نقد فیلم سینمایی "تحت تعقیب-Wanted"

[صابر]

بسم الله الرحمن الرحیم

نقدی که پیش روي شماست همان نقدی ست که در ابتدای دیسک های فشرده ی این فیلم در شبکه ی ویدیویی کشور آمده است، به نظر بنده مفید و خواندنی ست.

عنوان فيلم: تحت تعقيب
نام لاتين: Wanted
محصول: آمريكا
سال تهيه: 2008
موضوع: حادثه اي

بسم الله الرحمن الرحیم

سینما صنعتی پیچیده و چند وجهیست و در درون خود تناقض ها و تضادهایی را می پروراند که گاهی تفکیک خوبی ها و بدی های آن دشوار است. شاید برای همین است که قدرت های بزرگ به سینما همچون ابزاری برای پیشبرد اهداف خود می نگرند و هر از گاهی فیلم هایی را روانه ی بازار می کنند که، بیش از آنکه جنبه های هنری قوی داشته باشند انگار به هدف هایی معین شلیک شده اند. فیلم "تحت تعقیب" یکی از همین آثار است. فیلم ماجرای جوانی ساده و شاغل در یک اداره را روایت می کند که مدام از سوی رئیس و اطرافیانش تحقیر می شود. وسلی گیبسون با بازی "جیمز ماکای" همان جوان دست و پا چلفتی ست که شناختی از خود و هویتش ندارد و ناگهان در معرض اتفاقات عجیب و استثنائی قرار می گیرد. کارگردان در معرفی وسلی در همان ابتدای کار به گونه ای عمل می کند که انگار او جوانی توسری خور است و با دادان همین پس زمینه در میانه های فیلم تماشاگر باور می کند که وسلی به یک قهرمان تمام عیار مبدل شده است، این مهم درست در کشمکش های داستانی در انتقال وسلی به گروهی که خود را اعضای انجمن دوستی می نامند صورت می پذیرد و او از یک آدم ساده و آسمان جول که فقط چهارده دلار و پنجاه سنت در حسابش دارد به قهرمانی تبدیل می شود که به حساب بانکی اش بیش از سه میلیون دلار واریز شده است و این درست سر بزنگاه و سرآغاز همان تناقض هاست که پیشتر اشاره شد. فیلم از یک سو به سمت جنبه های فرا واقعی می رود و اینطور وانمود می کند که تو گویی انجمن دوستی برگزیده ای از سوی نیروهای فرازمینی ست و آن ها با مجازات افراد تعادل را در زمین برقرار می سازند، اما نشانه هایی از نوع میلیونی شدن حساب بانکی و قدرت یافتنی اینچنین مادی اساس و جوهره ی فیلم را فرو می ریزد. اینجاست که آشکار می شود در دنیای باورهای محدود مادی هنوز همان پول است که احساس قدرت می آورد و اتفاقا باید گفت که این فیلم نیز محصول ماتریالیسم و بینش محدود خود است و اساسا سازندگان فیلم آنقدر که درگیر جنبه های فنی فیلمشان شده اند گویا چندان بر منطق روایی آن تاکیدی نداشته اند، زیرا بعید است مخاطبشان را در مسیری خلاف سرگرمی بیشتر حرکت بدهند.



نکته ی قابل توجه بعدی اشاراتی ست که به انجمن دوستی می شود، انجمنی که کنایه ای از همان گروه های فراماسونری ست، گروه هایی مخفی با افکاری پلید و یکسویه که در ظاهر و به قول اسلون با بازی "مورگان فریمن" مثلا می خواهد با هرج و مرج مقابله کند اما در نهایت به ناامن شدن بیشتر جهان و گسترش بیشتر هرج و مرج و ناامنی گسترده تر دامن می زند. در واقع فیلم با برگزیدن عنوان انجمن دوستی قصد دارد نشانی غلط به تماشاگر بدهد، مقصود اصلی نیز درست در همین نکته نهفته است. وقتی مرزهای قهرمان را با ضدقهرمان مخدوش می سازد و از وسلی بیگناه به وسلی ضدقهرمان که اکنون یک قاتل حرفه ایست می رسد، در اصل دارد مرزهای واقعیت را با غیر واقعیت درهم میریزد و از حقیقت نمایی دروغ چهره ای راست و منطبق بر واقعیت باز می سازد تا به اهدافش نزدیکتر شود. قطعا تماشاگر جدی فیلم با کمی دقت در دیالوگ ها و گفتار و با اندکی وسعت نظر می تواند درک کند که فیلم قصد توجیه کدامین اهداف را دارد. وقتی که اسلون به وسلی می گوید: "ما مسیر تاریخ را هر طور بخواهیم عوض می کنیم" و یا اینکه " ما از قانون گرگ ها تبعیت می کنیم نه از قانون گوسفندها" و "کشتن یک نفر ممکن است باعث نجات هزاران نفر دیگر شود" با منظورهایی فراتر از محدوده، فیلم را پیش می برد و نشان می دهد که فیلم تا کجاها نظر دارد. این گفتار درست مابه ازای همان ادبیاتی ست که کشور هایی نظیر آمریکا در توجیه حملاتشان به کشورهایی نظیر افغانستان و عراق به کار می برند.



دیالوگ هایی که انگار از دل گفتار همان ها و رسانه هایشان بیرون آمده اند و از طریق فیلم سینمایی و داستانهای وارونه قصد دارند که نهادینه شود. اما حتی در همین تلقین نیز ناچارند تا حد ممکن موضوع را تلطیف و تغییر دهند. فیلم تحت تعقیب از منظر کاربرد های رایانه ای و جلوه های کامپیوتری ویژه نیز قابل بحث است، احتمالا هرچه در پردازش داستان پر پیچ و خم اش می لنگد در اجرای صحنه های اکشن چیزی از اخلاف خود نظیر فیلم هایی چون "ماتریکس"، "سرعت" و حتی مجموعه آثار "جیمز باند" کم نمی آورد. از این منظر تحت تعقیب با کات هایی بجا و تعویض ها و نقطه گذاری های فنی اثری پر کشش به حساب می آید و در طبقه بندی های رایج سینمایی جزو فیلم های اکشن موفق محسوب می شود، اما همه ی ماجرا آنجاست که در آثاری از این دست همیشه این متن است که فدای جنبه های فنی شده و واقعیت های دنیای ما به گونه ای مصادره و وارونه جلوه داده می شود که بنای مستحکم فیلم را فرو می ریزد، درست مانند کاری که انجمن دوستی در این فیلم می کند، خشونت ورزیدن. توجیه رفتارهای خشن و آدم کشی برای پیشگیری از خشونت و آدمکشی. به این ترتیب می توان با کمی دقت به درون مایه و جوهره ی چنین آثاری پی برد، "قصاص قبل از جنایت" مفهومی ست که در آموزه ها و باورهای مردم مشرق زمین هیچ جایگاهی ندارد، اکنون در پایان فیلم وقتی پرده از روابط فساد آمیز اسلون و انجمن دوستی برداشته می شود و فاکس با بازی "آنجلینا جولی" تیر خلاص را به خود و همکارانش شلیک می کند تنها چیزی که باقی می ماند تاسف بر دنیای مادی گراست که همیشه معصومیت را به قربانگاه می برد و جهانی را باز میسازد که پر از خطر و احساس نا امنیست.
منتقد: دکتر رضا درستکار

دریافت فایل pdf
دریافت فایل صوتی
دریافت فایل تصویری