ضروریات و اهداف ازدواج(بسیار کاربردی)

[آوا]

بسم الله الرحمن الرحیم

فصل اول از کتاب پرسمان قرآنی ازدواج و خانواده...(محمدرضا حسین زاده)



فصل اول: ضرورت‏ها و اهداف ازدواج‏

پرسش 1: ضرورت ازدواج در اسلام، بر چه مبانى استوار است؟

پاسخ: ضرورت و اهميت ازدواج بر پايه‏هايى چند استوار است، از جمله:


1. طبيعت اجتماعى‏

با توجه به اينكه انسان اصالتا موجودى اجتماعى است، نخستين و مهم‏ترين بستر فعليت يافتن اين ويژگى در انسان، كانون مقدس خانواده است. بى‏گمان، خانواده با پيمان ازدواج و پيوند مقدس زن و مرد پايه‏گذارى مى‏شود؛ يعنى با ازدواج ستون اصلى و حياتى‏ترين نهاد اجتماعى شكل مى‏گيرد؛ نهادى كه خاستگاه آن در ذات انسان است (7). از اين رو زن و مرد در همان آغاز ازدواج و تشكيل زندگى مشترك، در آن محيط كوچك، آرام مى‏گيرند. همان‏گونه كه خداوند منان به گونه‏اى به اين مسئله اشاره مى‏كند و خانواده را جاى آسايش و آرامش معرفى كرده مى‏فرمايد: و من آياتة أن خلق لكم من أنفسكم أزواجا لتسكنوا اليها(8)؛ و از نشانه‏هاى او اين كه همسرانى از جنس خودتان براى شما آفريد، تا در كنار آنان آرامش يابيد.


2. سنت آفرينش‏

قرآن كريم زوجيت را قانونى فراگير در ميان همه جانداران بيان مى‏كند، حتى گياهان از اين قانون بيرون نيستند. دستگاه بزرگ آفرينش براى رسيدن به هدف و كمال مطلوب خود و حفظ نوع بشر و موجودات، به همكارى و تعاون دو جنس مذكر و مؤنث نيازمند است؛ از اين رو خداوند موجودات را به صورت نر و ماده آفريده است. در آيات فراوانى آفرينش زوج گونه انسانها از زن و مرد به عنوان قانون آفرينش بيان شده است: خداوند شما را از خاكى آفريده، سپس از نطفه‏اى، سپس شما را به صورت زوج‏هايى قرار داد(9). و در آيه ديگر زوجيت را در گياهان مطرح مى‏كند: او لم يروا الى الارض كم انبتنا فيها من كل زوج كريم‏(10). آيا به زمين نگاه نكردند چه بسيار گياهان از انواع مختلف، نر و ماده و پرفايده آفريديم.

پس ازدواج، پاسخ مثبت به اين قوانين الهى و حركت در راستاى نظام آفرينش است.


3. پاسخ به نداى فطرت‏

بى‏گمان، غريزه جنسى، غريزه‏اى نيرومند و ريشه‏دار است كه بر اساس نظام حكيمانه الهى در نهاد بشر قرار گرفته است.

به طور طبيعى، هر دختر و پسرى كه به حد بلوغ و رشد رسيده باشد، يك كشش باطنى به جنس مخالف در خود احساس مى‏كند كه اين كشش و جاذبه نهان و ناپيدا با گذشت زمان و بارور شدن توان جوانى، به تدريج تمايلى شديد مى‏گردد تا آن‏جا كه به صورت خواسته‏اى حتمى و ضرورى خود نمايى مى‏كند. تنها راهى كه مى‏تواند به همه خواسته‏هاى جنسى مرد و زن پاسخ مناسب دهد و روح پرالتهاب آنان را كاملا معتدل و آرام سازد ازدواج است‏(11). از اين رو قرآن كريم افزون بر تشويق مردم به ازدواج، كسانى كه اين مسئله را ترك مى‏كنند توبيخ كرده، مى‏فرمايد: و تذرون ما خلق لكم ربكم من ازواجكم‏(12) و (آيا) همسرانى را كه خدا براى شما آفريده است رها مى‏سازيد؟ از اين آيه و مانند آن بر مى‏آيد كه زن و مرد براى يكديگر خلق شده‏اند از اين‏رو گرايش باطنى و در عمق فطرت آنان نسبت به يكديگر دارند بنابراين ازدواج و تشكيل خانواده ريشه در فطرت انسان دارد(13).


4. تكامل‏

بى‏گمان، انسان موجودى تكامل طلب است و از سويى نحوه آفرينش او به گونه‏اى است كه دو جنس زن و مرد، مكمل و مايه شكوفايى و نشاط و پرورش معنوى يكديگرند، تا آنجا كه هر يك بدون ديگرى ناقص است؛ يعنى جنس مذكر و مؤنث از نظر روحى و جسمى، به يكديگر نيازمند هستند. خداوند در اين باره مى‏فرمايد: هن لباس لكم و انتم لباس لهن‏(14) = آنان (زنان) براى شما لباسى هستند و شما (نيز) براى آنان لباسى هستيد؛ يعنى همان گونه كه لباس، انسان را از سرما و گرما حفظ كرده، زشتيها و عيوب او را مى‏پوشاند و زينتى براى تن آدمى است، دو همسر نيز در زندگى زناشويى بايد مكمل يكديگر باشند(15). اين تعبير زيباى قرآن، نهايت ارتباط معنوى مرد و زن و نزديكى آن‏ها به يكديگر و همچنين برابرى هر دو را در اين موارد، به خوبى آشكار مى‏سازد.


5. نيازى بديهى‏

ازدواج، از جمله امورى است كه در همه جوامع از بديهيات است و سيره عملى همه مردم، با هر دين و آيينى است؛ زيرا اساس ازدواج، ميل و نياز طبيعى، روحى و زيستى مرد و زن نسبت به يكديگر است و در بيان ضرورت آن به آيه و حديثى نياز نيست‏(16). امام رضا (عليه السلام) فرمود: اگر درباره ازدواج آيه‏اى محكم و سنتى پيروى شده از (رسول خدا (صلى‏الله‏عليه‏وآله)) هم نبود، موضوع نيكى به خويشاوندان و انس با بيگانه كه خداوند در اين امر قرار داده است، انگيزه‏اى بود كه خردمند صاحب دل به ازدواج رغبت كند و عاقل درست انديش براى آن بشتابد(17).

~…~…~…~…~

منابع：

7 - پرتوى از قرآن، سيد محمود طالقانى، ج‏2، ص 151 و الميزان. ترجمه موسوى همدانى، ج 4، ص 493.

8 - روم/21.

9 - ر.ك: تفسير نمونه، مكارم شيرازى، ج‏1، ص 650 و ج‏3، ص‏358، و تفسير آسان، جواد نجفى، ج‏14، ص‏294 و الميزان، ترجمه موسوى همدانى، ج‏13، ص‏487.

10 - شعراء/7.

11 - انوار درخشان، حسينى همدانى، ج‏4، ص‏294 و بيان در علوم و مسائل كلى قرآن، هاشم‏زاده هريسى، ص 101.

12 - شعراء/166.

13 - الميزان، ترجمه موسوى همدانى، ج 15 ص 436.

14 - بقره/187.

15 - ر.ك: تفسير نمونه، ج‏1، ص 650، جوانان و انتخاب همسر، على‏اكبر مظاهرى، انتشارات دفتر تبليغات و پرتوى از قرآن، سيد محمود طالقانى، ج 2، ص‏139؛ انوار درخشان، حسينى همدانى،ج 7، ص 140.

16 - الميزان، ترجمه موسوى همدانى، ج‏15، ص‏20 و ر.ك: تفسير عليين، سيد عباس سيد كريمى، ص 609

[آوا]

اهداف و ره‏آوردهاى ازدواج‏

پرسش 2: قرآن كريم، چه فوايدى را براى ازدواج بيان كرده است؟

پاسخ: قرآن كريم، در آياتى حكمت‏ها و آثار ازدواج را بيان كرده است؛ در اين جا به چند ره آورد مهم آن مى‏پردازيم:


1. ارضاى درست غريزه جنسى‏

بى‏گمان، غريزه جنسى، نيرويى است كه در نهاد زن و مرد قرار داده شده و ازدواج، بهترين راهكار شايسته براى كنترل و آرام ساختن نيروى شهوت و پاسخى مناسب به اين غريزه خدادادى است‏(18).

خداوند، در ستايش و توصيف مؤمنان مى‏فرمايد: و الذين هم لفروجهم حافظون * الا على ازواجهم او ما ملكت ايمانهم فانهم غير ملومين‏(19)؛ آن‏ها كه دامان خود را (از آلوده شدن به بى‏عفتى) حفظ مى‏كنند * تنها آميزش جنسى با همسران و كنيزانشان دارند كه در بهره‏گيرى از آنان ملامت نمى‏شوند. در حديثى از امام صادق (عليه السلام) چنين آمده است: از لذت‏هاى (مادى) در دنيا و آخرت، هيچ كدام به پايه لذت زناشويى نمى‏رسد. سپس امام (عليه السلام) به اين كه خداوند متعال در بيان شهوات گوناگون، علاقه به زن را مقدم داشته است. سپس امام (عليه السلام) فرمود: هيچ چيزى لذت بخش‏تر از زناشويى، براى بهشتيان نيست، نه خوردنى و نه نوشيدنى‏(20).


2. بازداشت و نگهداشت از گناه‏

يكى از آثار ازدواج بسترسازى تقوا و پرهيز از گناهان است. با اشباع غريزه جنسى در زن و مرد، زمينه برخى از گناهان، از بين مى‏رود، اين كه در قرآن كريم، از كسى كه ازدواج كرده به محصن و محصنة تعبير شده‏(21)، به خاطر اين است كه زن و مرد، با ازدواج در حصن و سنگر مستحكمى قرار مى‏گيرند و خود را نگه مى‏دارند، تا وسوسه‏هاى شهوانى در آنان اثرى نگذارد(22)؛ بلكه با ازدواج بستر بسيارى از گناهان و ديگر نيز رخت بر مى‏بندد؛ زيرا پذيرفتن مسئوليت تأمين زندگى و تربيت فرزند، انسان را به استفاده بهينه از عمر وا مى‏دارد و براى گناه و معاشرت گمراه كننده، جايى باقى نمى‏گذارد؛ از همين رو است كه پيامبر اكرم (صلى‏الله‏عليه‏وآله) فرمود: من تزوج فقد أحرز نصف دينه فليتق الله فى النصف الباقى؛ كسى كه ازدواج كند، نيمى از دين خود را نگاه داشته و براى نگهدارى نيمى ديگر بايد تقواى خدا را در پيش گيرد(23).

هم چنين در تفسير آيه هن لباس لكم و انتم لباس لهن‏(24) زنان براى شما لباسى هستند و شما (نيز) براى آنان لباسى هستيد. برخى مفسران گفته‏اند: همان گونه كه انسان، با لباس از گزند سرما و گرما و آسيب‏هاى پوستى، در امان مى‏ماند، زن و مرد با ازدواج، يكديگر را از گناه نگه مى‏دارند(25).


3. حفظ نوع انسان‏

با توجه به اين كه انسان اشرف موجودات و داراى جايگاه ويژه‏اى در نظام آفرينش است، سنت الهى چنين مقرر شده كه مرد و زن، براى بقاى نسل خويش به ازدواج تن دهند. قرآن، ازدواج را راهكار توليد و بقاى نسل در انسان و حيوان بيان كرده و مى‏فرمايد: جعل لكم من انفسكم ازواجا و من الانعام ازواجا يذرؤكم فيه‏(26)؛ از جنس شما همسرانى براى شما قرار داد و جفت‏هايى از چهارپايان آفريد؛ و شما را به اين وسيله (= همسران) زياد مى‏كند. و در آيه‏اى ديگر مى‏فرمايد: اى مردم! از (مخالفت) پروردگارتان بپرهيزيد! همان كسى كه همه شما را از يك انسان آفريد و همسر او را (نيز) از جنس او آفريد وبث منهما رجالا كثيرا و نساء و از آن دو، مردان و زنان فراوانى (در روى زمين) منتشر ساخت‏(27). قرآن بقاى نسل انسان و اجتماع مدنى را به ازدواج منوط مى‏داند.

~…~…~…~…~

منابع：

18 - تفسير جامع، سيد محمد ابراهيم بروجردى، ج‏4، ص‏431 و ج‏7، ص‏245 و انوار العرفان فى تفسير القرآن، ابوالفضل داور پناه، ج‏4، ص‏139.

19 - مؤمنون/5-6.

20 - الكافى، ج‏5، ص‏321، ح‏10: نورالثقلين، ج‏1، ص 320.

21 - نساء.25.

22 - قاموس قرآن. ج‏2، ص‏149.

23 - امالى، شيخ طوسى، ص‏518، مجلس هجدهم؛ بحارالانوار، ج‏100، ص‏219.

24 - بقره/187.

25 - ر.ك: روض الجنان، ج‏3، ص‏51 و تفسير نمونه، ج‏2، ص‏133.

26 - شورى/11،

27 - نساء/1.