چرا خدا حوادثی مثل سیل و زلزله را به وجود می‏آورد که انسان‏ها از بین بروند؟!#

[MESSENGER]

گویا اشکال پرسش درباره مرگ انسان‏ها نیست زیرا مردن برای همگان یک امر طبیعی و حتمی است :«اًِّنَّا لِلَّهِ وَ اًِّنَّا اًِّلَیْهِ راجِعُونَ؛
ما از آن خداهستیم و به سوی او باز می‏گردیم.»{1}.
محور سؤال آن است که به چه دلیل مصیبت‏ها و گرفتاریهایی چون سیل و زلزله و نظایر آن گریبانگیر بشر می‏شود و او را به نابودی می‏کشاند؟راز این بلاهای خانمان برانداز چیست؟به عبارتی چرا ناگهان زلزله‏ای پیدا می‏شود و این همه افراد بی تقصیر و بی گناه را زیر آوار می‏برد؟علت این شرور و بدی‏ها و بی نظمی‏ها در عالم چیست ؟

در پاسخ به این پرسش باید توجه داشت که بلاها و دشواری‏ها، علل و رازهای متعددی دارند. از این رو توجه به نکات ذیل شایسته است :

---

1. سختی‏ها و بلاها را نمی‏توان بدی و بدبختی انگاشت، بلکه این مصیبت‏ها را می‏توان از منظر امتحان و آزمایش الاهی نگریست که صبر پیشگی در برابر این مصیبت‏ها ارزشمند است ؛ خداوند می‏فرماید:
«وَ لَنَبْلُوَنَّکُمْ بِشَیٍْْ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الَّثمَراتِ وَ بَشِّرِ الصَّابِرِینَ ؛ و قطعا شما را به چیزی از (قبیل) ترس و گرسنگی، و کاهشی در اموال و جانها و محصولات می‏آزماییم ؛ و مژده ده شکیبایان را.»{2}
و در آیه‏ای بر امتحانی بودن شر و خیر گوهی می‏دهد :
«وَ نَبْلُوکُمْ بِالشَّرِّ وَ الْخَیْرِ فِتْنًَْ ؛ و شما را از راه آزمایش به بد و نیک خواهیم آزمود.»{3}
علامه مرتضی مطهری در توضیح و تفسیر این آیه معتقد است که «ای بسا یک چیزی خودش خیر است، نعمت است، ما که به شما می‏دهیم جنبه امتحانی دارد ولی وقتی که به شما دادیم همین خیر بسا هست که سبب فساد شما بشود باز شر هم جنبه امتحانی دارد، ای بسا همین شر منشأ اصلاح شما بشود.»{4}

---

2. بلا و مصیبت‏ها این گونه نیست که اثرش بریدن و خمودی باشد، بلکه وجود سختی‏ها برای آنست که استعداهای باطنی انسان بروز کند. بلاها هم فرد را تربیت می‏کند و هم به بیدار سازی جامعه می‏انجامد. به عبارتی دیگر، مصیبت‏ها مادر خوشبختی‏ها است و در دل گرفتاری ها و مصیبت‏ها، سعادت و نیکبخی‏ها نهفته است و اگر مصیبت‏ها و سختی‏ها در زندگی بشر وجود نداشته باشد آن وقت آغاز تباهی و نابودی است زیرا در دنیا کسی پیروز است که قدرت شناوری داشته باشد ؛ شناوری در امواج بلاها و سختی‏ها، و شناوری در میدان عمل و در عرصه مصیبت‏ها بدست می‏آید.{5} قرآن کریم تاکید می‏کند که همواره با سختی، آسانی همراه است{6}، یعنی آسانی در دل سختی و در پی آن است. این امر سبب می‏شود که انسان سختی‏ها را مقدمه کمال ها و پیشرفت‏ها بداند و این سختی‏ها او را به کوشش مضاعف وادارد از این رو می‏توان گفت که مصیبت‏ها برای تکامل بشر ضرورت دارد.

---

3. بلا و مصیبت، صفت رضا به قضای الاهی و خشنودی به آنچه خدا پیش می‏آورد را ایجاد می‏کند و برای مردان خدا صبر در برابر مصیبت‏ها همچون شهد شیرین است.{7}
چون صفا بیند، بلا شیرین شود خوش شود دارو چو صحت بین شود
بُرْد بیند خویش را در عین مات ‏پس بگوید اُقتلونی یا ثقات

---

4. مشکلاتی که دامنگیر انبیأ و معصومان و اولیا می‏گردد نه از نوع عذاب، بلکه برای ترفیع مقام و یا آزمایش است. جمله معروف «البلأ للولأ» مبین این اصل است. بلا برای اولیای خدا از نعمت‏ها و هدایای بزرگ الاهی است. امام صادق(علیه السلام) می‏فرماید : «ان الله اذا احبّ عبد غتّه بالبلأ غتّا ؛ خداوند بنده‏ای را که دوست می‏دارد او را در گرداب بلا فرو می‏برد، فرو بردنی.»{8}

---

5. برخی از مصیبت‏هایی که در مورد انسان‏های پاک اما خطاکار پیش می‏آید برای تادیب و پاکسازی آنهاست{9}، مولوی می‏گوید:
که بلای دوست تطهیر شماست ‏علم او بالای تدبیر شماست
مصیبت‏های وارده ضمن فراهم آوری آمرزش گناه، و زمینه تقرب بیشتر به خدا فراهم می‏آورد؛ به فرموده امام کاظم «ع) «ناخوشی و سختی نعمتی است که خداوند برای پاکسازی به انسان عنایت می‏کند.»{10}

---

6. برخی دیگر از مصیبت هایی که به بشر می‏رسد زاییده انتخاب انسان است ؛ و خداوند بر این نکته تاکید دارد که «هر گونه مصیبتی که به شما برسد به سبب دستاورد خود شماست.»{11} در سوره عنکبوت پس از نقل سرگذشت قوم نوح، ابراهیم و لوط و سایر اقوام سرکش چنین می‏فرماید :
«و هریک (از ایشان) را به گناهش گرفتار (عذاب) کردیم:از آن کسانی بودند که بر (سر) ایشان بادی همراه با شن فرو فرستادیم ؛ و از آنان کسانی بودند که فریاد (مرگبار) آنها را فرو گرفت ؛ و برخی از آنان را در زمین فرو بردیم ؛ و بعضی را غرق کردیم ؛ و (این) خدا نبود که برایشان ستم کرد بلکه خودشان بر خود ستم می‏کردند.»{12}
قرآن از کیفر اعمال و مجازات الاهی و راز برخی مصیبت‏ها چنین یاد می‏کند:
«وَ لَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُری آمَنُوا وَ اتَّقَوْا لَفَتَحْنا عَلَیْهِمْ بَرَکاتٍ مِنَ السَّمأِ وَ الْأَرْضِ وَ لکِنْ کَذَّبُوا فَأَخَذْناهُمْ بِما کانُوا یَکْسِبُونَ ؛ اگر مردم شهرها ایمان آورده و به تقوا گراییده بودند، قطعا برکتی از آسمان و زمین برایشان می‏گشودیم، ولی تکذیب کردند؛ پس به (کیفر) دستاوردشان (گریبان) آنان را گرفتیم.»{13}

---

[1]. سوره بقره، آیه 157.
[2]. سوره بقره، آیه 155.
[3]. سوره انبیأ، آیه 35.
[4]. مجموعه آثار، ج 4، ص 328.
[5]. مجموعه آثار، ج 4، ص 311.
[6]. «فان مع العسر یسرا». سوره انشراح، آیه 5.
[7]. مجموعه آثار (عدل الاهی)،ج 1، ص 176.
[8]. بحارالانوار، محمد باقر مجلسی، ج 15، ص 55.
[9]. عدل در جهان بینی توحیدی، محمد محمدی ری شهری، ص 141.
[10]. بحارالانوار، ج 78، ص 165.
[11]. سوره شوری، آیه 30 .و ر.ک:سوره نسأ، آیه 79.
[12]. سوره عنکبوت، آیه 40.
[13]. سوره اعراف، آیه 96.