روزه ؛ طبّ پيشگيري و درمانی اسلامي

[MESSENGER]

روزه گرفتن علاوه بر آن كه يك عبادت و امر واجب است؛
براي حفظ سلامت جسمي و رواني انسان بسيار مفيد است.
بنوعی، روزه "طبّ پيشگيري اسلامي" است.

خداوند در قرآن کریم مي‌فرمايد:
«و ان تصوموا خيرٌ لكم ان كنتُم تعلمون»1
روزه بداريد برايتان بهتر است اگر درك كرده باشيد.

---

دكتر آلكسيس كارل فيزيولوژيست و محقق فرانسوي دربارة اهميت و نقش روزه بر سلامت جسمي و رواني انسان مي‌گويد:
«در روزه‌داري با تلاش معنوي، تعقّل و تملّك نفس مي‌توان تعادل اعمال بدن را حفظ كرد. همه به طور طبيعي تمايل به اطفاي غرايز نفساني دارند، ولي وقتي اين تمايلات كاملاً برآورده شد به انحطاط مي‌گرايد.
بنابراين، بايد به گرسنگي و كاهش در خواب و غرايز جنسي و غيره عادت كرد و بر نفس مسلط شد.
مسلماً افراط در خواب و خوراك از كمبود آن زيان‌بخش‌تر است و با امساك و روزه‌داري مي‌توان هماهنگي بين اعمال بدني و رواني ايجاد نمود.»2

روزه مي‌تواند هم نقش پيشگيري داشته باشد و هم نقش درماني، چنانچه محدودة اثرگذاري آن جنبه‌هاي جسمي و رواني هر دو را شامل مي‌شود.

وقتي تحقيقات تجربي را نگاه مي‌كنيم مي‌بينيم تحقيقات تجربي نشان مي‌دهد كه روزه‌داري بروضعيت سلامت جسمي و رواني و نيز سير بيماري‌ها تأثير مثبت و مؤثري دارد.
اين تحقيقات تجربي مي‌تواند در حدّ بالايي براي افراد مذهبي و حتي كساني كه اعتقاد به مسايل مذهبي ندارند. امّا تحقيقات علمي و تجربي را قبول دارند، قابل قبول باشد.
از اين رو نتايج برخي از تحقيقات انجام شده را خدمت شما يادآور مي‌شویم:

---

نقش درماني روزه در تحقيقات تجربي

ابراهيمي و جهاني مقدم به منظور بررسي نقش روزه بر درمان بيماري‌ها، پژوهشي بر مراجعين صرعي انجام داده و به اين نتيجه رسيدند كه:
"درصد مراجعين در ماه رمضان در مقايسه با ساير ماه‌ها 40 درصد كاهش نشان داده است." 3


انصاري جابري نيز در سال 1378، در پژوهشي بر روي 67 نفر از دانشجويان رشته‌هاي مختلف پيراپزشكي دانشگاه علوم پزشكي رفسنجان در مورد تأثير روزه بر عزت نفس آنان تحقيقي انجام دادند و به اين نتيجه دست يافتند كه:
" روزه باعث افزايش عزت نفس در افراد مي‌شود و مي‌تواند از اختلال‌هاي رواني پيشگيري نمايد." 4


محمدي و همكاران در سال 1379 در پژوهشي تأثير روزه‌داري را بر غلظت سرمي لپيدهاي خون در مردان تهراني تعيين نموده و نتايج تحقيق آنها نشان داد كه
" كاهش‌ تري گليسيريد در برخي گروه‌ها مبيّن اثرات مثبت روزه‌داري بر سلامت بدن است." 5


در پژوهش ديگر كه توسط يوسفي و فرشيد فر در سال 1378 بر روي 80 دانشجوي دانشگاه علوم پزشكي بندرعباس انجام شده تأثير روزه‌داري بر وزن و فشار خون مورد مطالعه واقع شده و اين نتيجه به دست آمده است كه:
" ميانگين وزن نسبت به قبل از ماه رمضان 84 گرم كاهش داشته است، هم چنين ميانگين فشار خون افراد روزه‌دار نيز كاهش يافته بود." 6


روزه بر سيستم ايمني بدن نيز نقش مثبت دارد.
رحماني، ميراحمدي و مطيعيان در سال 1377 در بررسي تأثير روزه‌داري ماه رمضان بر روي سيستم ايمني انسان به اين نتيجه رسيدند كه:
" روزه پاسخ سيستم ايمني سلولي را افزايش داده و باعث بهبود كارآيي سيستم ايمني بدن انسان مي‌شود. "7


عدلوني در سال 1998 تحقيقي در زمينة نقش درماني و پيشگيري كنندة روزه انجام داده و به اين نتيجه رسيد كه:
" روزه از بيماري‌هاي قلبي عروقي پيشگيري مي‌كند." 8


در پژوهش ديگري كه توسط سربلوكي و افشار در سال 1378 انجام شده، تأثير روزه‌داري بر قند، ليپيد، وزن و فشار خون 30 بيمار ديابتي مورد بررسي قرار گرفت. نتايج حاصل از اين بررسي نشان داد كه:
" شاخص‌هاي قند خون، كلسترول، فشار خون و وزن در اثر روزه‌داري وضعيت مطلوب و رضايت بخشي يافته است. لذا اين محققان پيشنهاد نمودند كه روزه گرفتن براي بيماران ديابتي اثرات مفيدي از لحاظ كنترل بيماري دارد. "9


بر پاية نتايج بررسي‌هاي انجام شده مي‌توان گفت كه روزه‌داري داراي اهميت ويژه‌اي است و مي‌تواند هم در زمينة پيشگيري و هم در زمينة درمان بسياري از بيماري‌هاي جسمي و رواني مفيد و تأثيرگذار باشد.

بدنيست در پايان به يكي از تحقيقات كه در خصوص تأثير روزه‌داري بر وضعيت سلامت رواني افراد انجام شده اشاره شود:
دكتر محمد قهرماني و همكاران در سال 1378 در شهرستان گناباد به منظور بررسي تأثير روزه‌داري بر وضعيت سلامت رواني افراد تحقيقي را بر روي 200 نفر در دو مرحله قبل از ماه مبارك رمضان و مجدداً پس از ماه مبارك رمضان انجام دادند.
نتايج به دست آمده از اين پژوهش نشان داد كه:
" روزه‌داري به طور چشمگيري باعث كاهش علائم اضطرابي، بهبود در عملكرد اجتماعي و كاهش افسردگي شده است." 10

---

منبع براي مطالعه بيشتر
1. مجموعه مقالات اوليه همايش دين در بهداشت روان، قم، نشر علوم اسلام، 1377
2. جمعي از نويسندگان، نقش دين در بهداشت روان، قم: دفتر نشر نويد اسلام، 1377

مآخذ:
1. بقره، 184
2. محمد مهدي اصفهاني، بهره‌گيري از برخي رهنمودهاي اسلامي در پيشگيري و رويايي با پيامدهاي استرس، فصلنامه انديشه و رفتار، سال اول، 1374، شماره 4،ص 13 ـ 17
3. حسين علي ابراهيمي و محمدكريم جهاني مقدم، بررسي اثر ماه مبارك رمضان بر مراجعين صرعي، خلاصه مقالات همايش تحقيقات علوم پزشكي در اسلام، كرمان، 3 الي 5 آبان 1379
4. علي، انصاري جابري، تأثير روزه رمضان بر عزت نفس، دانشجويان دانشكدة پرستاري، مامايي و پيراپزشكي دانشگاه علوم پزشكي رفسنجان، خلاصه مقالات همايش تحقيقات علوم پزشكي در اسلام، همان
5. محمدي و همكاران، تأثير يك ماه روزه‌داري بر نماية تورة بدن و غلظت سرمي، همان
6. هادي يوسفي و غلامرضا فرشيدفر، تأثير روزه‌داري اسلامي بر وزن و فشارخون، دانشجويان دانشگاه علوم پزشكي بندر عباس، همان
7. محمدرضا رحماني و همكاران، تأثير روزة ماه رمضان بر روي سيستم ايمني هومورال و سلولي انسان، خلاصه مقالات چهارمين كنگره بين المللي ايمونولوژي و آلرژي ايران، اصفهان، 23 لغايت 25 ارديبهشت، 1377.
8. Adloni-A (1998). Beneficial effect on scrum apo AI. Apo B and LP Ailevols o Romadan. Clin Chim-Acta 271(2)179-89 .
9. سربلوكي و همكاران، تأثير روزه‌داري بر قند، ليپيد، وزن و فشار خون بيماران ديابتي، خلاصه مقالات پنجمين كنگره تغذية ايران، تهران، 22 الي 25، شهريور 1378.
10. محمد قهرماني و همكاران، بررسي تأثير روزه‌داري بر وضعيت سلامت رواني، مجموعه مقالات اسلام و بهداشت روان، پژوهشكدة فرهنگ و معارف، چ اول، 1382، ص 248 ـ 249

[SAViOR]

برخی فواید روزه از دیدگاه پزشکی :

.

اخیرا ولادیمیرنیکی‌تین، استاد بیوشیمی با سال‌ها آزمایش و تجربه و تحقیق روی موش‌های صحرایی به‌اثبات رساند که به‌وسیله گرسنه نگهداشتن موش‌ها با متد مخصوص می‌توان عمر متوسط 5/2 ساله آنها را به 4سال و نیم رساند. وی معتقد است که اگر غدد فوق کلیوی مدتی گرسنگی بکشند ناچار می‌شوند هورمون‌های اضافی را که موجب عدم‌تعادل شده‌اند بخورند از این‌رو:

.

1)اگر در طول سال، پیشامدهای ناگواری اعم از سوء‌تغذیه ترشحات غددی را به‌هم زده باشند روزه می‌تواند تعادل مجددی بین آنها برای مدت‌ها برقرار سازد.

.

2) روزه‌داری حتی در کسانی که لاغر یا دارای وزن طبیعی هستند، باعث می‌شود بدن چربی‌های قبلی را بسوزاند و پس از پایان دوره روزه‌داری، به جای آنها چربی تازه و مناسب‌تری را جایگزین کند.برای افرادی هم که چربی ذخیره‌ای زیادی در بدن خود دارند، فرصت مغتنمی فراهم می‌شود تا مقداری از آنها را برای تولید انرژی به مصرف رسانند و از اضافه وزن خود بکاهند.

.

3)یکی از مهم‌ترین فواید روزه‌داری بهبود وضعیت بدن و تناسب اندام است که با سوخت بافت چربی و کاهش انرژی دریافتی میسر می‌شود.

.

بنابراین درصورتی که فرد روزه‌دار توصیه‌های بهداشتی را رعایت کند، به‌طور طبیعی بعد از ماه رمضان، به‌دلیل کاهش چربی‌های بدن باید تا چند کیلوگرم کاهش وزن پیدا کند. در سال‌های اخیر به‌دلیل عادات و رفتارهای غلط غذایی، روزه‌داری نه تنها موجب کاهش وزن نمی‌شود و تهیه انواع و اقسام خوراکی‌ها و شیرینی‌های مختلف در مهمانی‌های افطار نه‌تنها موجب از بین بردن اثرات معنوی روزه شده بلکه با اسراف و پرخوری سرانجام اضافه وزن و چاقی را به همراه دارد.