امام علی(علیه السلام) در فلسفه روزه چه می‌فرمایند؟

[ali0077]

برای یافتن فلسفه روزه و حکمت تشریع آن و کسب آگاهی بیشتر از خواص و فوائد آن و پاسخ اقناع کننده به اشکال تراشی‌های منتقدین به سخنان حکیمانه و دُربار حضرت امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) در نهج‌البلاغه گوش می‏‌دهیم.

---

امام علی(علیه السلام) در بخشی از خطبه خود در مطالب ارزشمندی در ارتباط با فلسفه روزه می‏‌فرمایند: "از خدا بترسید و از کیفر تباهکاری در دنیا، و از زیان ستمگری در آخرت ... و خداوند بندگان مؤمنش را حفظ می‏‌فرماید، به وسیله نمازها و زکات‌ها، ( و سپس فواید و پاره‏‌ای از علل و فلسفه روزه را بیان می‏‌فرماید) و کوشش در گرفتن روزه در روزهای واجب، برای آرام ماندن دست و پا و اندام دیگر ایشان (از معصیت و نافرمانی) و چشم به زیر انداختنشان و فروتنی جان‌هاشان، و زبونی دل‌هاشان، و بیرون کردن کبر و خودپسندی از آنان، و در نماز است مالیدن رخسارهای نیکو برای فروتنی، و (هنگام سجده نمودن) چسبانیدن اعضاء شریفه (هفت موضع) را به زمین برای اظهار کوچکی و «ذلت ‏به پیشگاه با عظمتش‏»

ایشان در ادامه این خطبه در خصوص حکمت تشریع روزه می‌فرمایند: "در روزه رسیدن شکم‌ها به پشت‌ها برای خضوع و ناچیز دانستن خویش که روزه و نماز و زکات فلسفه‏‌اش سازندگی و تزکیه، و تذلل و تقلل به پیشگاه حضرت حق است، و از چیزهائی است که می‏‌تواند آدمی را از چنگ شیطان نجات بخشد، و از انواع بیماری‌های ظاهری و باطنی برهاند، و مخصوصا درس مقاومت و مبارزه را عملا یاد آدمی دهد، مخصوصا روزه است که از امتیازات بخصوص برخوردار است، که پاداش آن فقط به خداوند بزرگ برگزار شده است.

امیرالمؤمنین(علیه السلام) در جائی دیگر روزه را اسبابی برای آزمایش اخلاص مردم عنوان می‌کنند و می‌فرمایند: "خداوند روزه را برای آزمایش اخلاص مردم واجب فرموده است، که روزه در اخلاص عمل بسیار مؤثر است، یعنی کسی که روزه می‏‌گیرد و تمامی روز را با همه امکان به‌ خوردنی‌ها و آشامیدنی‏‌هایی که در اختیار دارد، در عین حال امساک می‏‌نماید، جز اخلاص به پیشگاه حضرت حق مفهومی دیگر ندارد.

ایشان در قسمتی از نهج‌البلاغه فرمودند: "و یکی از دلائل وجوب روزه این است که روزه ماه رمضان سپر است از عقاب الهی، یعنی روزه موجب غفران و آمرزش گناهان و معاصی انسان است، که به وسیله روزه نجات از آتش جهنم و عقوبت پروردگار به دست می‏‌آید.

منابع

1. نهج البلاغه، خطبه 110، ترجمه دکتر شهیدی.
2. نهج البلاغه، خطبه 114 و خ 121، خ 192.
4. نهج البلاغه، حکمت 244.
5. نهج البلاغه، خ 192، خطبه قاصعه.

[آفتاب]

بر اساس برخی از روایات، اولین فردی که روزه گرفت، خود حضرت آدم(علیه السلام) بود. روایت در این باره چنین می‌گوید: «إِنَّ آدَمَ ع لَمَّا أَکَلَ مِنَ الشَّجَرَةِ بَقِیَ فِی بَطْنِهِ ثَلَاثِینَ یَوْماً فَفَرَضَ اللَّهُ عَلَى ذُرِّیَّتِهِ ثَلَاثِینَ یَوْماً الْجُوعَ وَ الْعَطَشَ وَ الَّذِی یَأْکُلُونَهُ بِاللَّیْلِ تَفَضُّلٌ مِنَ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ عَلَیْهِمْ وَ کَذَلِکَ کَانَ عَلَى آدَمَ (علیه السلام)...»؛[1] هنگامی که حضرت آدم(علیه السلام) از میوه درخت ممنوعه خورد، آن میوه سی روز در شکمش باقی ماند. پس از آن بود که خداوند بر حضرت آدم و نسل او سی روز‏ گرسنگی و تشنگی را واجب نمود. و اگر در شب چیزی می‌خورند تفضلی است از جانب پروردگار.
این روایت تصریح دارد به این‌که اولین فردی که در تاریخ بشر روزه گرفت، خود حضرت آدم(علیه السلام) بود و تاریخ وجوب روزه بازگشت به خلقت آدم می‌کند. اما طبق برخی از روایات، اولین شخصی که از پیروان پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و از مسلمانان روزه گرفت، امام علی(علیه السلام) بود: «...قَالَ أَبُو سَعِیدٍ الْخُدْرِیِّ کُنْتُ مَعَ النَّبِیِّ (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) بِمَکَّةَ إِذْ وَرَدَ عَلَیْهِ أَعْرَابِیٌّ طَوِیلُ الْقَامَةِ عَظِیمُ الْهَامَةِ مُحْتَزِمٌ بِکِسَاءٍ وَ مُلْتَحِفٌ بِعَبَاءٍ قُطْوَانِیٍّ قَدْ تَنَکَّبَ قَوْساً لَهُ وَ کِنَانَةً فَقَالَ لِلنَّبِیِّ (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) یَا مُحَمَّدُ أَیْنَ عَلِیُّ بْنُ أَبِی طَالِبٍ مِنْ قَلْبِکَ فَبَکَى رَسُولُ اللَّهِ (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) بُکَاءً شَدِیداً حَتَّى ابْتَلَّتْ وَجْنَتَاهُ مِنْ دُمُوعِهِ وَ أَلْصَقَ خَدَّهُ بِالْأَرْضِ ثُمَّ وَثَبَ کَالْمُنْفَلِتِ مِنْ عِقَالِهِ وَ أَخَذَ بِقَائِمَةِ الْمِنْبَرِ ثُمَّ قَالَ یَا أَعْرَابِیٌّ وَ الَّذِی فَلَقَ الْحَبَّةَ وَ بَرَأَ النَّسَمَةَ وَ سَطَحَ الْأَرْضَ عَلَى وَجْهِ الْمَاءِ لَقَدْ سَأَلْتَنِی عَنْ سَیِّدِ کُلِّ أَبْیَضَ وَ أَسْوَد وَ أَوَّلُ مَنْ صَامَ وَ زَکَى وَ تَصَدَّقَ وَ صَلَّى الْقِبْلَتَیْنِ وَ بَایَعَ الْبَیْعَتَیْنِ وَ هَاجَرَ الْهِجْرَتَیْنِ وَ حَمَلَ الرَّایَتَیْنِ وَ فَتَحَ بَدْراً وَ حُنَیْنَ ثُمَّ لَمْ یَعْصِ اللَّهَ طَرْفَةَ عَیْنٍ قَالَ فَغَابَ الْأَعْرَابِیُّ مِنْ بَیْنِ یَدَیْ رَسُولِ اللَّهِ ص فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ص لِأَبِی سَعِیدٍ یَا أَخَا جُهَیْنَةَ هَلْ عَرَفْتَ مَنْ کَانَ یُخَاطِبُنِی فِی ابْنِ عَمِّی عَلِیِّ بْنِ أَبِی طَالِب...»؛
ابو سعید خدری می‌گوید: با رسول خدا در مکه بودم که مردی اعرابی بلند قامت... وارد شد، گفت ای محمد .... پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) گریه‌ای شدیدی کرد به گونه‌ای که اشک بر صورت حضرت جاری شد.... بعد از فرمود ای اعرابی.... اولین کسی که روزه گرفت، زکات داد، صدقه داد، به سوی دو قبله نماز خواند، دوبار بیعت نمود، دوبار مهاجرت کرد.... پسرعمویم علی بن ابیطالب(علیه السلام) بود.

نقل از خبرگزاری مهر