(-*_*-) ســــــــــــــلام دخترم (-*_*-)

[میثاق]

بسم الله الرحمن الرحیم

سلام دخترم: سرمایه های تو، بالهای پریدن توست

این شما و این هم مجموعه «سلام دخترم» از اسماعیل شفیعی سروستانی:

مدّت زیادی است كه به دنبال بهانه ای برای گفت ‌و گو با تو هستم. از تو پنهان نباشد در همه ی سال های گذشته و همه ی ایامی كه آرام آرام قد می كشیدی تا به امروز كه جوانی و شادابی بهار را در تو جلوه ‌گر می بینم، در میان همه ی آمد و شدها و همه ی فراز و نشیب ها، بی‌آنكه بنای تعلیم مستقیم داشته باشم، چیزهای زیادی را به تو آموخته ام و روش های گوناگونی از بودن و زیستن در عرصه ی زمین و میان دیگران را پیش روی تو آورده ام. همه به این امید كه شاید پا به پای ماه ها و سال ها، بزرگی در كردار و رفتار و خوی را در تو به تماشا بنشینم.

چه روزها كه در دوران خردسالی ‌ ات در وقت نماز و نشستن بر سجّاده، تو را در كنار گرفتم، خم و راست شدنت را كه صورتی از نماز داشت، به تماشا نشستم. از تو پنهان نماند در همه ی آن احوال، این حركات تو را عین نماز می دانستم؛ زیرا تو فرشته ی كوچكی بودی كه از آلودگی و تیرگی زمینی در او هیچ نمی دیدم.

كمك به فقیر دوره‌ گرد كوی و برزن، بهانه ای بیش نبود؛ بهانه ای كه مرا یاری می داد تا دست های كوچك و زیبای تو سكّه ای را در دستان فقیر دوره‌ گرد بگذارد و طعم شیرین دستگیری و دِهِش را در جان تو بنشاند، مثل همان اوقات كه دست های تو را در دست می گرفتم و یاری ‌ ات می دادم تا آرام از صحن و سرا و آستان امام ‌زاده بالا و پایین بروی، بر ضریح آرام ‌بخش آن بوسه بزنی و از روزنه ی كوچك گشوده شده بر اتاق روشن و سبز، اسكناسی را درون ضریح رها سازی و از خود دور شدن و رها كردن مال را به تجربه بنشینی.

این همه بیش از آنكه گفتنی باشند، دیدنی ‌اند. مثل همان وقتی كه نوازش و بوسیدن كودكی را از تو می خواستم كه دست های كوچك تو، او را بر زمین پرتاب كرده بود، مثل تعارف كردن خوراكی به دیگران و صدها نمونه ی دیگر كه هر یك وجهی از بودن و زیستن به رسم انسانی آزاده را چون دانه ای در بستر جان تو می نشاند، به امید آنكه روزی به تمامی، به برگ و بار بنشیند.

شاید آن روزها «یا علی گفتن» در هنگام برخاستن از زمین یا «شكرِ الهی» گفتن در پایان خوردن نان و خورش را نمی دانستی، لیكن این همه، چون ذكری ظریف، جان تو را پرورش می داد. چه خوب شاهد آن بودم كه برگ های سبز و شاداب رحمانی از ساقه های جسم و جان تو بیرون می زد و فرا رسیدن بهار زندگی ‌ ات را نوید می داد.

هیچ گاه زیبایی نگاه شیرین و دستان زیبایت را كه برای گرفتن جعبه ی شیرینی به طرف من دراز می شد، از خاطر نمی برم. شاید برای دیدار دوباره و چند باره ی آن نگاه و دست بود كه فرا رسیدن ایام جشن و روزهای ولادت مردان مرد از خانواده ی سخا و شجاعت را پاس می داشتم. صلواتی كه همه ی ما دسته جمعی در وقت خوردن شیرینی می فرستادیم، حلاوت شیرینی را دو چندان می كرد. این همه تو را و مرا وامی داشت كه یاد عزیزان را پاس بداریم تا رسم سپاس ‌گزاری و عرض ادب ما را از فرش زمین برهاند و تا آسمان نور و روشنایی آسمانیان بر كشد.

شاید همین رسم و مراسم بود كه تو را در همه ی شب های قدر در كنار من می نشاند و بی‌آنكه متوجّه باشی، دست های كوچك تو را در روز و شب عاشورا پا به پای سینه ‌زنان، بر سینه های صاف و آسمانی ‌ ات فرود می آورد و میان اسم زیبایت و آنچه در آن شب ها و روزها تو را تا به دیر هنگام برپا می داشت، با تو نسبتی نزدیك برقرار می كرد و تو را مدد می داد تا خودت را، پیشینه ‌ ات را و معنی بودنت را دریابی و به پاسداری‌ اش بنشینی.

راستی، اسباب بازی های ریز و درشتی را كه همیشه اطراف تو پراكنده بودند و گاه مرا و مادرت را از این همه ریخت ‌و پاش به ستوه می آوردند، به یاد می آوری؟
هر كدام از این اسباب‌ بازی ها بخشی از ساعت های دراز بازی ‌گوشی تو را پر می كردند. ایامی كه نشستن برای تو بی ‌معنی بود و حركت و دویدن، مترادف با زنده بودن و نفس كشیدن؛ امّا جز این، چیزهای دیگری هم برای تو داشتند.

بازیچه ها، اسم ها و موجوداتی كه با آنها آشنا می شدی، دنیای خیال و جریان سیال و جاری ذهنت را پرورش می داد و تو، خود را می یافتی، امّا جز اینها، تماشای بازی کودکانه ی تو مرا مدد می داد تا دریابم از میان این همه، ذهن و جان تو متمایل به چه می شود؟ شاید در پی آن بودم تا پیش از دست رفتن فرصت ها، علاقه ی تو را بیابم، راهنمایی ‌ ات كنم و در مسیر دلخواهت مدد رسان تو باشم؛ زیرا حیفم می آمد در میان تجربه ای مملوّ از سعی و خطا، زیباترین سال های كودكی و نوجوانی‌ ات از بین برود و مثل بسیاری از ما بزرگترها كه در میانه ی راه به ناگاه در می یابند؛ آنكه باید باشند، نیستند؛ البتّه چه دیر!

كاش بدانی بیش از نُه ماه طول كشید تا اسمی را برایت پیدا كنم، اسمی كه مثل خودت زیبا و گوش ‌نواز باشد؛ امّا پیش از آنكه سر در پی زیبایی لفظ و كلمه داشته باشم، در دل این امید را پاس می داشتم كه روزی مسمّای این اسم، در تو ظهور كند، پاكی مریم، معصومیت فاطمه، رحمت محمّد، شجاعت علی و تجلّیگاه همه ی آنچه نور و روشنایی و سبك‌ بالی را به نمایش می گذاشت و سیر از زمین تا دل آسمان و بودن با آسمانیان را یادآور می شد.

آن روزها برای من بوی هیچ عطری دلنوازتر از بوی فرشته ای كه پای بر زمین گذاشته بود، نبود، چنان كه هیچ برگ گلی در لطافت و نازكی به پوست صورت و دست تو نمی رسید.

شاید به یاد نیاوری غروب روزی را كه در صحرا، چوب به دست از تپّه ای بالا می رفتی و در گمان دسترسی به آسمان و چیدن ماه و ستاره، پاهای كوچكت را آزرده می ساختی. این همه، روح پاك و آسمانی‌ ات را جلوه‌ گر می ساخت؛ امّا من در دل نگران بودم؛ نگران روزی كه ریز و درشت روزگار تو را از آسمان و ماه و ستاره غافل كند.

وقتی كه با اصرار و ابرام، قلم بر صفحه ی كاغذ می كشیدی و نوشتن را به تجربه می نشستی، رنجی بزرگ بر دلم نشست. رنج معلّمی و نویسنده ای كه از همه روز و روزگار جز رنج و درد نصیبی ندارد؛ آن هم در جدال با همه ی آنچه كه بندگان خدا را از رستن و بالیدن باز می دارد یا بر رنج و دردشان می افزاید. شاید دلم نمی خواست میراث بر رنج پدرت باشی؛ اگرچه همان هنگام هم یادگاری ارزشمندتر از آگاهی و درد بیداری و هوشیاری نمی شناختم. شاید همین حس بود كه باعث شد هیچ ‌گاه میان تو و كتاب، فاصله ای نیفكنم. حتّی آن ایام كه قفسه های كتاب تو را در محاصره ی خویش می آوردند ـ شاید این حس را اهل قلم خوب بشناسند ـ نسبت ناخواسته ای میان تو، علم و كتابت شكل می گرفت كه می توانست ثمرات این مؤانست، سیر در میان پهنه هایی باشد كه تو را از سیاهی به روشنایی و دانایی می كشید و بیش از پیش از هر معلّمی كمال ات را در تو ظاهر می ساخت.

كتاب ها چون مردان علم و دانایی، در سكوت و خلوت، همة ما را متذكّر عالم فراخ نور و معرفت و اخلاق می شوند. كتاب ها در سكوت و خلوت به همان سان كودكان ما را می پرورند كه طبیعت، گل و كوه و دشت و صحرا.

دامان طبیعت رازهای نهفته در میان صفحات كتاب را پر رنگ و بو، برملا می سازند. شاید تنها دل های مأنوس به كتاب و طبیعت باشند كه شنوای راز نهفته در هستی می شوند، اگر مجال خلوت كردن را بیابند. اگر بخواهم، می توانم به اندازه ی صفحات كتاب هایی كه از بدو تولّد تا دوران نوجوانی و جوانی، پیرامون خویش و در صحن و سرای خانه دیده ای، از گذشته‌ ات، لحظات و دقایقش و همه ی آنچه در دیدار من، تو و ما گذشته است، برایت بنویسم.

امّا اینك، روی سخن من با جوانی است كه مهیا می شود تا با انبوهی از دیده ها، شنیده ها و آموخته ها، صحن خانه و مدرسه و دانشكده را به صحن دیگری بدل كند، صحنی كه به او مجالِ نمودن و نمایش خویش را می دهد، متأثّرش می سازد و با تأثیرپذیری از او دگرگون می شود. بله، صحنه ی بزرگ پیرامون به همان اندازه كه تأثیر می گذارند، مستعدّ پذیرش تأثیر از مردان و زنانی هستند كه قد می كشند و خود را می نمایانند.

وقتی از صحن و سرای خانه و درس و مدرسه پای به ساحت مناسبات اجتماعی و حرفه ای می گذاری، در واقع به میدانی وارد شده ای كه تو را، آموخته هایت را، خلق و خوی‌ ات را و تنومندی و آمادگی‌ ات را به مبارزه می طلبد. در این مبارزه، این دانایی، توانایی و ادب توست كه تو را به پیش می برد و بر دیگران برتری می بخشد و فرصت های بسیاری را فرا روی تو قرار می دهد.

هشدار كه در همه ی امور، دو امر مهم، در برتری یافتن به تو كمك می كند:

اوّلی، توكّل و توسّل توست به خدای یكتا، این امر موانع بسیاری را از پیش روی تو برمی دارد و قلب تو را برای برداشتن گام هایت محكم می كند
و دومی همّت بلند توست.
چه بسیارند مردان و زنان هوشمندی كه بی ‌همّتی آنان را از همگنان عقب نگه ‌داشته است و چه بسیارند مردان و زنانی كه همّت و سخت ‌كوشی، همه ی ناتوانی عُدّه و دارایی آنان را جبران كرده است.

امّا جز اینها، دو نیروی دیگر، راه تو را در رسیدن به مقصود، هموار می سازند. این دو: سپاس‌گزاری و ادب تو هستند. در واقع این دو، راهی برای نفوذ تو در قلب ها هستند، دو امكان بزرگ كه دیگران را برای شنیدن سخن و پاسخ‌گویی به خواست تو مهیا می كنند و تو را در تجربه ی فرصت ها مدد می رسانند.

بر خلاف تصوّر خیلی ها، دارایی های انسان، اموال او نیستند؛ بلكه دارایی و سرمایه اصلی و پنهان انسان، توكّل، همّت، سپاس‌گزاری و ادب است.
در حالی كه همگنان تو، با تكیه به دارایی های مادّی، سعی در سبقت گرفتن از تو را دارند، تو با این دارایی تمام نشدنی و مؤثّر و موجود، در مصاف با آنان از مراحل و فراز و نشیب ها می ‌گذری!

روزی در محلّ كارم، پشت میز، مشغول انجام وظیفه ی روزانه بودم. جوانی اجازه ی ورود و گفت ‌وگو خواست. ادب و افتادگی او در ابتدای ورود، مرا خلع سلاح كرد. تازه از شهری در جنوب کشور به تهران آمده بود و در پی آن بود تا با جلب حمایت مالی سازمانی كه من در آنجا مشغول به كار بودم و اخذ وام، دوره ی عالی تحصیلات خود را بگذراند. همان روز به او پیشنهاد كار نیمه وقت در دفتر كار خصوصی ام را دادم. امروز او به عنوان استادی موفّق در دانشگاه تدریس می كند. هر از چندی به سراغ من می آید و از پیشرفت كار و حرفه ‌اش مرا با خبر می سازد. رمز همه ی توفیق او را در ادب او، در برخورد با دیگران و سپاس‌گزاری ‌اش از پدر و مادرش یافتم، كه بر خلاف كمی بنیه، او را یاری داده بودند.

با این همه، همّت او در گذر از مراحل سخت و طاقت‌فرسا به او پشتكاری داده بود كه رفع هر مانعی را ممكن، حتمی و ناگزیر می شناخت.

ان شاءالله ادامه دارد...

[میثاق]

بسم الله الرحمن الرحیم


سلام دخترم: فصل آموختن

فصل آموختن، فصل جواني است. آن هنگام كه تنومندي جسم و ذهن همراه با فطرت پاك، جواني را ياري مي‌دهد تا با سرعت و دقّت بياموزد و پيش رود. عمر اين فصل كوتاه است و تنها پس از آن است كه مي‌توان تجربه را قرين با آموخته ‌ها ساخت، به برگ و بار نشست و پيش رفت. چه حيف كه در فصل آموختن به همه چيز مشغول مي‌شويم، الّا آموختن.

آموختن علوم و فنون جان را مي‌پرورند، وسعت مي ‌بخشند و مهيّاي گذر از موانع مي ‌سازند. كاش اين سخن مرا دريابي كه در فصل آموختن خود را به بازيچه ‌ها، به تنقّلات، به اطّلاعات عمومي ريز و درشت مشغول نسازي. در غير اين صورت در هنگامه‌ ي كسب تجربه و استفاده از ذخيره ‌ها، خواهي ديد كه انباني خالي از باد داري. اين انبان تو را در گذر از صحرا و جاده‌هاي بي ‌رهرو و منزل‌ هاي پر فراز و نشيب ياري نمي‌ دهند.

عموم ناكامان، در زمره ‌ي كساني‌اند كه فصل آموختن را بيهوده از دست داده‌اند.

شايد تو هم اين جمله را شنيده باشي: كاچي بهتر از هيچي است يا اين جمله ‌ي معروف
يا همه يا هيچ را اين دو جمله در برابر همند و در خود دو روحيه‌ي متفاوت را معرّفي مي‌كنند.

عموم مردم در پي كسب حدّاقل هستند. از روي بي ‌همّتي از همه ‌ي نعمت ‌هاي خدا حدّاقل را غنيمت مي‌ شمارند. گاه ترس از دست دادن حدّاقل، آنها را از ورود در ميدان مبارزه، ريسك و تلاش برتر باز مي ‌دارد. در مقابل، جماعت اندكي سر در پي «حدّاكثر» دارند. بي‌آنكه قانع به حدّاقل يا همان «كاچي» باشند، از روي همّت بلند پشت پا به ريزه ‌ها، حدّاقل‌ ها و چيزهاي دون و پست مي ‌زنند و تنها ميل سيري ناپذير به مال اندوزي است كه آنان را بر مي ‌انگيزد تا در آخرين دم حيات، همه چيز را فدا كنند. رضا دادن حدّاقل علم و دانايي، حدّاقل سخا و جوانمردي، حدّاقل ايستادگي در برابر ناروا و زشتي و حدّاقل عبادت و وارستگي، همّت دون را مي‌نمايد، روح خام و ناپخته را نشان مي‌ دهد و نگاه ضعيف و پست به عالم و خالق هستي را نشان مي‌دهد. نگذار حدّاقل‌ها چنان تو را در خود گرفتار آوردند كه از برخوردار شدن عالي‌ترين مراتب كمال بماني.

مباد كه ترسِ از دست دادن تو را از حضور در ميدان بزرگ مبارزه و جهاد باز دارد. كه در اين صورت حدّاقل‌ها را نيز از دست مي‌دهي.

آنكه به حدّاقل راضي مي‌شود، هيچ گاه به قله‌ي بلند نمي‌رسد، امّا آنكه فتح قله را در تيررس قرار داده است، همواره حدّاقل زير پاي اوست.

هيچ، كارمندان مقرّري بگير دولتي را ديده‌اي. عموم آنها اين روزي و مقرّري را آب باريكي مي‌شناسند كه بدان قانع شده‌اند و براي حفظش گاه صدها خواري را تاب مي‌آورند. گويي كه خدا از اين همه داشته و دارايي و نعمت، تنها همين مقدار را براي آنها مقرّر كرده است. گاه به دليل مهيّا بودن اين مقرري در ابتداي هر ماه آن را مثل نان داغ در دست و مهيّا مي‌شناسند و بدين وسيله از تجربه‌ي ساير پهنه ‌ها و ديدار ساير اقليم‌ ها در مي‌مانند. همّت كوتاه، زبوني مدام را نصيب آنها ساخته است. خالق هستي استعداد و توان بي‌شماري را به انسان عطا نموده است. آنكه عالم را اندازه‌ ي روستا و شهر كوچك خويش مي‌ شناسد و پاي از آن اقليم براي جست‌وجوي ساير پهنه ‌ها، بيرون نمي‌گذارد، همواره چون روستايي كوچك، نقطه‌اي ريز و ناديدني را از نقشه ‌ي بزرگ عالم و پهنه ‌هاي آن نصيب خويش ساخته است و شايد از همين روست كه؛ مهاجرت سرآغاز رشد و بالندگي است. هجرت از فضاي تنگ و تاريك پندارها و خيال ‌ها، هجرت از قفس كوچك دانسته‌ هاي حقير، هجرت از كوي خودپرستي و منيّت، هجرت از شهري و دياري كه جسم و جان را طعمه‌ي ضعف و زبوني و ركود مي‌كند و هجرت از زمين.

تجربه‌ي رفتن و نماندن، زيباترين تجربه‌اي است كه آدمي را بر مي‌كشد. استعدادهايش را شكوفا مي‌كند، او را به آقايي مي‌رساند و از تنگي و زبوني مي‌رهاند. پس همواره آماده ‌ي رفتن شو، سبك‌ بار و رها و بدان كه سفره‌ ي خداوند گستردگيش به فراخي همه‌ي عوالم آشكار و نهان است و در هر كجا روزي رسان، تنها او است.

بي‌شك آنچه مرغ مهاجر از وراي دشت‌ ها و كوه ‌ها به نظاره مي‌نشيند با همه‌ي آنچه گنجشكي كوچك يا مرغ خانگي مي‌ بيند، قابل مقايسه نيست. چون مرغ مهاجر هماره مهيّاي پرواز باش تا چون مرغ خانگي در گرو دانه و آب آدميان نماني. چون شاهين بلند پرواز از وراي آسمان بر فرش زمين بنگر تا چون زاغي مانده ‌ي جيفه و اسير گنداب نشوي. تنها در چنين هنگامه‌ اي است كه از آب گواراي چشمه‌هاي زلال كوهساران خواهي نوشيد و خورشيد را در اوّلين منزل طلوعش به تماشا خواهي نشست.

آنكه ماندن در فضايي تنگ و ماندگاري در جمع صاحبان همّت‌هاي كوتاه را بر هجرت و آزادگي ترجيح مي‌دهد، همه‌ي عزّت خويش را به حراج گذارده است.

در روزگار جواني بخت مصاحبت با پيرمردي را يافتم كه رنج روزگار قدّ بلند و افراخته‌ ي او را خم كرده بود. محلّ خدمت ما ساختماني واقع در نارنجستاني فراخ در شيراز بود. فصل بهار، بوي بهار نارنج هر رهگذري را مست مي‌كرد و برخي ميوه‌ها در پاييز با هارموني چشم‌ نواز برگ‌هاي سبز چشم هر رونده‌اي را مي‌نواخت. با اين همه تنها اين پير جهان ‌ديده بود كه از رهگذر سال ‌ها چوپاني در دشت و صحرا به چنان مناعت طبيعي رسيده بود كه سرش بر آستان هيچ تنابنده‌ اي خم نمي‌شد. تا چه رسد به آنكه نارنجستاني او را فريفته ‌ي برگ‌ هاي سفيد بهار و نارنج‌ هاي زيباي پاييزي كند. روزي بر افروخته و ناراحت از در وارد شد. به او چه شده است گفتم كه اين چنين در خود پيچيده‌اي؟

مرا به اسم كوچك صدا زد و گفت:

امروز وقتي در صف ايستاده بودم تا حواله‌ ي سيگار روزانه‌ام را دريافت كنم، كسي مرا از صف بيرون انداخت. بي‌آنكه تقصيري براي خود بشناسم. با خود عهد كردم تا عمر دارم لب به سيگار نزنم. مناعت طبع و عزّت در يك جا گرد مي ‌آيند و طبع نحيف و ذلّت در جايي ديگر.

اگر خوب به داشته‌ هاي ديگران بنگري نيك در خواهي يافت كه جملگي قيمتي صد بار كمتر از يك روز زيستن همراه با عزّت دارند. در حالي كه هماره دنيا خود سر در پي مرداني مي‌گذارد كه از آن مي‌ گريزند و به عكس از مرداني روي برمي‌ گرداند، كه سر در پي دنيا گذارنده ‌اند.

از اين رو، حتّي اگر طالب دنيا هم باشي، تنها پشت كردن بدان ساده ‌ترين طريق تصاحب آن است. از همين روست كه گفته ‌اند: پول و دارايي را خوار ساز تا عزيز شوي» شايد راز خواري بسياري از مردان و زنان در همين جمله نهفته است.

شايد بتوانم معني عزّت را در كوتاه‌ ترين جمله برايت بنويسم نفوذناپذير و عزيز. او كسي است كه هيچ روزنه‌اي و خللي ندارد. از همين جاست كه خداي بي‌نقص و عيب كه همه‌ي كمالات را يك جا و تمام در خود دارد، عزيز كامل است. بعد از او، جمله‌ي خلايق تنها درجاتي از عزّت را دارند.

ديوارهاي پوشيده از خلل و نقصان به زودي فرو مي ‌ريزند و از هم مي‌ پاشند. پر كردن سوراخ و روزنه ‌هاي ديوار با پوشال و پنبه و رنگ و لعاب هيچ عزّت و ماندگاري به ديوار نمي ‌بخشد. اوّلين تندباد و باران ديواري چنين را فرو مي‌ريزد. روزنه ‌ها را با ملات سيمان مي‌ توان پر كرد و اميدوار به دوامش در برابر حادثه‌ها بود. آنكه روزنه ‌هاي ديوار جسم و جان خود را با پوشال زينت و اعتبارات پست و جامه ‌ي زيبا مي‌ پوشد، دير يا زود شاهد فروپاشي هستي‌ اش خواهد شد. تنها همه ‌ي آنچه كه نزد عزيز كامل و هميشه ارزش دارد و خود نيز منبع آن است، مي‌ تواند به ديوار جسم و جان آدمي ماندگاري و عزّت ببخشد و چه ملاتي محكم‌ تر از داد و دهش، سخاوتمندي و چشم‌ پوشي از لغزش و اشتباه ديگران.

در كتابي خوانده‌ام كه روزي نبي‌اكرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در جمع ياران نشسته بود. مردي پيش آمد و خبر از عمل قبيح مرد و زني آورد كه در خانه ‌اي به خلوت نشسته‌ اند. پيامبر، علي(علیه السلام) را براي تفحّص فرستاد. علي(علیه السلام) به آن محل رفت، چشم‌ ها را بست و در همان حال اطراف را كاويد و بازگشت و اعلام داشت كه، چيزي نديده است. پيامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) خطاب به او گفت:
همانا تو جوانمرد امّتي.

آنكه چشم بر اشتباه و خطا مي‌ پوشد، قبل از آنكه ديگري را مصون داشته باشد، خود را در رداي عزّت برده است و آنكه عيب ديگري را فرياد مي‌كند، پيش از مفتضح شدن ديگري خود رسواي عام و خاص گشته است. پس اگر طالب عزّتي، ببخش و اگر در پي تداوم آني، چشم بر لغزش ديگري بپوش كه اين دو چون ردايي و حفاظي تو را در امان مي‌ دارند تا همواره عزيز بماني.



آنكه پرده از آنچه مردم پوشيده مي‌ دارند، برمي‌دارد، بي‌آنكه بر زبان آرد، سر در پي جبران نقصان خويش گذارده است. گويي مي‌ خواهد خود را مبرّا و پيراسته اعلام كند و بر اعتبار خويش بيفزايد و آتش خشم دروني خود را با آب هتك حرمت ديگران خاموش كند. اين همه جملگي در نسبت با نقصان نه تنها بر عزّت نمي‌ افزايند، بلكه باقي مانده ‌ي عزّت را نيز از شخص مي ‌ربايند. اين امر به آن مي ‌ماند كه كسي، بخيلي را وسيله براي حفظ داشته ‌ها يا افزايش آنها بشناسد.