنيا و شيفته شدن آن 8

رسول اكرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) مى‏فرمايد:

«هر كس براى دنيا و مقام پيدا كردن در چشم مردمان و مورد توجه قدرت‏ها شدن به جستجوى علم برآيد به بابى از آن نمى‏رسد مگر آن كه عظمت و كبريايى او در نزد خودش افزون مى‏شود و زبان و دست درازى او بر مردمان افزايش پيدا مى‏كند و بى‏توجهى او به خدا و دورى او از دين بيشتر مى‏شود» 9

--- ادعا و خودبزرگ‏بينى 10

--- كتمان علم (همان)

--- گرفتن مزد و كار درست نكردن

امام صادق(علیه السلام) فرمود:

«عيسى بن مريم به ياران خود گفت: واى بر شما علماى بد، مزد مى‏گيريد و كار نمى‏كنيد، نزديك است كه صاحب كار از شما خواستار كارش شود و شما نزديك آنيد كه از دنيا بيرون رويد و وارد تاريكى گور شويد» 11

--- رياست‏طلبى

پيامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود:

«اى اباذر هر كس علم را براى آن بخواهد كه مردمان رو به سوى او كنند، بويى از بهشت به مشام او نخواهد رسيد» 12

حضرت على(علیه السلام) مى‏فرمايد:

«سر علم، فروتنى و تواضع است و چشم آن، تهى بودن از رشك [و حسد] و گوش آن، فهم و زبان آن، راستگويى و قلب آن، نيت نيكو و عقل آن، شناخت اسباب امور و از ثمرات آن است: تقوا و دورى گزيدن از هوس و هوا و پيروى از هدايت و پرهيز كردن از گناهان و دوست داشتن برادران و گوش دادن به سخنان دانشمندان و پذيرفتن از ايشان. نيز از ثمرات آن است، فروگذاشتن انتقام با قدرت و قبيح شمردن ارتكاب باطل و پسنديدن پيروى از حق و گفتار راست و دورى گزيدن از شادى به غفلت و از انجام دادن هر كارى كه مايه پشيمانى شود. علم بر عقل مى‏افزايد و در آموزنده خود صفات پسنديده مى‏آفريند... و آز را سركوب مى‏كند و مكر را از كار مى‏اندازد و بخل را مى‏كشد و جانور وحشى را به بند مى‏اندازد و آدمى را به درستى در گفتار و كردار مى‏رساند» 13

1-فاطر25 - بقره269 - انعام122 و...

2-الحياة ج2،صص 280- 282

3-همان،ص 330

4-همان، حديث اول

5-همان،ص 332

6-همان، ص 529،حديث 13834، 13835 و 13836

7-الحياة،ج 2،ص 336،ح 3

8-الحياة،ج 2،ص 343

9-همان

10-همان، ص 344

11-الحياة،ج 2،ص 345، بخش «ه»

12-همان،ص 347،حديث اول

13-الحياة، ج 2، ص 335، حديث 8