بررسی و تحلیل آیات حجاب در قرآن

[seamoosavi]

بسم الله الرحمن الرحیم

سلام

قصد دارم تو چند مطلب ( سلسله وار ) بحث حجاب اسلامی رو بررسی کنم.

همین اول تأکید می کنم که چون بحث سلسله وار هست باید همه رو با هم مطالعه کرده و بعد نتیجه بگیرید.

تو این بخش در مورد حجاب در قرآن و بررسی آیاتی از قرآن که در مورد حجاب اومده بحث می کنیم.

روال کارم این طوریه که در مورد هر آیه چند تا مرحله رو طی می کنم که ممکنه نیاز به چند مطلب جداگانه داشته باشه:

- بررسی لغوی و مفهومی آیه

- بررسی تفسیرهای مطرح شده برای آیه

- بررسی روایاتی که در مورد آیه مطرح شده

- پاسخ به تعدادی از سؤالات.

پس در مورد هرآیه بعد از مطرح شدن این چهار مرحله می تونیم به یک جمع بندی و نتیجه ی مشخص برسیم.

قرآن در دو سوره در مورد حجاب تذکراتی داده « سوره ی نور و احزاب » :

آیات سوره ی نور :

وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَرِهِنَّ وَ یحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْیَضْرِبْنَ بخُمُرِهِنَّ عَلىَ‏ جُیُوبهِنَّ وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ ءَابَائهِنَّ أَوْ ءَابَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنىِ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنىِ أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائهِنَّ أَوْ مَا مَلَکَتْ أَیْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِینَ غَیرِ أُوْلىِ الْارْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِینَ لَمْ یَظْهَرُواْ عَلىَ‏ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ وَ تُوبُواْ إِلىَ اللَّهِ جَمِیعًا أَیُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکمُ‏ تُفْلِحُونَ(۳۱)

و به زنان باایمان بگو که چشمان خود را فرو بندند و عورت‏هاى خود را حفظ کنند، و زیور و زینت خود را آشکار نسازند، جز آنچه (بنابر ضرورت عرفى) پیداست و باید روسرى ‏هاى خود را بر روى گریبان‏ ها بزنند ، و زیور را بر کسى آشکار نسازند جز بر شوهرانشان یا پدرانشان یا پدران شوهرانشان یا پسرانشان یا پسران شوهرانشان یا برادرانشان یا پسران برادرانشان یا پسران خواهرانشان یا زن‏ هاى همجنس خودشان یا برده‏ هاى ملکى‏شان یا مردان عقب مانده تابع خانواده که نیاز شهوانى ندارند یا کودکانى که نیروى آمیزش با زن‏ها را ندارند، و (زنانى که خلخال در پا دارند) پاهاى خود را (محکم) به زمین نزنند تا زینت‏هایى که پنهان مى‏ دارند معلوم گردد. و همگى شما- اى مؤمنان- به سوى خدا (در تمام ابعاد انسانى) بازگردید، باشد که رستگار شوید.

بررسی لغوی و مفهومی آیه

« لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا »

« زیور و زینت خود را آشکار نسازند، جز آنچه (بنابر ضرورت عرفى) پیداست »

این جمله یکی از بخش های آیه است که به محدوده ای از حجاب اشاره می کنه:

لا یبدین : یعنی آشکار نسازند.

فعل « بَدَا یبدو » به معنای آشکار شدن و وقتی به باب إفعال برده بشه « أبدی یُبدی » به معنای آشکار کردن میشه. از طرفی فعل مذکور به صورت « نهی » اومده که چون قرینه ای هم ( برجواز ترک ) وجود نداره دلالت بر ممنوعیت مطلق می کنه .

بنابر این چند تا نکته از این فعل به دست میاد:

- آشکار کردن زینت ها بر زنان حرامه .

- اگر زینتی بدون قصد و عمد آشکار بشه اشکالی نداره.

زینتهن: یعنی زینت هایشان ( زنان )

اونچه که آشکار کردنش بر زنان حرامه ، زینت زنانه است. اما به چی می گن زینت ؟ و دقیقا چه مواردی مصداق زینت هستند؟

در این مورد برداشت های زیادی مطرح شده که تو بخش های بعدی ( نظر مفسرین ) میاد اما آنچه که هست ظاهرا منظور از « زینت » صرفا ابزار زینتی مثل گردنبند و … نیست بلکه اعضاء بدن زن هم به نوعی زینت به حساب میاد.

در هر صورت « زینت » تو این آیه کاملا محدوده اش روشن نیست. و تو بخش های بعد باید ببینیم آیا در روایات توضیحی در این باره داده شده یا نه ؟

پس اجمالا آشکار کردن زینت بر زنان حرامه .

الا ما ظهر منها : ( مگر آن زینت هائی که آشکار است )

قانون ممنوعیت آشکار کردن زینت ها برای زنان کلی و مطلق نیست. بلکه یک استثناء مهم داره. یعنی پوشاندن تمام زینت ها بر زنان واجب نیست.

معنای این عبارت ( الا ما ظهر منها ) اینه که بعضی از زینت های زنان به ناچار آشکار و در معرض دید مردم هست. چون وقتی زنی وارد جامعه میشه ، تعاملی می خواد داشته باشه ، کاری انجام بده به ناچار بخشی از دست ها ، پاها ، و صورت در معرض دید دیگران قرار می گیره که پوشاندن این موارد بسیار سخت و طاقت فرسا میشه بنابر این بر خانم ها واجب نیست.

البته اینجا یک نکته ی بسیاااار مهم هم هست:

طبق آیه آنچه که به ناچار آشکاره پوشاندنش واجب نیست ، اما ملاک در این مورد چیه ؟

« ما ظهر منها ( زینت های آشکار ) » در زمان پیامبر صلی الله علیه و آله ملاکه یا در هر زمانی طبق مقتضای خودش ؟

در این مورد هم باید تا آخر بحث بی زحمت همراه باشید تا به نتیجه برسیم.

ادامه بحث باشه برا بعد …

منبع : سایت رضوا

[seamoosavi]

خب داشتیم آیه ی ۳۱ سوره ی نور رو در بحث حجاب در قرآن بررسی می کردیم ، اگه بخش اول « حجاب در قرآن » رو نخوندید بهتره یک نگاهی بندازید . اما ادامه :

« وَ لْیَضْرِبْنَ بخُمُرِهِنَّ عَلىَ‏ جُیُوبهِنَّ » ( و باید وسیله ی پوشش را روی گریبان ها بیندازند.)

خُمُر :

جمع خِمار و به معنای چیزی هست که زنان برای پوشش سر استفاده می کنند. ( شاید همون مقنعه یا روسری )[۱] در زبان عرب گاهی به عمامه ی مرد ها هم « خِمار » می گفتند.[۲] اما وقتی « خِمار » به ضمیر مؤنث اضافه بشه ، « خمارهن » بیانگر نوعی پوشش مخصوص زنانه برای سر میشه.

ظاهرا منظور آیه این هست که وسیله ی پوشش سر ( مقنعه ، روسری ) روی یقه ی پیراهن قرار بگیره . یعنی از بالای سر تا روی یقه ی پیراهن ، که سر و گردن رو بپوشونه.

« وَ لَا یُبْدِینَ زِینَتَهُنَّ إِلَّا … » ( زینت هایشان را نباید آشکار کنند جز برای … )

این جمله موارد استثناء رو بیان می کنه که زنان لازم نیست زینت های خودشون رو در مقابل این افراد بپوشانند:

1. شوهر
2. پدر
3. پدر شوهر
4. پسر
5. پسرِ شوهر
6. برادر
7. پسرِ برادر
8. پسرِ خواهر
9. زن‏ هاى دیگر
10. برده ‏هاى ملکى ‏شان
11. مردان عقب مانده تابع خانواده که نیاز شهوانى ندارند .
12. کودکانى که نیروى آمیزش با زن ‏ها را ندارند.

« وَ لَا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ مَا یخْفِینَ مِن زِینَتِهِنَّ ( و (زنانى که خلخال در پا دارند) پاهاى خود را (محکم) به زمین نزنند تا زینت‏هایى که پنهان مى‏ دارند معلوم گردد.) »

خب امروزه شاید زینت هائی مثل خلخال خیلی کم باشه یا اصلا نباشه. اما به نظرم می رسه که این آیه به نوعی توضیح چند جمله ی قبل هست که فرمود :« زینت های خود را جز آن ها که ظاهر هستند آشکار نکنند » چون منظور این آیه اینه که کاری نکنند که زینت های مخفی معلوم شده و جلب توجه کنه .

خلاصه ی آیه ی سوره ی نور :

تو این مطلب و مطلب بخش اول که آیات سوره ی نور رو توضیح دادیم به طور خلاصه چند نکته از آیات به دست اومد:

- آشکار کردن زینت هائی که ( عرفا در معرض دید نیستند ) بر زنان حرامه . ( البته مفهوم زینت در آیه کاملا روشن نبود که تو بحث های بعدی توضیح می دم )

- اگر زینتی بدون قصد و عمد آشکار بشه اشکالی نداره.

- باید وسیله ی پوشش سر ( مقنعه ، روسری ) تا روی یقه ی پیراهن پائین بیاد ( تا گردن و گوش و سینه ها پوشیده بشه ) .

- آشکار کردن زینت های مخفی فقط در مقابل ۱۲ گروه اشکالی نداره.

- جلب توجه دیگران به زینت های مخفی حرامه .

این پنج جمله ، مفاد لفظی آیات سوره ی نور در مورد حجاب بود.

البته باز هم تکرار کنم که این برداشت ها وقتی کامل میشه که در کنار روایت ها و احادیث معتبر قرار بگیره که مطالب بعدی عهده دار همین مساله هستند.

[/B]

---

[۱]. معجم مقائیس اللغة؛ ج‌۲، ص: ۲۱۵٫ و مفردات ألفاظ القرآن؛ ص: ۲۹۸٫



[۲]. النهایة فی غریب الحدیث و الأثر؛ ج‌۲، ص: ۷۷٫

منبع : سایت رضوا

[seamoosavi]

بسم الله الرحمن الرحیم

مطلب قبل « حجاب در قرآن ، بررسی آیات سوره نور بخش دوم » و مطلب اول در مورد بررسی آیه ۳۱ سوره نور بودند.

آیه ی بعدی که در سوره ی نور در مورد حجاب در اسلام ذکر شده ، در رابطه با حجاب پیر زنان صحبت کرده:

« وَ الْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاءِ الَّاتىِ لَا یَرْجُونَ نِکاَحًا فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُنَاحٌ أَن یَضَعْنَ ثِیَابَهُنَّ غَیرَ مُتَبرّجَاتِ بِزِینَةٍ وَ أَن یَسْتَعْفِفْنَ خَیرٌ لَّهُنَّ وَ اللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ(۶۰) »

« و زنان بازنشسته که (طبعا) طمع همسرى (میل آمیزش جنسى) ندارند، بر آنها گناهى نیست در اینکه لباس ‏هاى خود را بر زمین نهند در صورتى که نشان ‏دهنده زیور و آرایش نباشند، و عفّت ورزیدن آنها برایشان بهتر است، و خداوند شنوا و داناست.»

الْقَوَاعِدُ مِنَ النِّساءِ (زنان بازنشسته )

« قواعد » جمع « قاعد » و از مصدر « قعود ( نشستن ) » هست و وقتی به عنوان وصفی برای زنان استفاده بشه منظور « زنانی هستند که به علت بالا رفتن سنشون دیگه قدرت ( جسمی ) ازدواج و فرزند آوری نداشته و عادت ماهانه هم ندارند. »[۱]

الَّاتىِ لَا یَرْجُونَ نِکاَحًا ( آن هائی که امیدی به ازدواج ندارند )

یعنی با شرائطی که بالا ذکر شد ( قاعدگی ) و به علت بالا رفتن سن دیگه امیدی به ازدواج ندارند.

فَلَیْسَ عَلَیْهِنَّ جُنَاحٌ أَن یَضَعْنَ ثِیَابَهُنَّ غَیرَ مُتَبرّجَاتِ بِزِینَةٍ ( اشکال ندارد لباس هایشان را کنار بگذارند به شرطی که زینتی نداشته باشند )

اگر خانمی شرائط بالا رو داشت شرعا اجازه داره که حجاب سر ( همون مواردی که تو مطالب قبلی بیان شد ) رو کنار بگذاره البته اگه خودش رو زینت و آرایش نکرده باشه.

أَن یَسْتَعْفِفْنَ خَیرٌ لَّهُنَّ ( عفیف بودن برایشان بهتر است )

در ادامه ی حکم شرعی ای که بیان شد و خانم ها با شرائط مذکور مجاز به برداشتن حجاب شدند این دستور اخلاقی هم تو آیه بیان شده که درسته این خانم ها مجاز اند اما بهتره که خواستار عفاف باشند و عفیف بمانند.

در مطلب بعدی هم می پردازیم به بعضی از آیات سوره احزاب در مورد حجاب در اسلام و بعد از اون هم نوبت به بررسی روایات مربوطه می رسه.

یا علی.

منبع : سایت رضوا
[/b]

[seamoosavi]

حدود حجاب در قرآن ، سوره احزاب بخش چهارم

بسم الله الرحمن الرحیم

خب بررسی آیات سوره ی نور در مورد حجاب تو سه مطلب قبلی تموم شد و آخرین مطلب « بررسی آیات سوره نور در مورد حجاب در اسلام » بود.
اما آیاتی که در مورد حجاب تو سوره ی احزاب اومده:

« یا أَیُّهَا النَّبِیُّ قُلْ لِأَزْواجِکَ وَ بَناتِکَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنینَ یُدْنینَ عَلَیْهِنَّ مِنْ جَلاَبِیبِهِنَّ ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ وَ کانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحیماً (۵۹)
اى پیغمبر! به همسران و دخترانت و به زنان مؤمنین بگو که جِلبابهاى (روسریها) خویش را به خود نزدیک سازند. این کار براى اینکه شناخته شوند و مورد اذیت قرار نگیرند نزدیکتر است و خدا آمرزنده و مهربان است.»

جلابیبهن ( روسری هایشان ) :

جلابیب جمع « جِلباب » هست که شاید ترجمه اش به « روسری » آنچنان هم صحیح نباشه . چون « جِلباب » پوششی بلند تر از روسری و کوتاه تر لباس زنانه است. به صورتی که زنان وقتی « جِلباب » رو روی سر می انداختند تا روی سینه ها رو کاملا می پوشاند.[۱]

یدنین علیهن من جلابیبهن ( پوشش مخصوص خود را به خود نزدیک کنند ) :

در مورد این کلمه « یُدنین » بحث زیاد هست که ( نزدیک کردن جلباب ) یعنی چه ؟

چرا خدا نفرمود: جلباب ها را بپوشند ؟ یا به سر بیفکنند ؟

اما به نظر می رسه منظور از نزدیک کردن همون پوشاندن باشه ، چون اگر منظور صِرفا نزدیک کردن بود ، آیه معنائی نداشت. و اصلا نزدیک کردنش جلباب چه فائده ای داره ؟

بنابر این بر اساس این جمله زنان می بایست با پوششی مخصوص سر تا سینه ها را بپوشانند.

البته وقتی این آیه رو در کنار آیه سوره نور که قبلا بحث کردیم می گذاریم « و لیضربن بخمرهن » به نظر می رسه منظور این آیه از جلباب هم همون خمر ( پوشش سر و گردن ) باشه.

ذلِکَ أَدْنى‏ أَنْ یُعْرَفْنَ فَلا یُؤْذَیْنَ ( این عمل ( پوشاندن ) نزدیک تر است به این که شناخته شوند و در نتیجه مورد آزار و اذیت قرار نگیرند ) :

یکی از دلائل استفاده از پوشش مخصوص زنان برای پوشاندن سر و گردن و سینه ها تو این آیه ذکر شده به این صورت که وقتی خانمی حجاب رو رعایت می کنه ، شناخته می شه و در نتیجه مورد اذیت واقع نمیشه !

اینجا هم بحث ها خیلی داغ شده که معنای این جمله یعنی چی؟

چطور میشه کسی که چون حجاب رو رعایت می کنه شناخته بشه ؟ و بعد اذیت نشه ؟

ظاهرا منظور اینه که وقتی خانمی حجاب رو رعایت می کنه به عنوان یک خانم عفیف و پاکدامن و زنی که حریم خودش رو حفظ کرده شناخته میشه و در نتیجه چشم چران ها و هرزه ها آنچنان رغبتی به اذیت و آزار او پیدا نمی کنند.

سؤال: آیا این آیه دلالت بر واجب بودن حجاب می کند ؟

آیه ی سوره ی نور که تو بخش های اول بحث کردیم دلالت بر وجوب استفاده از خِمار ( پوشش سر و گردن ) داشتند ، اما در مورد این آیه به قطع و یقین نمی تونیم بگیم دلالت بر وجوب می کنه .

دلیلش هم اینه که علت استفاده از « جلباب (پوشش سر تا سینه ) » تو آیه دفع آزار و اذیت دیگرانه . بنابر این اگر خانمی مطمئن باشد که مورد آزار و اذیت قرار نمی گیرد می تواند از جلباب ( پوشش سر تا سینه ) استفاده نکند. ( گرچه استفاده از خِمار « پوشش سر و گردن » واجب است ) .

به عبارتی امر تو این آیه بیشتر به امر ارشادی شباهت داره.

نتیجه ی این چند آیه :

- آشکار کردن زینت ها بر زنان حرامه . ( لا یبدین زینتهن )

- اگر زینتی بدون قصد و عمد آشکار بشه اشکالی نداره.

- زینت هائی که هنگام حضور زن در جامعه آشکار می شوند ( و پوشاندنشون بسیار زحمت داره ) لازم نیست پوشانده شوند. ( الا ما ظهر منها )

- باید خِمار ( روسری ، مقنعه ) روی سر بیندازند تا از بالای سر تا روی یقه ی پیراهن رو بپوشونه . ( لیضربن بخمرهن علی جیوبهن )

- آشکار کردن زینت های مخفی فقط در مقابل ۱۲ گروه اشکالی نداره. ( نور ۳۱ )

- جلب توجه دیگران به زینت های مخفی حرامه . ( و لا یضربن بارجلهن لیعلم … )

- پیر زنانی که دیگه امیدی به ازدواج ندارند ، اشکالی نداره حجاب لازم رو رعایت نکنند ، اما اگه رعایت کنند بهتره ( و القواعد من النساء اللاتی … )

- استفاده از « جلباب » یا نوعی پوشش برای پوشاندن سر تا سینه در بعضی مواقع واجب است.

تا اینجا بررسی آیات تموم شد ، تو مطالب بعدی بیشتر به روایت هائی که در مورد این آیات اومده می پردازیم. یا علی

منبع : سایت رضوا