سیره اقتصادی اسلام

[مصباح]

بسم الله الرحمن الرحیم


وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللهِ عَلَيْكُمْ
و نعمت های خدا را بر خودتان به یاد آرید. (آل عمران - 103)

جامعه اسلامی را به آن اندازه می توانیم اسلامی بدانیم و بنامیم که موفق شود آموزه های و مکارم اخلاقی مورد نظر رسول الله (صلی الله علیه و آله) و ائمه معصوم (علیهم السلام) را در خود پیاده و اجرا نموده باشد وگرنه به صِرف ادعا و شعار هیچ فرد و جامعه ای، مسلمان و اسلامی نخواهد شد.

متصف شدن جامعه اسلامی به مکارم اخلاقی به اندازه ای در نظر پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) اهمیت دارد که حضرت علت بعثت خویش را به اتمام رساندن مکارم الاخلاق بیان می فرمایند. (۱)


ان شاءالله در این تاپیک سعی بر این است که گوشه هایی از نوع اقتصاد حاکم بر زندگی معصومین آورده شود.

در ابتدا هم به مناسبت مبعث حضرت رسول، با نمونه ای از زندگی ایشان شروع می کنم :



** ساده زیستی در زندگی پیامبر

یکی از اموری که در سیره نبوی ذکر کرده اند ساده زیستی حضرت و پرهیز از هر گونه اسراف و تبذیر بود چنانچه پیرامون شخصیت پیامبر اینگونه نقل می كنند:

«کـان رَسُول اللّه صلی الله علیه و آله خَفیفُ الْمَؤُونَةٌ.» (۲)
یعنی پیامبر اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در زندگی ساده زیستی را انتخاب کرده بود.

به همین جهت با اسراف و رفاه طلبی به شدت مبارزه می كرد و چنانچه در كتب تاریخی بیان شده است هدیه پیامبر به افراد رفاه طلب یك زمین خشك و بی علف بود كه از آنها می خواست كه آن را آباد كنند.


سه نکته در این خصوص:
1- حضرت نه تنها خفیف المؤونه بودند بلکه در کنار آن کثیر المعونه هم به شمار می رفتند. یعنی مصرف حداقلی و بازدهی حداکثری. درست عکس آنچه ما امروز عمل می کنیم یعنی مصرفمان حداکثری است و بازدهی مان حداقلی!
اگر به آمار مصرف گرایی در کشورمان که سیر صعودی دارد در کنار آمار ساعات مفید کار توجه شود می فهمیم که ما مسلمانان زبانی هستیم و در عمل از سیره نبوی فرسنگ ها فاصله داریم.


2- استاد شهيد مرتضى مطهرى در تبيين اين روايت مى‏ نويسد:
«آيا اين فضيلت است كه كسي خفيف المؤونه باشد؟ اگر صرفاً از جنبه اقتصادى در نظر بگيريم كه ثروت كمترى را مستهلك مى ‏كند، جواب اين است كه نه و لااقل فضيلت مهمى نيست؛ ولى اگر موضوع را از جنبه معنوى، يعنى از جنبه حداكثر آزادى نسبت به قيود زندگى مورد مطالعه قرار دهيم ، جواب اين است: آرى، فضيلت است؛ فضيلت بزرگى هم هست؛ زيرا تنها با احراز اين فضيلت است كه انسان مى ‏تواند سبكبار و سبكبال زندگى كند؛ تحرك و نشاط داشته باشد و آزادانه پرواز نمايد». (۳)


3- اخلاقیات در یک تقسیم بندی بر دو نوع است: جوارحی و جوانحی؛ جوارح یعنی دست و پا و گوش و چشم و زبان که اعضای ظاهری انسان است و جوانح اعضای روحی و باطنی انسان است.

ما عادت کرده ایم تنها به اعمال جوارحی توجه کنیم چون می شود آنها را بدون زحمت دادن به نیت و فکر هم انجام داد. برای مثال نماز می خوانیم، روزه می گیریم ولی خیلی به ذهنمان فشار نمی آوریم که این اعمال برای چیست!؟

در عوض اصلاً سراغ اعمال جوانحی نمی رویم چون نیاز به صرف وقت و انرژی مضاعف دارد. ما اگر خواهان پیشرفت و حرکت به سوی کمال هستیم باید به این جنبه از عبادات توجه ویژه نماییم. باید بتوانیم بین اعمالمان توازن ایجاد کنیم. نباید تنها به نماز خواندن اکتفا کرد ولی مصرف گرا بود؛ نباید به روزه گرفتن بسنده کرد ولی اهل اسراف و تبذیر و ریخت و پاش های بیهوده بود. باید روی تک تک اعمالمان فکر کنیم و ببینیم آیا به گونه ای هست که بتوانیم آن را بر خدا و پیامبرش ارائه کرد یا خیر؟


ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
پی نوشت:
۱- پيامبر صلى الله عليه و آله: «إنَّما بُعِثتُ لاُتَمِّمَ مَكارِمَ الخلاقِ.» براستى كه من براى به كمال رساندن مكارم اخلاق مبعوث شده ام. (كنزالعمال،ج۱۳، ص۱۵۱، ح۳۶۴۷۲)
۲- سیری در سیرهء نبوی، ص ۲۰۱
۳- سيرى در نهج البلاغه، ص ۲۳۷ و 238

ادامه دارد ان شاءالله...

[مصباح]

بسم الله الرحمن الرحیم


حکم شرعی مصالحه

* دیروز تو مسیر بهارستان به سمت شریعتی و سیدخندان راننده جوونی بهم می گفت :

** حاجی یه سوال بپرسم ازت؟

* بپرس داداش فقط قول شنیدنشو میدم چون این کارو بلدم ولی شاید جوابتو بلد نباشم!

** خیالی نیست اصلم همون شنیدنش. حاجی ما بعد نود و بوقی تونستیم یه سرمایه مختصری جور کنیم بذاریم بانک. بعد یکی از رفقا گفت بدش من باهاش کار کنم یه چیزی ام گیر تو بیاد. دیدم خب بیراهم نمی گه مام پولو دادیم بهش. بعد یکی گفت باید سود و ضرررو مشخص کنید. مام مشخص کردیم. حالا عیالمون از تلویزیون شنیده که باید سود دقیق مثل ریاضی دبیرستان معین بشه. به این رفیقمون گفتیم قاط زد می گه آخه پولای من با پولای خودش مخلوط شده انیشتنم نمی تونه حساب کتاب کنه! خداییش راستم می گه. حالا تکلیف ما چطوریاس؟ پس بگیریم پولو یا راه داره درست بشه؟

* عیالت درست گفته...

** یعنی پس بگیرم؟

* نه، یعنی دو دقیقه گوش کن بذار حرفم تموم شه! درست گفته ولی همشو نگفته. اولاً این کار شما اسمش مضاربه است.
تو مضاربه هم اگر نشه یا نتونه سود صاحب مال یعنی مثلاً شما رو مشخص کنه معامله و عقد باطل نمی شه.

شما باید اول شرایط مضاربه رو رعایت کنید که ظاهراً کردید. سود شما هم باید یه کسری از کل سود رفیقت باشه مثلاً یک دهم.

** خب تا اینجاش درست ولی مشکل همین یک دهمس.

* قرار شد گوش کنی دیگه! حالا اگه نتونستیم محاسبه کنیم میشه مصالحه کرد.

** مصالحه دیگه چجورشه!؟

* یعنی با هم صلح کنید سر فلان مبلغ. مثلاً بگه من نتونستم سودتو معین کنم به دویست تومن راضی هستی تو هم قبول کنی، به همین راحتی.

** دمت گرم خیالمو راحت کردی فقط کاش حرفاتو ضبط کرده بودم تا خانمم دیگه گیر نده!

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ

پی نوشت:

نکاتی درباره صلح :

◀ آقایان خوئی، اراکی، گلپایگانی، فاضل، سیستانی، تبریزی، زنجانی، بهجت، صافی، نوری:

مسأله صلح آن است که انسان با دیگری سازش کند که (مقداری از) مال یا منفعت مال خود را ملک او کند یا از طلب یا حقّ خود بگذرد که او هم در عوض (مقداری از) مال یا منفعت مال خود را به او واگذار نماید، یا از طلب یا حقّی که دارد بگذرد بلکه اگر بدون آن که عوض بگیرد (مقداری از) مال یا منفعت مال خود را به کسی واگذار کند، یا از طلب یا حقّ خود بگذرد، باز هم صلح صحیح است.

◀ دو نفری که چیزی را به یکدیگر صلح می‏کنند باید بالغ و عاقل باشند و کسی آنها را مجبور نکرده باشد و قصد صلح داشته باشند و حاکم شرع هم آنان را از تصرّف در اموالشان جلوگیری نکرده باشد. (توضیح المسائل (المحشی للإمام الخمینی)، ج‏۲، ص: ۳۱۲)


◀ لازم نیست صیغه صلح به عربی خوانده شود، بلکه با هر لفظی (و بنا بر نظر برخی فقها حتی با هر فعلی) که بفهماند با هم صلح و سازش کرده‏ اند صحیح است.

.

[مصباح]

بسم الله الرحمن الرحیم


درسته که نباید از بعضیا کادو بگیریم؟؟!!

* حوالی میدان سپاه منتظر تاکسی بودم. یه آقایی نگه داشت و دختر بچه ای هم رو صندلی جلو نشسته بود. بعد فهمیدم دخترشه و این آقا هم داره با بچش می ره خونه و از قضا قصد مسافرکشی نداره و می خواد یه مساله شرعی رو برای خودش و دخترش و همسرش روشن بشه.

یه خورده ای که از مسیر رفتیم پرسید :

** حاجی اگر کسی به بچمون کادویی داد ولی آدم درست و حسابی ای نباشه و ندونیم از کجا پول در میاره تکلیف چیه؟ بگیم نگیره؟ بگیره صدقه بدیم؟ بندازیم دور؟ چه کنیم؟


* مطمئنی همه پول و درآمدش از راه حرامه؟

** نه خب؛ حدس می زنم کار خلافم می کنه.


* پس مطمئن نیستی. بر فرضم که کار خلاف انجام بده خیلی بعیده همه اموالش حرام باشن درسته؟

** خب بله.


* پس برای یک فرض تقریباً محال چرا به بچه می خوای سخت بگیری؟ همون آدم هم رفتارهای خوب داره و می شه با نزدیکی و رفاقت از کارای اشتباهش جلوگیری کنیم نه اینکه اونو تحریم کنیم! هیچ کدوم از مراجع هم چنین فتوایی ندارن که از این آدم نباید هدیه و عیدی گرفت. فقط در صورتی نباید بگیری که مثلاً مطمئن باشی عیناً همین عروسک یا عیدی رو که هدیه داده برای فرد دیگریه و اون از راه نامشروع بدستش آورده که اینم اصلاً اتفاق نمی افته!

بعد راننده تاکسی که ظاهراً تو خونه در این باره خیلی کَل کَل کرده بود به دخترش گفت:

** دخترم شنیدی؟ اینا رو رفتیم خونه برای مادرتم تعریف کن ما رو که قبول نداره شاید حرف حاجی رو قبول کنه.

ــــــــــــــــــــــــــ

پی نوشت :

برای مثال به استفتاء زیر توجه کنید:

آیا می توان از کسی که نماز نمی خواند یا قرض مردم را نمی دهد هدیه گرفت؟..

◀ دفتر حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (مدظله العالی):ج ۱ و ۲: اشکال ندارد.

◀ دفتر حضرت آیت الله العظمی صافی گلپایگانی (مدظله العالی):مانعی ندارد.

◀ دفتر حضرت آیت الله العظمی سیستانی (مدظله العالی):مانعی ندارد.

.