کاهگل شگفتی معماری ایـرانی

[hajiali.m]

به نام خدا

کاهگل شگفتی معماری ایـرانی

در زمانی نه چندان دور در

تمام شهرها اغلب ساختمان ها با خشت خام، گچ و کاهگل بنا شده و این مصالح به طرز

شگفتی با زندگی ایرانی تناسب داشته و شگفتی هایی را در خود دارد. کاهگل در قالب

تناسبات دلپذیر ترکیب با کاشی، چوب و یا سنگ و مصالحی مشابه ترکیب شده و معماران

ایرانی از آن ها برای تزیین ساختمان ها کمک گرفته اند. در مجموع شهر ایرانی برای

مردم این سرزمین با خصوصیات معینی و با یک معماری موزون، اصیل و تناسبات زیبا بنا

شده است. با بهره گیری از این مصالح و بر روی فلات ایران، در چشم انداز شهرها، بام

های کاهگلی میان آدمیان و حرارت خورشید حفاظ می شده اند

.

بدین ترتیب

بادگیرها شهر را تهویه کرده، نورگیرها به تالارها و هشتی ها سایه روشن ملایمی می

داده اند و حیاط های گود که اطاق ها آن ها را دور می زده اند یک حوض سنگی و چند

درخت را در میان گرفته نیز به زندگی ایرانی لطافت می بخشیده اند. هم اکنون نیز در

میان وزن حجم های کاهگلی بام های گنبدی و بادگیرهای سر به آسمان کشیده پوشش دالان

ها و تیمچه های بازاری، حسینیه ها و بالاخره گنبد و مناره های مسجد جامع و مساجد

دیگر و بقعه ها به چشم می خورد.با این وصف باید تاکید کرد که تاریخ شروع مصرف کاهگل

را در تمدن ایران نمی توان دقیقا تعیین نمود لکن وجود آن در قدیم ترین آثار معماری

فلات دلیلی است بر این که این ماده با زندگی اقوام سرزمین ایران از ابتدا آمیخته

شده و شناسایی و استفاده از آن طی قرون نسل به نسل رسیده است. برای آسایش قوم

ایرانی معماران، شهرها را با قشری از کاهگل پوشانیدند و از میان این پوشش سبزی شاخه

درختان از حیاط ها بیرون آمد. رنگ دلنشین کاهگل نه تنها زیبایی فوق العاده ای به

شهر ایرانی می داده بلکه بر زندگی مردم روشنی و رنگ بخصوصی می پاشیده است. این خمیر

در سرزمین ما به صورت یکی از مصالح اساسی در انواع معماری مختلف بکار رفته و با دست

آدمیان و با نیت خوش به روی همه شهرهای ایرانی کشیده شده و زندگی در شرایط اقلیمی

بهتری زیر حمایت آن ادامه می یافت. ترتیب ماده کاهگل از ابتدا تا امروز یکسان بوده

و شامل دو ماه ساده است

.
ماده اول کاه است که پس از درو گندم و خشک شدن و کوبیدن

و با کمک چهار شاخ به هوا پرتاب شدن با جزئی نسیمی، از دانه های گندم جدا شده آرام

بر روی زمین می ریزد، سپس آن را جمع آوری نموده و برای مصرف های مختلفی انباشته می

کنند. به این ترتیب در اغلب نقاط ایران کاه به آسانی و به ارزانی به دست می آید،

الیاف آن ماده گل را بهم می کشد و گل را مسلح می کند همان طور که آهن بتون را. ماده

دوم گل است که حتی المقدور برای ساختن از خاک رس استفاده می کنند، قبل از این که

خاک را آب بدهند آن را با کاه به خوبی مخلوط می کنند و به شکل تپه کوچکی در می

آورند، میان آن را گود می کنند و داخل آن به نرمی آب می ریزند، خاک و کاه را با آب

می اندازند تا در آب گل، زردی کاه نمودار شود، سپس خمیر را مالش می دهند و به تدریج

کاهگل ساخته می شود. با وجودی که ساختن این خمیر در نهایت سادگی انجام می شود، مع

هذا چگونگی مخلوط و مقدار هر کدام از ماده امری حساس است، با کمبود کاه ماده کاهگل

ترک بر می دارد با کم بود مقدار خاک الیاف کاه مانع روانی آب باران می

شود

.

کاهگلی که برای پوشش بام ها ساخته می شود کاه کمتری دارد و در عوض به

خمیر آن خاک شنی، از شن چاه می افزایند تا در مقابل باران به جای کاه قشر کاهگل را

تقویت نماید و در مورد کاهگلی که برای پوشش دیوار تهیه می شود کاه بیشتری به مخلوط

اضافه می کنند تا متن کاهگل صاف تر شود و نیز ترک بر ندارد. با به کار بردن خاک رس

سرخ تری کاهگل رنگ سرخی به خود می گیرد و متن آن برای گرفتن نقوشی از گچ آماده می

شود. قشر کاهگل عایق است، گرما و سرما از آن عبور نمی کند، باران از پوشش های گنبدی

و سقف های طاقی آن نشست نمی کند، همهمه کوچه ها و بازارها در آن گم می شود و لازم

به توضیح نیست که گردآمدن خواص این چند عایق در یک ماده به ندرت دیده شده است

. کاهگل ارزان بوده و در اغلب شهرهای ایران به فراوانی یافت می
شده است. قیمت

خروار آن ناچیز بوده و با این مقدار کاه سطوح بزرگی از اندود گل را مسلح می کرده

اند. ضمن آن که کاهگل را همه کس می توانسته بسازد و ماوای خود را با آن بپوشاند و

حفظ کند. اندود کاهگل آسان کشیده می شده، آدمی با یک دست خمیر آن را بر می دارد و

بر روی سطح دلخواه پهن می کند. در این مورد حتی بکار بردن ماله در کشیدن آن روی

سطوح نشانی از امکانات صاحب خانه بوده است. کاهگل مانند خمیر نرمی بر هر حجمی

پوشانیده می شود و در این مورد معماران حداکثر استفاده را نموده و توانسته اند برای

شهر های ایرانی میراث ارزنده ای از حجم های جالب به جا گذارند

.

گر چه کاهگل

به سهولت و به ارزانی به دست می آید لکن به علت خواص فوق العاده ای که در بر دارد

به صورت متن شهرهای ایرانی درآمده و به بنایی قدم گذاشته است، به کلبه بی بضاعتان،

به اعیان نشین ها، به کوره ها، به بازارها، به حمام ها، به تکیه ها و بالاخره به

مسجدها، و همه این ساختمان های شهر با کوچه هایی که میان دیوارهای کاهگلی می دود به

هم مربوط می شود. معماران تیز هوش از گرمی رنگ کاهگل برای متن تزیینات دیواری داخل

بنا نیز استفاده کرده اند. دیوار
حیاط های داخلی را از بهترین خمیر سرخ فام

پوشانیده و بر آن با خطوط برجسته گچ نقش های هندسی انداخته اند و یا آن را به داخل

هشتی های ورودی کشیده و بر آن نقش های تصویری ساخته اند. رنگ کاهگل نور شدید و گاه

زننده آفتاب سرزمین ما را برای ساکنان آن مطبوع نموده و در گرفتن فصل سال برگشت

اشعه خورشید و حرارت آن را از روی بام ها و یا دیوارهای کاهگلی به حداقل رسانیده

است. استقامت و دوام آن قابل ستایش است. تنها در مناطقی باران های فصلی شدید ببارد،

ناچار هر چند سال یک بار اندود تازه ای از کاهگل بر روی اندود سابق بام که قسمتی به

هم فشرده است صورت می گیرد

.
به این ترتیب تعمیر و تقویت آن امر ساده ای است و

احتیاج به تخصص ندارد، این تعمیر برای پوشش دیوارها کمتر اتفاق می افتد، کاهگل سال

ها بروی دیوارها می ماند به طوری که اندود بناهای رها شده قرون گذشته هنوز برجاست

. [/b]

[Rman]

با تشکر از مطلب مفیدتون که قرار دادین...

یه سوال داشتم که ایا ساختمان های کاهکلی از نظر مقاومت در برابر چیز هایی مثل زلزله چه جوری هستند؟
ایا اگر تو بم خونه ها از بتن و تیر آهن ساخته میشن کمتر تلافات میداد یا اصلا به این ربطی نداره؟

[رمز شب]

(۲۳/مرداد/۹۱ ۲۰:۴۵)Rman نوشته است:  با تشکر از مطلب مفیدتون که قرار دادین...

یه سوال داشتم که ایا ساختمان های کاهکلی از نظر مقاومت در برابر چیز هایی مثل زلزله چه جوری هستند؟
ایا اگر تو بم خونه ها از بتن و تیر آهن ساخته میشن کمتر تلافات میداد یا اصلا به این ربطی نداره؟

ببینید مقاومت دربرابر زلزله توی مسایل ساختمان سازی بر میگرده به عملیات پی ریزی اسکلت سازی ساختمان که کارفرما و مهندس ناظر و مهندسای مربوطه باید طبق اصول جلو برن...
اما مصالح هم خیلی مهم هستن...چون هرچی سبک تر باشه تلفات و خسارت کمتره...یا مقاومت حرارتی داشته باشه...کاهگل یکی از مصالح پایه ابتدایی که بیشترین ویژیگیش همین کاهش دما و ارزون بودنشه اما مقاومتش کمه در برابر زلزله و بخصوص سیل...الان جواب گو نیس میشه ازش ب عنوان پوشش استفاده کرد

[hajiali.m]

به نام خدا
با سلام و احترام
دکتر باقر آیت الله زاده شیرازی مشاور رییس سازمان میراث فرهنگی، و متخصص و کارشناس میراث فرهنگی در پاسخ این سوال می گوید :
* چه چیز باعث تخریب بم شد؟ سازه های خشتی، بزرگی زلزله یا عامل دیگری؟

_ به میان کشیدن بحث نوع مصالح، گمراه کننده است. هر ساختمانی با هر مصالحی می تواند به صورت ناپایدار و غیر مقاوم ساخته شود. کما این که بسیاری از ساختمان های جدید بیمارستان بم نیز در این واقعه تخریب شدند. آن چه رخ داد، واقعه ای بی سابقه بود. بر حسب گفته کارشناسان، تا حدود دو هزار سال پیش، وقوع زلزله در این منطقه به ثبت نرسیده است.
در حال حاضر ما با پدیده جدیدی رو به رو هستیم که لازم است تا نگاه تازه ای هم نسبت به آن داشته باشیم.
چنان که در تاریخ هست؛ مجموعه هایی مانند ارگ بم صدها بلکه هزاران سال در برابر حوادث مختلف دوام آورده اند و تنها از پدیده های جوی متاثر شده اند. کارشناسان میراث فرهنگی هم ناچارند تا با روش های گذشته و بهره گیری از تکنولوژی روز نسبت به حفظ این سازه ها و مجموعه ها اقدام کنند. چنین وضعیتی برای ارگ بم هم صادق است. این حادثه در مورد ارگ تازگی داشت و هنگام بازسازی بم ناچاریم تا تمهیدات لازم برای مقابله با این گونه حوادث را هم در نظر بگیریم.
خبرگزاری میراث فرهنگی / کد خبر: ۸۷۲۵۱
**************************



تجربه مهندسی امریکایی نشان داد خانه های ساخته شده از دیوارهای کاهی در برابر زلزله بیشترین مقاومت را دارند

در حالیکه هنوز تصاویر خرابی های ناشی از زمین لرزه هائیتی در اذهان باقی مانده است ، برای جلوگیری از وقوع این گونه فجایع، برخی ها معتقدند مقاوم ترین دیوارها در برابر زلزله ، دیوارهای کاهی است. این تجربه ای است که یکی از مهندسان زن امریکایی در کشمیر پاکستان بدست آورده است.
این مهندس می گوید: من ایده ای برای ساخت خانه هایی با کاه در مناطق زلزله خیز پاکستان داشتم. اولین گام در این راه ، فشرده سازی کاه ها و تولید قطعات فشرده کاهی بود. همچنین برای پی ساختمان نیز از سنگ های تراش داده شده استفاده کردیم. سپس قطعات فشرده کاه را روی هم گذاشتیم و دیوار ساخته شده را با تور پوشاندیم. ساخت این گونه خانه ها پرهزینه نیست و این خانه ها به خوبی می توانند در برابر زلزله مقاومت کنند.
ما آزمایشی را در دانشگاه نوادا امریکا انجام دادیم که در آن خانه کوچک ساخته شده از دیوارهای کاهی به مساحت شانزده متر مربع را در معرض زمین لرزه مصنوعی قرار دادیم. این خانه به خوبی در برابر لرزش ها مقاومت کرد. خانه های کاهی راه حل خوبی برای کاهش تلفات در مناطق زلزله خیز همچون پاکستان یا هائیتی است. ساخت این خانه ها نیز به علت اینکه مواد اولیه اش در این مناطق به راحتی یافت می شود ساده است. افراد همچنین به علت ساده بودن ساخت این گونه خانه خودشان می توانند خانه هایشان را بسازند.
***********************
یک حقیقت
اینکه معماران امروزی در ایران به اندازه ی معماران قدیم میشه گفت وجدان کاری ندارند....
معماران قدیم وجدان کاری بیشتری داشتند وبه قول امروزی ها اهل بساز و بنداز نبودند و صد البته که بیشتر آنها با یاد خدا کار رو شروع می کردند و هر نقشی که می زدند یا بر گرفته از طبیعت بود ویا از اصولی منطقی پیروی می کرد
مثلا معماران ایرانی از مصالح بوم آورد استفاده می کردن یعنی اگه در مناطق کوهستانی بودند از سنگ و چوب استفاه می کردند اگر در کویر بودند از خشت و کاهگل استفاده می کردند و در کل سعی می کرند در هر اقلیمی که هستند از مصالح بومی همون منطقه بهره بگیرند
از بیهودگی هم پرهیز می کردند یعنی در معماری ایران تلاش می شده است کار بیهوده در ساختمان سازی نکنند و از اسراف پرهیز می کردند این اصل هم پیش از اسلام و هم پس از ان مراعات می شده است در قران کریم آمده مومنان آنان که از بیهودگی روی گردانند (مومنون آیه 3)
به نظر من همه ی این دلایل و خیلی از موارد دیگه باعث میشه که وقتی وارد یک خانه ی کاهگلی روستایی میشیم انگار تازه داریم نفس می کشیم... مخصوصا زمانی که آب را روی کاهگل اطراف حیاط خانه می پاشیم...یا وقتی در کوچه های کاهگلی قدم می زنیم.....
می دانید چرا اینگونه می شود چون انرژی مثبت را به ما انتقال می دهد ...
ولی حالا تصور کنید توی شهر شلوغی مثل تهران توی یکی از خیابونها داری قدم می زنی
نگاهت را اگر بدوزی به کف پیاده رو جلوی هر خانه یک رنگ و یک نوع کاشی را میبینی که اینها همه بی نظمی را در ذهنت تداعی می کند به هر جا که نگاه می کنی هیچ هماهنگی بین ساختمانها وجود ندارد و هر معماری می خواهد برتری خود را به دیگری با طرح خودش و با نماسازی ویژه خودش به رخ دیگری بکشد و اصلا به این فکر نمی کند که آیا این خانه با این مصالح با ساختمانهای دیگر هماهنگی و تناسب دارد یا نه ؟؟برای این منطقه مناسب است یا نه ؟؟؟؟
ببخشید اگه سرتون رو درد آوردم..
التماس دعا
یا علی

[ztb]

سلام
واقعا مطلب خوبی بود ممنون
با مصالح جدید بخاری و کولر و پکیج میاد و با اونا هم هزار و یکجور بیماری و آلرژی و ...
حواسمون هم نیست که مشکل از کجاست
قدیما خبری از کولر نبود . یه کرسی هم برای همه خانواده کافی بود . ولی الان هرکس توی اتاق خودش با تمام تجهیزات و تنها و ...

[یاســین]

بسم الله الرحمن الرحیم
مرسی
مطلب جالبی بود، وقتی توصیف میکردید ادم واقعا دلش لک میزد که تو یه همچین خونه ای زندگی کنه
من در مورد مقامت و مسائل عمرانی اش چیزی نمیدونم، اما از نظر طب سنتی کاهگل و چوب بهترین مصالح هستند چون با طبع انسان سازگار ترند،احساس ارامش منتقل میکنند و طبع گرمی دارند، که البته اقای دکتر خیر اندیش میگن حتی اگه شرایط خونه کاهگلی نداشتین نمای داخلی خونه رو (حالا با سلیقه ای که دکوراتور ها باید روش کار کنند) کاهگل کنید، حتی شده یه اتاق، متاسفانه الان که خانه های بتونی مرسوم شده، طبع ادمیزاد رو سرد میکنند و همین زمینه ساز بیماری میشه، اقای خدادای هم میگه بتون امواج رو باز تاب میکنه و ارامش رو از بدن انسان میگیره
یه روزی میرسه که همه ی ادم ها آرزوی زندگی کردن در بافت سنتی و روستاها رو میکنند

[medad.sefid]

(۲۳/مرداد/۹۱ ۲۰:۴۵)Rman نوشته است:  با تشکر از مطلب مفیدتون که قرار دادین...

یه سوال داشتم که ایا ساختمان های کاهکلی از نظر مقاومت در برابر چیز هایی مثل زلزله چه جوری هستند؟
ایا اگر تو بم خونه ها از بتن و تیر آهن ساخته میشن کمتر تلافات میداد یا اصلا به این ربطی نداره؟

گه كاهگل اونا باشه كه ما در دنياي حقيقي ديديم؛

افتضاح

با يه لگدم ميريزه نيازي به زمين لرزه 6 -7 ريختري نيس. شواهدشم خودتون ديدين
حسنش اينه كه خُنكه.

[یاســین]

(۲۵/مرداد/۹۱ ۱۳:۳۵)medad.sefid نوشته است:  گه كاهگل اونا باشه كه ما در دنياي حقيقي ديديم؛

افتضاح

با يه لگدم ميريزه نيازي به زمين لرزه 6 -7 ريختري نيس. شواهدشم خودتون ديدين
حسنش اينه كه خُنكه.

الان یه سازه هایی با خشت میشه ساخت به اسم ابرخشت که هم ارزان هست هم ضد زلزله.

http://forum.bidari-andishe.ir/thread-36...#pid319671

طبیعت همه چی رو به انسان داده و انسان به جای استفاده و کشف اونها ،یه تلاش مذبوحانه داره برای......