معناشناسی درخت در عرفان کابالا

[ELENOR]

معناشناسی درخت در عرفان کابالا - کدام عارف یهودی به «بهار» علاقمند بود؟

مفاهیم و واژگان به کار گرفته شده در منظومه­ های فکری و فرقه­ ای گوناگون، گاه شباهت­ها و اشتراکات بسیاری با یکدیگر دارند. برای مثال در تمامی ادیان و در بسیاری از فرقه­ های نوظهور از مفاهمیی همچون «حیات پس از مرگ»، «سعادت»، «زندگی معنوی» و... استفاده می­شود؛ ولی هر یک از این مفاهیم متناسب با متن و منظومه­ ای که به آن تعلق دارند "جایگاه و معنا"یی متفاوت دارند که گاه با معنای همان مفهوم در منظومه دیگر، در تعارض است.

یکی از مفاهیمی که در جریان­های دینی و شبه­ دینی مختلف جایگاه ویژه دارد، مفهوم درخت است. در قرآن کریم نیز بارها به این مفهوم اشاره شده است. درخت در لسان قرآن، گاه برای تمثیل انگاره توحید و انگاره شرک در تعابیری همچون شجره طیبه[1] و شجره خبیثه[2] و گاه در توصیف توحید عمومی خلقت با تعابیری همچون «النجم و الشجر یسجدان»[3] مورد استفاده قرار گرفته ­است. در روایت نبوت حضرت موسی علیه السلام نیز ذکر شده که خداوند از ورای درختی با این پیامبر الهی سخن گفت[4].

یکی از مفاهیمی که در جریان­های دینی و شبه­ دینی مختلف
جایگاه ویژه دارد، مفهوم درخت است.

در داستان هبوط آدم علیه السلام از بهشت نیز قرآن کریم ذکر می­ فرماید که شیطان با وسوسه "درخت جاودانگی" او را فریفت[5]. اما هیچ یک از توصیفاتی که در قرآن از پدیده ­هایی همچون درخت، سنگ ( همچون: منها لما یهبط من خشیة الله)، خوراکی­ها (همچون: زیتون، عسل، انجیرو...)، حیوانات (همچون: سگ اصحاب کهف، هدهد و مورچه سلیمان، شتر صالح، پرندگان ابابیل و...) و سایر پدیده­ های طبیعی (آتش، کوه، دریا، بادها، ماه، ستارگان، شهاب­ها، خورشید و..) موجود است، به معنای تقدس­ب خشیِ متافیزیکی به این امور نیست. بلکه همه آنها از آن جهت که بخشی از خلقت شگرف خداوند و جلوه­ای از زیبایی و حکمت و رحمت و عظمت او هستند، قابل توجه­ند.

هیچ یک از تعابیر قرآن درباره این پدیده ­ها را نمی­توان توجیهی برای بزرگداشت و تقدس­ بخشی خرافی به بخش­های طبیعت دانست. تقدس مکان­ها و اشیاء مادی همواره بالعرض و به اعتبار حقیقتی متافیزیکی و متعالی بوده است که با آن شیء نسبت دارد. برای مثال تقدس تربت کربلا بواسطه ارتباط این خاک با وجود مقدس سیدالشهداء و واقعه عاشوراست نه ویژگی باطنی ­ای که "زمین" واجد آن است.

در خصوص عنصر طبیعی "آب" خداوند در قرآن کریم تعبیری به کار برده است که در خصوص هیچ عنصر مادی ذکر نشده است (جعلنا من الماء کل شیء حی)؛ با این حال این تعبیر سبب تقدسی خرافی برای آب در میان مسلمانان نشده است و هر چند باران و آب همواره "نشانه رحمت خداوند" دانسته شده ولی هیچ گروه و فرقه ­ای به "واسطه میان زمین و آسمان" (عالم جسمانی و ملکوت) بودن آب قائل نشده است.

در خصوص "آب" خداوند در قرآن کریم تعبیری به کار برده است که در خصوص هیچ عنصر مادی ذکر نشده است
(جعلنا من الماء کل شیء حی)؛
با این حال این تعبیر سبب تقدسی خرافی برای آب در میان مسلمانان نشده است

با این حال درخت در کابالا و فرقه­ های پاگانیستی جایگاهی مقدس و متافیزیکی دارد. تمام هستی­ شناسی آیین کابالا و اسطوره شناسی یهود به صورت سمبلیک در درختواره ­ای با نام "درخت حیات" معرفی می ­شود. درخت حیات[6]، درخت دانش[7]، درخت مرگ[8]، درخت ارواح[9] و درخت کیهانی[10] از جمله استعاره­ هایی هستند که با تکیه بر مفهوم درخت، در آموزه­ های کابالیستی برای توصیف جهان خلقت مورد استفاده قرار گرفته­ اند.

با این حال جایگاه مقدس و حلقه آسمان و زمین بودن درخت در آیین کابالا تنها به معانی استعاره­ ای آن محدود نمی­ شود. در آیین کابالا درخت زمینی نه به عنوان جلوه ­ای از خلقت خداوند بلکه به عنوان واسطه ­ای میان عالم بالا و عالم جسمانی و حلقه ­ای میان عالم ملکوت و عالم ناسوت مورد توجه است. این اعتقاد عمیق عمدتاً بر اساس کشف و شهود و اظهارات بزرگان عرفا کابالا صورت­ بندی شده است و کمتر به ارائه دستمایه­ های کلامی برای توجیه آن پرداخت شده است.

تمام هستی­ شناسی آیین کابالا و اسطوره شناسی یهود
به صورت سمبلیک در درختواره ­ای با نام "درخت حیات" معرفی می ­شود.

خاخام اسحاق بن سیلمان لوریا مشهور به اسحاق لوریا[11] که به عنوان پدر کابالای امروزی شناخته می­شود، از جمله کسانی بود که به حلقه واسط بودن درخت میان عالم ملکوت و عالم جسمانیات اعتقاد داشت. او درختان را جایگاه آرام گرفتن نفوس انسانی پس از مرگ می­دانست. در شرح احوالات او آمده است که وی به "بهار" توجه خاص داشت و در ماه "نیسان[12]" هنگام شکوفه زدن درختان به انجام اعمال عبادی خاص در مقابل درختان اقدام می­نمود. او اعتقاد داشت با این اعمال به روح سرگشته کسانی که در درختان هستند یاری می­رساند تا به جای سقوط به مراتب پایین­تر، به سوی تعالی بالا بروند. به گفته کابالیست­ها سنت لوریا این بود که شاگردانش را به میان درختان و طبیعت ببرد و در آنجا به آنها آموزش دهد.

خاخام اسحاق لوریا که به عنوان پدر کابالای امروزی شناخته می­شود،
از جمله کسانی بود که به حلقه واسط بودن درخت میان عالم ملکوت و عالم جسمانیات اعتقاد داشت.

در شرح احوالات خاخام لوریا آمده است که وی به "بهار" توجه خاص داشت
و در ماه "نیسان" هنگام شکوفه زدن درختان به انجام اعمال عبادی خاص در مقابل درختان اقدام می­ نمود!

به گفته شاگردانش در یکی از این روزها لوریا چشمان خود را باز می­کند و درختان را نفوس انسانی با روح­های بیشمار می­بیند. لوریا از نفوس مردگان می­پرسد شما چرا اینجا (در درختان) توقف کرده­اید. نفوس پاسخ می­دهند این به دلیل آن است که در زمان حیات توبه­کار نبودیم. ما تو را می­شناسیم و می­دانیم می­توانی به ما کمک کنی. لوریا نیز قول می­دهد کمک کند از برزخ درخت رها شده و بالا بروند. شاگردانش لوریا را در حال گفتگو می­دیدند در حالی که تنها او بود که سخن می­گفت و روح درختان از دید شاگردان پنهان بودند. شاگردان بعدها از او پرسیند تو با چه کسانی سخن می­گفتی و لوریا پاسخ داد: اگر می­توانستید آنها را ببینید، از اینکه چه جمعیتی از ارواح در درختان هستند، حیرت­زده می­ شدید[13].

اولین اشارات در خصوص اینچنین جایگاهی برای درخت در آثار موشه لئونی نویسنده کتاب مشهور زوهار[14] به چشم میخورد. او در کتاب هانفش هاهاخامه (النفس الحکیمه) از این ویژگی و جایگاه درخت برای توضیح جهان کابالا در تمثیل درخت زندگی استفاده می­نماید.

در آموزه­ های کابالا درختان نه تنها جایگاه نفوس و ارواح انسانی هستند بلکه خودشان نیز نفس مجرده دارند. این عقیده در شرح احوال خاخام ناخمان برسلاوی[15] توضیح داده شده است. او روزی در سفر، برای اقامت شب مسافرخانه چوبی را برمی­گزیند. خاخام ناخمن در دل شب با صدای بلند شروع به گریه می­کند به نحوی که صاحب مسافرخانه و همراهان خاخام متوجه حالت غیرعادی او می­شوند. همگی گرد او می­آیند تا علت را جویا شوند. خاخام قبل از هر سخنی کتابی را بیرون می­آورد و با چشمان بسته آن را باز می­کند و سپس جمله نوشته شده در صحفه را می­‌خواند: «قطع کردن درخت پیش از موعد، همانند کشتن یک نفس است.» خاخام از صاحب مسافرخانه سوال می­کند آیا چوب دیوارهای مسافرخانه ازدرختانی است که پیش از موعد قطع شده است؟ مسافرخانه تأیید می­کند. خاخام توضیح می­دهد: مرد در مکاشفه­ام با بدن کسانی که کشته شده بودند احاطه شده بودم. بسیار ترسیده بودم. حالا می­دانم آنها روح درختان بودند که برای من گریه می­کردند.

طبق اسطوره­ شناسی کابالا و یهود،
در بهشت عدن در آسمان هفتم درختی به نام درخت زندگی وجود دارد که ارواح از آن تولید می شوند.

اسحاق لوریا پدر عرفان کابالا، حلقه واسط میان آسمان و زمین بودن را با دلیل دیگری نیز توضیح می­دهد؛ طبق اسطوره­ شناسی کابالا و یهود، در بهشت عدن در آسمان هفتم درختی به نام درخت زندگی[16] وجود دارد که ارواح از آن تولید می­شوند. ارواح تولید شده در گنجه­ای به نام گوف[17] یا بدن سقوط می­کنند و در آنجا منتظر نزول به زمین و تولد می­مانند.

اسحاق لوریا توضیح می­دهد که حلقه واسط درخت زندگی در آسمان هفتم و تولد نوزاد زمین درختان هستند. ارواح به تدریج از آسمان بر درختان نزول می­کنند و درختان همانند یک گهواره واسط ارواح را تا زمان تولد نگه می­دارند[18]. لوریا همچنین معتقد است از میان حیوانات گنجشک این نزول را به خوبی حس می­کند و می­تواند پایین آمدن ارواح را بر روی درختان مشاهده کند. او دلیل آواز غوغاگونه گنجشکان را همین ادراک ارواح می­ داند[19].

قبر اسحاق لوریا

رابطه ارواح با درختان در آموزه­های پاگانیستی اروپای کهن پیش از مسیحیت نیز وجود داشته است. پرستش درخت بلوط یکی از آموزه­ های پاگانهای ژرمن بود. در زمان فراگیر شدن مسیحیت برخی از این آموزه­های خرافی با شکلهای تغییر یافته به تدریج وارد مسیحیت شد و در مناسکی همچون برپایی درخت کریسمس در روزهایی پایانی سال و زمان منتسب به تولد عیسی مسیح، خود را به خوبی نشان داد[20].



در مدارس نوین کابالا به هنرجوها گفته می­شود کابال یک درخت است که با بالا رفتن از شاخه های آن می­توانید به مقامی نزدیک به خدا و شبیه به خدا برسید. در عرفان کابالا رسیدن انسان به خدا به معنای فنای فی الله نیست بلکه به معنای رسیدن به مقام خدایی است. در این سیستم معنوی فرد سالک قرار نیست فانی در خداوند گردد و هستی خود را در مقابل هستی لایزال خداوند ناچیز و نامقدار ببیند. بلکه قرار است خود را به اندازه خداوند و در جایگاهی خدایی درک کند. در واقع از منظر کابالا انسان در مقام خداوند عبد و بنده نیست بلکه مخلوقی است که می­تواند به خدایی برسد. از این رو انسان و خدا در این منظومه عجیب، در واقع دو روی یک سکه هستند.

در عرفان کابالا رسیدن انسان به خدا به معنای فنای فی الله نیست
بلکه به معنای رسیدن به مقام خدایی است.
فرد سالک قرار نیست فانی در خداوند گردد
بلکه قرار است خود را به اندازه خداوند و در جایگاهی خدایی درک کند.

این جایگاه ویژه طبیعت شناختی و معناگرا برای درخت و نسبت آن با آفرینش انسان در محصولات رسانه­ای وابسته به کانونهای کابالیستی، با گستردگی، عمق و تنوع بسیاری مورد تبلیغ و تأکید قرار گرفته­ است.

فیلم سینمایی سرچشمه[21] محصول 2006 امریکا، سه داستان موازی درباره خواستگاه، زندگی و فرجام انسان است که در 500 سال گذشته، زمان حال و 500 سال آینده روایت می­شود. در این فیلم نقطه اتکا داستان درختی کهنسال است که منشأ خلقت انسان به شمار می­آید.

فیلم سینمایی سرچشمه
محصول 2006 امریکا

این درخت در هیبتی همانند "درخت دانش در بهشت عدن" در داستان اول دیده می­شود. توماس قهرمان داستان اول، شوالیه­ای اسپانیای (با بازی هیو جکمن) است که قصد دارد درخت زندگی را برای ملکه خود بیابد. در داستان دوم درخت حیات درختی عجیب در افریقاست که دکتر کرئو (با بازی همان هیو جکمن) قصد دارد از شیره آن برای درمان سرطان همسر محبوبش استفاده کند.

درخت در فیلم سرچشمه

در داستان سوم تام (با بازی همان هیو جکمن) در حبابی افسانه­ای که درخت کهنسالی در آن وجود دارد، به سوی سحابی دوردستی در فضا در حرکت است. روح همسر تام در درون درخت است و تام امیدوار است بتواند با رسانیدن درخت به سحابی که در سخنان همسرش از آن تعبیر به بهشت و محل آرامش ارواح انسانها شده است، معشوق زندگی اش را به سکون و آرامش برساند. جای جای و بند بند سناریو این فیلم با عقاید و آموزه­های اساتید کابالا از اسحاق لوریا تا موشه لئونی تطبیق تام دارد.

فیلم سینمایی آواتار محصول 2009 امریکا که پرفروش­ترین فیلم تاریخ نام گرفت
نیز داستان خود را حول محور درختی مقدس به نام درخت ارواح روایت می­ کند.

فیلم سینمایی آواتار[22] محصول 2009 امریکا که پرفروش­ترین فیلم تاریخ نام گرفت نیز داستان خود را حول محور درختی مقدس به نام درخت ارواح روایت می­ کند. این درخت محل تجمع ارواح گذشتگان است و با عالم بالا و وجود مقدس الهه ایوا در ارتباط است. همین درخت سرنوشت قوم ناوی را پس از نیایش جک سالی در پای درخت، رقم می­زند و آنها را بر دشمن مهاجم پیروز می­گرداند.

فیلم درخت زندگی
محصول 2011 امریکا

فیلم درخت زندگی[23] محصول 2011 امریکا و برنده نخل طلایی کن 2011 نیز از جمله آثاری است که با الهام از آموزه­های کابالا، در قالب تمثیل درخت حیات سعی دارد باطن زندگی و حیات انسان را بر اساس آنچه در تورات و بویژه سفر پیدایش آمده است، تبیین نماید.


جمع بندی:



در واقع آنچه حائز اهمیت است توجه به جریانی مرموز و شوم است که در ده­های اخیر سعی دارد تا با تقدس ­بخشی بی­ بنیان به پدیده ­های مادی همچون درخت، زمین، آب و یا عناصر اربعه، مبانی عرفان­ واره­ هایِ شرک ­آلود را در جوامع گوناگون نهادینه سازد. اگرچه این جریان بیشتر در امریکای جنوبی و پس از آن اروپا به جنبشی معنوی با پوشش محیط­ زیست گرایی تبدیل شده است و افرادی همچون ال گور
[24]
از رهبران آن هستند، با این حال در کشور ما نیز رگه ­هایی از این اندیشه درباره تقدس فصول یا پدیده ­های طبیعی،از سوی برخی افراد و جریان­های خاص در حال بازنشر می­ باشد.


پی نوشت‌ها:
*****************************************

1. سوره ابراهیم، آیه 24

2 . سوره ابراهیم، آیه 26

3. سوره الرحمان، آیه 6

4. سوره قصص، آیه 30

5 . سوره طه، آیه 120

6. Tree of Life

7 . Tree of Knowledge

8 . Tree of Death

9 . Tree of Souls

10 . the Cosmic Tree

11 . Isaac Luria

اسحاق لوریا (مرگ 1572 میلادی) از بنیانگذاران ابتدایی کابالای نظری به شمار می­آید. هرچند خود او مکتوبات نادری دارد ولی کلاسهای او در فلسطین در دوره عثمانی بعدها توسط شاگردانش نگارش یافت و به شکل­گیری متون کلاسیک کابالا کمک شایانی کرد. برخی آموزه­های او را تحت عنوان کابالای لوریانی معرفی می­کنند.

12 . هفتمین ماه در تقویم عبری که اولین ماه در تقویم کلیسایی است. نیسان اوج بهار و ماهی 30 روزه است که اعیاد مهمی همچون پسح در آن قرار دارد.

13 . Tree of Souls: The Mythology of Judaism, 2007, Oxford Press, P 165

14 . Zohar مشهورترین و معتبرترین منبع کابالاست که در قرن سیزدهم توسط کابالیستهای جنوب اروپا مدون شد.

15 . Nachman of Breslov

ناخمان برسلاوی (مرگ 1810) خاخام و کابالیست اوکراینی که جنبش حسیدی اوکراین را بنا نهاد. یهودیان حسیدی شاخه­ای از یهودی ارتودوکس هستند که از قوانین فقهی یهود تا اندازه­ای فاصله گرفته و گرایشات عرفانی کابالیستی دارند.

16 . Tree of Life

17 . Chamber of Guf

در اسطوره­شناسی کابالیستی گنجه ارواح یا گنجینه ارواح محلی برای نگه داری ارواح تولید شده است.

18 . Tree of Souls: The Mythology of Judaism, 2007, Oxford Press, P 166

19 . Tree of Souls: The Mythology of Judaism, 2007, Oxford Press, P 166

20 . http://www.factmonster.com/spot/christmas2.html

21 . The Fountain (2006)

22 . Avatar (2009)

23 . The tree of Life (2011)

24.
رقیب انتخاباتی جورج بوش پسر که به طور گسترده با تکیه بر آموزه های شرک آلود سرخپوستی، پرستش الله زمین را در کتاب « زمین و انسان در تعادل» ترویج می­کند
==============================
منبع اصلی مقاله : سایت مشرق

[فردین]

(۲۱/اسفند/۹۱ ۱۳:۳۴)ارش کمانگیر نوشته است:  یکم فکر میکنم در جمعبندیتون تند رفتین بهار در ایران باستان هم مقدس میباشد این هم ریشه در کابالا داره؟

داداشی بنده خدمتتون بگم که سلمان فارسی به حضرت علی میفمایند که ما در فصل بهار چشن میگیریم و برای عیددیدنی میکنیم (سله رحم) تا اونجایی که بنده اطلاع دارم حضرت علی (علیه السلام) خیلی از این جشن خششون اومده و گفته جشن خجسته ایه
فکر نکم به کابالا ربطی داشته باشیم البته بنده زیاد در این رابطه چیزی نمیدونم

[Eve]

من یکسوال داشتم درین زمینه:
احیانا این تفکر درخت زندگی ربطی به تصوری که راجع به اولین دیدار حضرت موسی و خدا هست نداره؟

که خدا رو گاهی وقتها گفتند به شکل درخت نورانی ظاهر شده...

[fereshte]

کابالا یا کبالا (به عبری: קַבָּלָה) به معنای «دریافت‌کردن» و به معنی واقعی کلمه «رسم رسیده» است.
کابالا تفسیر رمزگونه‌ای از کتاب‌های مقدس عبری است.
کابالا نامی است که بر تصوف یهودی اطلاق می‌شود. بیشتر یهودیان ارتدوکس به آئین کابالا اعتقاد دارند. بر اعتقاد هواداران و معتقدین به آئین کابالا، فهمیدن و درک رموز مخفی درآئین کابالا، باعث می‌شود تا انسان بصورت روحانی‌واری به خدا نزدیکتر شود و بدین ترتیب بشریت، قدرت والایی از رموز مخفی خدا که برای دیگر انسانها پوشیده‌است، را پی می‌برد.
تاریخچه اصطلاح نام «کابالیسم» به درستی مشخص نیست و مورد اختلاف است. برخیسلیمان ابن جبرئیل (۱۰۵۸ - ۱۰۲۱ میلادی) و برخی کابالیست اسپانیولی قرن سیزدهم، بهیا بن آشر را اولین اشخاصی می‌دانند که آئین مخفی و سری عهد عتیق را «کابالا» نامیدند. با این وجود مدارک و منابع بسیار قدیمی که برخی ازآنها به قرن دوم میلادی بازمی‌گردند، وجود دارند که حاکی از نام‌هایی بجز «کابالا» بر آئین فوق هستند. با این وجود هم اکنون اصطلاح «کابالا» وصف کننده تمرین آئین و دانش محرمانه یهود است.
مهمترین منابع و کتب کابالیستی که به عنوان ستون فقرات و پایه اصلی «آئین کابالا» درآمدند، شامل مجموعه کتب عبری بهیر (به معنای «کتاب روشنایی») و هیچالوت (به معنای «کاخ‌ها») می‌شوند که به قرن اول میلادی بازمی‌گردند. نهایتاً در قرن سیزدهم میلادی کتاب زوهر نوشته شد که تفکر و شکل کنونی «آئین کابالا» را تشکیل داد.

[mina01]

جالب بود . لطفا فایل برای دنلود هم بزارید

ویدئو پروژکتور




-هوشمند سازی ساختمان




-وقت سفارت کانادا




-تور ارمنستان




-وقت سفارت انگلستان

تور سریلانکا


-تور مالزی سنگاپور


-تورکازابلانکا


-تور ایتالیا


-تور هند


-تور فرانسه


-غرفه سازی

[wikiooz]

واقعا عالی بود
دستتون درد نکنه و درود بر شما

[omidyasini]

بحث جالبی بود! ممنون از شما دوستان