کتابشناسی اخلاق و مسائل خانوادگی پیامبر اعظم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

[MESSENGER]

اشاره

بی شک عظمت پیامبر گرامی اسلام، محمد مصطفی(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) هم عشق و علاقه گروندگان و هم شگفتی و تحسین بیگانگان را برانگیخته، در طول تاریخ اسلام همواره استوار و برقرار مانده است، که کاروان بشر را به سرمنزل رشد و هدایت خواهد رساند و بیش از هر چیز از انسانیت و شخصیت معنوی عظیم او سرچشمه گرفته است.

او در لباس خاکیان درآمد تا برانگیخته شود و اخلاق کریمه را به اوج برساند.

جلوتر از گفتار، کردار رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) همچون جامی جهان نما جلوه گر و بازتاب دهنده شعاع های نیرومند انسانیت متعالی و کرامات الهی بود.

زنگ حوادث و وقایعی که مقارن با میلاد نبی اکرم اسلام رخ داد، گوش عرب و عجم را نواخت و آنان را برای استفاده از نعمت وجود آخرین حامل وحی الهی، بیدار ساخت.

پس از قرآن، سخن و سیره او نه تنها برای مسلمانان که برای تمام بشر محک و میزانی شد جهت سنجش انسانیت.

اساسا قدر و ارزش هر مسلمانی، به اندازه آراستگی به اخلاق نبی و براساس مقدار پیروی از سیره نبوی ارزیابی می شود.

به همین جهت مشتاقان، گِرد شمع وجود حضرتش، همواره مراقب سخنان و احوال و اشارات او بودند و از ثبت و نقل هیچ نکته ای فروگذار نمی کردند.

به برکت عشق و علاقه ای که مسلمانان به پیامبر داشتند و اهتمامی که در ثبت و نقل گفتار و کردارش می ورزیدند، امروزه اطلاعات قابل توجه و شفافی از وقایع زندگی ایشان وجود دارد، که نسبت به پیامبران دیگر، تاریخ زندگی او از روشنی فوق العاده بیشتری برخوردار است. بدین ترتیب سیره نویسی و نگارش شرح حال پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) سهم عمده ای از فعالیت علمی عالمان و دانشمندان دینی را به خود اختصاص داد.

هنوز این رویکرد با نگرش های سنتی و مدرن ادامه دارد.

انبوهی از منابع و آثار با ارزش و پر محتوا در این زمینه بیانگر رویکرد جدی و پیوسته پژوهشگران و نویسندگان مسلمان به این مهم است.

---

تعدادی کتب در سه بخش «سیره اخلاقی و تربیتی، شرح حال و سیره خانوادگی پیامبر» معرفی و تقدیم می گردد:

---

1ـ الگوی کامل: نگاهی به سیره اخلاقی پیامبراکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

سهراب پور، همت، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، چاپ اول، 1378، 96 صفحه، پالتویی.

نیاز انسان به الگوی سالم ناشی از ویژگی تأثیرپذیری اوست. این ویژگی نقش مهمی در تربیت فردی و اجتماعی او دارد. در این راستا خداوند در قرآن به معرفی اسوه های حسنه می پردازد که پیامبر اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) احسن آن شمرده شده است.

کتاب «الگوی کامل» با استفاده از آیات و روایات و با قلمی روان و شیوا به بحث در باره شخصیت فردی و اجتماعی پیامبر پرداخته است.

از مباحث کتاب: زهد و ساده زیستی، آرایش ظاهری، احترام به بانوان، مزاح و شوخی، حیا و عفت، گذشت و ایثار، مشارکت در مشکلات، استقامت در راه هدف، تواضع، محبت و سخاوت و ... .

2ـ تربیت نبوی

اسماعیلی، ذبیح اللّه ، قم، دفتر نشر نوید اسلام، چاپ اول، 1380، 223 صفحه، رقعی.

این اثر در بیان نکته های تربیتی از زندگی پیامبر اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) است. هدف نویسنده آشنا ساختن مردم با تاریخ زندگی پیامبر به منظور الگو گرفتن آنها از زندگی حضرت است.

مؤلف با بهره گیری از منابع معتبر تاریخی، حدیثی و تفسیری، عناوین زیر را به عنوان نکته های آموزنده از زندگی پیامبر به بحث گذاشته است: تربیت نیکو، ارمغان و وارستگی پدران و پیشینیان، خوشرفتاری و اخلاق نیکو، قناعت و تواضع، ادب و اخلاق، توکل و یقین، قانون مداری، مشورت با یاران و احترام به افکار دیگران، همکاری و تعاون اجتماعی، راستگویی و وفای به عهد.

3ـ پیامبر و بچه ها

نبشاسته، محسن، قم، نبشاسته، چاپ اوّل، 1383، 42 صفحه، جیبی.

در این کتاب احادیث و روایاتی از پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در خصوص برخورد با اطفال آمده، همچنین نمونه هایی از رفتار حضرت با کودکان بازگو شده است. مطالب کتاب ذیل عناوینی از این دست سامان یافته است:

بچه ها را گرامی بدارید؛ رعایت عدالت و مساوات بین بچه ها؛ هر گاه به بچه ها وعده ای دادید، به آن وفا کنید؛ انس و الفت با بچه ها؛ کوشش برای تعلیم و تربیت بچه ها.

4ـ حدیث آفتاب: خلاصه داستان دلنشین زندگی خاتم پیامبران حضرت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) ویژه نوجوانان و جوانان

کشوردوست، حسن، تهران، ندای مصلین، چاپ اوّل، 1378، 144 صفحه، رقعی.

این کتاب از مجموعه کتاب های «در محضر نور» است، که به منظور آشنایی نوجوانان با ویژگی ها و رفتارهای رسول اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) تهیه شده، در بردارنده زندگینامه پیامبر است. مطالب کتاب در سه بخش تنظیم شده است: در بخش نخست زندگانی پیامبر از تولد تا بعثت تشریح شده و در آن رفتارهای حضرت در دوره کودکی و نوجوانی (که بیانگر پاکی و صداقت و عدالت و حُسن خلق و امانتداری است توصیف می شود) و ...

5ـ خاتم پیامبران (جلد 1 ـ 3)

ابوزهره، محمد، ترجمه: مشهد، بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی، چاپ دوّم، 1375، وزیری.

پژوهشی است تحلیلی از تاریخ زندگانی و سیره پیامبر. نویسنده، با بهره گرفتن از آیات قرآن و منابع تاریخی با نگاهی نو، نه تنها به بررسی زندگانی پیامبر اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در دوران جاهلیت تا درگذشت آن بزرگوار پرداخته، بلکه تصویری فراگیر از سیر تاریخی نزول قرآن و تشریع آیات الاحکام قرآن را نیز ارائه داده است.

ابوزهره با روش نقل و تحلیل، با بیان و تشریح احکام و تبیین نزول قرآن، خواننده را از همین گذرگاه به فضای واقعی عصر رسالت رهنمون می کند. کتاب، در سی و هشت فصل همراه با مقدمه ای تنظیم شده، موضوعاتی را در بردارد: نسب و خاندان پیامبر، ولادت، کودکی، جوانی، ویژگی های فردی و خصوصیات اخلاقی و خصایص انسانی پیش از بعثت. این مباحث فصل های سوم تا ششم کتاب را به خود اختصاص داده است.

ادامه دارد...

[MESSENGER]

6ـ خوب باشیم: شرحی بر اخلاق و فضایل دهگانه پیغمبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

بابایی، علی، تهیه و تنظیم: کاظم مقدم، نشر قدس، چاپ اوّل، 1381، 240 صفحه، رقعی.

کتاب شرحی است بر حدیث مکارم الاخلاق که امام صادق(علیه السلام) مکارم اخلاق پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) را در ده بند بیان می کند و همگان را تشویق می کند که از آن الگو بگیرند. اصول اخلاقی فوق عبارتند از: یقین، شکر، صبر، رضا، حسن خلق، سخاوت، غیرت، شجاعت و مردانگی.

نویسنده در شرح و توضیح هر یک از اصول اخلاقی، با نقل روایات و داستان ها و لطایف و نکاتی، بر غنای بحث افزوده است. وی با اشاره به حدیثی از پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فلسفه بعثت را تکمیل فضایل اخلاقی می داند و ایشان را الگویی کامل در اخلاق و اصول دهگانه فوق می داند و حدیث مزبور را ملاکی برای سنجش انسان ها در آراستگی به اخلاق الهی ذکر می کند.

7ـ رسول اللّه (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، الگوی زندگی

احمدی، حبیب اللّه ، قم، انتشارات فاطیما، چاپ دوم، 1379، 255 صفحه، رقعی.

تبیین رفتارهای تربیتی و اجتماعی پیامبر و بیان اعتقادات و اخلاق رسول اللّه است. نویسنده ابتدا به اهمیت سیره نگاری پرداخته، آنگاه الگو بودن حضرت را از دیدگاه قرآن بررسی کرده است. برخی از عناوین کتاب عبارتند از: رویدادهای پیش از بعثت (ابراهیم و خانه کعبه، نسب رسول اللّه ، ولادت، ازدواج و شخصیت حقوقی او)، رسالت پنهان و آشکار پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، اهداف رسالت (تزکیه، اتمام حجت و مدیریت سیاسی)، رسول اللّه و آزادی.

8ـ سالنمای تربیتی: سیمای تربیت نبوی(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

اسماعیلی، ذبیح اللّه ، قم، سازمان حوزه ها و مدارس علمیه خارج از کشور، 1378، 97 صفحه، رقعی.

برجسته ترین تاریخی که می تواند الگویی اطمینان بخش و درخشنده در راه زندگی سودمند باشد، سرگذشت پیامبران است که پرجاذبه ترین آنها، تاریخ حیات آخرین رسول ربّ، پیامبر اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می باشد که با فراز و نشیب هایش، درس های فراوانی را به همراه دارد، که هر یک یکِ آن می تواند سند ثبات بخش زندگی فردی و اجتماعی ما قرار گیرد.

نوشتار حاضر، تنها در صدد آن نیست که به گزارشی از زندگی پیامبر بسنده کند، بلکه جهت گیری بحث بیشتر به پیام ها و نکته های تعلیمی و تربیتی نهفته در بستر دوره های حیات آن بزرگوار است.

کتاب که از یک مقدمه و پیشگفتار و دو بخش تشکیل شده، ابتدا شرحی کوتاه در باره خاندان پیامبر و نیاکان او به ویژه عبدالمطلب جدّ رسول خدا و عبداللّه (پدر) و نیز آمنه (مادر) رسول خدا آمده است.

مهم ترین موضوعات کتاب بدین قرار است: (دوران ولادت و کودکی) تولد پیامبر گرامی، نحوه ولادت رسول خدا، اخلاق کودکی رسول خدا (نمای تربیت) غم دیگران داشتن، طهارت و نظافت فوق العاده، عاطفه و مهربانی، ادب و اخلاق، (دوران نوجوانی و جوانی) شکوه شخصیت، خانه و خانواده، فرزندان و تربیت آن، حق شناسی در باره خویشان، عبادت و نیایش، عهد و امانت.

یادآور می شود در پایان کتاب مطالبی در باره جنبه های برجسته زندگی «دوران نوجوانی و جوانی پیامبر» در قالب یازده درس فراهم آمده است، که عناوین آن عبارتند از: کار و تلاش، امید و لیاقت، وظیفه شناسی در خانه، همگامی با خانواده، فرزندان و تربیت، ارزش پاکیزگی و نشاط زندگی، قناعت و تواضع، همکاری و تعاون اسلامی، دادخواهی مظلومان، حق شناسی و قدردانی، تعهد داشتن در برابر عهدها و امانت ها، راستگویی و وفای به عهد و تبلیغ در پرتو عبادت و خودسازی.

9ـ سنن النبی(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

طباطبایی، سیدمحمدحسین، ترجمه: محمدهادی فقهی، تهران، کتابفروشی اسلامیه، چاپ هفتم، 1378، 414 صفحه، وزیری.

این کتاب بیان سیره پیامبر اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در امور فردی و اجتماعی است. نویسنده به منظور دستیابی به آداب و سنن عملی اسلام در زندگی فردی و اجتماعی انسان، رفتار و گفتار پیامبر را مورد کاوش قرار داده، از لابه لای احادیث، تاریخ و سیره پیامبر و ... قسمتی از شیوه ها و سنن او را به دست آورده است.

موضوعات کتاب به طور کلی در سه بخش آداب عبادات و دعاها، آداب معاشرت و مسائل فردی، تنظیم گردیده است. اثر حاضر شامل متن اصلی به همراه ترجمه فارسی آن است و مترجم پس از ذکر هر باب، باب دیگری تحت عنوان ملحقات گشوده، در آن تعدادی از روایات را که در متن مؤلف نیامده، ذکر کرده است. اصل کتاب 21 باب و 411 حدیث دارد و ملحقات آن شامل 23 باب و 507 حدیث می شود.

10ـ سیره اخلاقی و رفتاری پیامبر اعظم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

محدثی، جواد، قم، انتشارات ام ابیها، چاپ دوم، 1385، 98 صفحه، رقعی.

این کتاب به گوشه ای از خلق و خوی نبوی و سیره رفتاری پیامبرخدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در زندگی شخصی و اجتماعی پرداخته است. مؤلف کتاب، آشنایی با پیامبر را چون آینه تشبیه کرده که نگاه در این آینه، بسی آموزنده و سودمند است. وی در ابتدای کتاب می نویسد:

آشتی با آینه، ما را با «زیبایی» پیوند می دهد. آنان که به زندگی «محمدگونه» می اندیشند و در پی «اخلاق پیامبرانه»اند، بیشتر در این آینه بنگرند. اگر او اسوه و الگوست، از ما چه چیزی سزاوار است، جز تأسی و پیروی؟!

مهم ترین و اصلی ترین عناوین کتاب بدین قرار است: نقش الگو در خودسازی، رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) اسوه کامل، شمایل پیامبر در خانه و در اجتماع، جلسات پیامبر، سخن گفتن، راه رفتن، آراستگی، لباس و پوشش، خوردن و آشامیدن، ادب عبودیت و سنن گوناگون.

[MESSENGER]

11ـ سیره تربیتی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و اهل بیت(علیه السلام) جلداوّل: تربیت فرزند

حسینی زاده، سیدعلی، زیر نظر: علیرضا اعرافی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ چهارم، 1384، 197 صفحه، وزیری.

این کتاب در بردارنده مباحثی در باره تربیت کودکان براساس سنت و دستورهای پیامبر و امامان است. نویسنده با هدف گردآوری سیره های تربیتی و بررسی روشمند آنها و زمینه سازی برای کشف قوانین حاکم بر سیره (با استناد به منابع تاریخی، روایی، تفسیری، اخلاقی و پژوهش های تربیتی و روان شناسی) به بررسی این موضوع در سیره پیامبر و اهل بیت پرداخته است.

کتاب به منظور تأمین منبع درسی برای دانشجویان رشته های علوم تربیتی، الهیات و معارف اسلامی تألیف شده است.

مؤلف ابتدا به تعریف واژه های به کار رفته در این نوشتار مانند: سیره، سنت و اهل بیت(علیه السلام) پرداخته، حجیت، اعتبار و نقش تربیتی سیره را بیان کرده، برخی از نیازهای اساسی کودک مانند محبت، امنیت و شیوه های گرامیداشت و احترام را بیان نموده، نیز برخورد با کودکان و آموزش آنها را از نگاه پیامبر و اهل بیت بررسی کرده است.

سرفصل های کتاب عبارتند از: کلیات و مبانی، زمینه سازی برای تربیت فرزند، توجه به نیازهای اساسی کودک، اصول و روش های تربیتی و آموزش فرزند. اثر، در سال 1380 در سومین کنگره دین پژوهان کشور برگزیده شده است.

12ـ سیره تربیتی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و اهل بیت(علیه السلام)، جلد دوم: تربیت دینی

داوودی، محمد، زیرنظر: علیرضا اعرافی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، 1383، 299 صفحه، وزیری.

این اثر، دومین جلد از طرح «پژوهشی سیره پیامبر و اهل بیت است که به عنوان منبع درسی دانشجویان رشته های مشاوره و روان شناسی تربیتی در مقطع کارشناسی تهیه شده، راه و رسم رسول خدا و اهل بیت در تربیت اعتقادی و عبادی در چهار بخش تنظیم شده است.

در بخش اوّل با توجه به چگونگی تربیت اعتقادی در سیره نبی اکرم و اهل بیت، روش آشنا کردن تربیت شوندگان با خداوند، نبوت حضرت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) امامت و جانشینان حضرت، معاد و نیز چگونگی ایجاد نگرش مثبت و ایمان قلبی به این امور در سیره معصومان(علیه السلام) بررسی شده است. در بخش دوم به تربیت عبادی در سیره معصومان پرداخته شده، چگونگی آموزش نماز، روزه، تلاوت قرآن، دعا و راز و نیاز با خداوند، نیز شیوه های پایبند کردن تربیت شوندگان به این عبادات پژوهش شده است.

در بخش سوم، روش های تربیتی در سیره معصومان(علیه السلام) بررسی شده است. از جمله: ترغیب، ترهیب، موعظه، ارشاد، راهنمایی، تذکر، امر و نهی.

در بخش چهارم نیز نقش و کارکرد رفق و مدارا در تربیت دینی بررسی شده، نقش والدین، آداب و رسوم فرهنگی در تربیت دینی در سیره پیامبر و اهل بیت تبیین گردیده است.

یادآور می شود اثر فوق در سال 1382 در پنجمین دوره کنگره دین پژوهان کشور برگزیده شده است.

13ـ سیمای پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در نهج البلاغه

زهادت، عبدالکریم، قم، بوستان کتاب قم، چاپ اوّل، 1383، 304 صفحه، رقعی.

این اثر با انگیزه ارائه شمایی از زندگی و شخصیت تابناک و والای رسول گرامی اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) از منظر امیرمؤمنان (علیه السلام) نگاشته شده، این مهم، با شرح سخنان امام علی(علیه السلام) در نهج البلاغه با تأکید بر آیات و روایات انجام پذیرفته، در لابه لای مباحث به مسائل تاریخی و اعتقادی، با اختصار و نثری روان و ساده پرداخته است.

کتاب از چهار فصل تشکیل شده، نویسنده در فصل نخست ابتدا به طرح شخصیت نبی گرامی اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) می پردازد و ضمن آوردن خطبه 94 نهج البلاغه شخصیت خانوادگی پیامبر را از نگاه امیرمؤمنان علی(علیه السلام) بررسی می کند. در این قسمت، نسل پاک پیامبران، دودمان پاک پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و ایمان اجداد ایشان مورد توجه واقع شده است.

اما دومین مورد، بحث ولادت پیامبر است که در این قسمت، دوران بارداری حضرت آمنه، ولادت آن مولود باعظمت، حوادث آسمانی هنگام ولادت، شگفتی های رخ داده در زمین به هنگام میلاد، نیز دوران کودکی حضرت بررسی شده است.

14ـ محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرزانه آفرینش: سیری در زندگانی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

نجفی یزدی، سیدمحمد، قم، انتشارات نصایح، چاپ اوّل، 1380، 272 صفحه، رقعی.

کتاب حاضر، پژوهشی در باره زندگانی حضرت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و رسالت حضرت است. انگیزه نگارش، پرداختن به شخصیت پیامبر به عنوان برترین الگو برای زندگی انسان هاست. نویسنده که به شیوه توصیفی و با بهره گرفتن از آیات، روایات و منابع تاریخی، کتاب را به نگارش در آورده، آن را در یک مقدمه و سیزده فصل به سامان رسانده، در آن به بررسی زندگانی پیامبر از ولادت تا رحلت پرداخته است.

نگارنده ابتدا آفرینش نور حضرت پیش از ولادت جسمانی وی را تشریح کرده، با اشاره به یکتاپرست بودن اجداد پیامبر، به ولادت و حالات حضرت هنگام ولادت، سیمای او، حوادث و پیشامدهای زمان ولادت از جمله فرو ریختن ایوان مداین، خشک شدن دریاچه ساوه و خاموش شدن آتشکده فارس را بررسی کرده است.

کودکی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، ازدواج با خدیجه، بعثت حضرت و دعوت پنهانی و آشکار، از دیگر بخش های کتاب است. بررسی ویژگی ها و خصوصیات اخلاقی و معجزه های پیامبر و ... از دیگر موضوع های مطرح شده در این پژوهش است.

15ـ محمد تصویر جمال خدا (جلد 1 ـ 2)

بدرالدین، حسین، تهران، نشر علم، چاپ اول، 1380، 1598 صفحه، وزیری.

این اثر، گزارش و تحلیلی از زندگانی پیامبر عظیم الشأن اسلام از آغاز تا رحلت، به ویژه حوادث عصر نبوت و بعثت است.

نویسنده با قلمی شیوا، ادیبانه و با استناد به منابع متنوع تاریخی، روایی و سیره نگاری کهن و معاصران، به گوشه هایی از زندگی، سیره و خاطرات تلخ و شیرین آن عرشیِ خاک نشین اشاره کرده، در بخش های سیزده گانه اثر خود، تاریخ حیات 63 ساله حضرت را به ترتیب سیر تاریخی تبیین می کند.

نگارنده در دو بخش نخست این اثر (که شامل یک سوم اول کتاب است) به زندگی و فضایل پیامبر و ویژگی های ایشان به عنوان یک انسان کامل و «اوّلین موجودی که خدا آفرید» پرداخته، با شیوه عرفانی از چگونگی آفرینش و جایگاه او سخن گفته است.

[MESSENGER]

16ـ همنام گل های بهاری؛ نگاهی نو به زندگی و شخصیت پیامبر گرامی(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

سیّدی ساروی، حسین، قم، نشر نسیم اندیشه، چاپ اول، 1383، 295 صفحه، پالتویی.

نویسنده در این کتاب با نثر ادبی و دلنشین و با استناد به روایات امامان معصوم(علیه السلام) سیمای ظاهری، زندگی و شخصیت پیامبر اکرم را به تصویر می کشد. وی صفات و ویژگی های حضرت را در چهار بخش: خویشتن، خدا، دیگران و طبیعت معرفی کرده است.

از خودگذشتگی، امانتداری، پارسایی و بردباری، حق گرایی، خردورزی، خوش خُلقی، ایمان پذیری، خداباوری، روزه داری، قرآن خوانی، معاداندیشی و نیایش از جمله ویژگی های شخصیتی پیامبر هستند که در این نوشتار معرفی شده اند. یادآور می شود کتاب فوق در هفتمین همایش کتاب سال حوزه (1384) برگزیده شده است.

17ـ پیامبر: از کودکی و نوجوانی تا حراء (جلد 2)

امیرفجر، میثاق، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اوّل، 1378، 354 صفحه، رقعی.

«از کودکی و نوجوانی تا حراء» عنوان دومین جلد از مجموعه بیست جلدی کتاب «پیامبر» است که به شرح و بررسی بخش هایی از تاریخ اسلام و زندگانی حضرت از دوران کودکی و نوجوانی تا آغاز وحی در غار حرا و حوادث مهمی که در این دوره اتفاق افتاده، نیز مباحث دیگری چون: ماجرای اصحاب فیل، آداب و رسوم عرب و ویژگی های حضرت خدیجه(سلام الله علیها) و ... می پردازد.

18ـ تاریخ اسلام از آغاز تا هجرت

دوانی، علی، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، 1374، 312 صفحه، وزیری.

نویسنده در این کتاب به بیان رویدادهای تاریخ اسلام از آغاز بعثت رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) تا هجرت حضرت به مدینه پرداخته است. وی در بخش هایی از کتاب به موضوعات زیر می پردازد:

نیاکان پیامبر، داستان ساختگی نذر عبدالمطلب و عبداللّه پدر حضرت رسول، ولادت و پرورش پیامبر، سفر حضرت به شام، شرکت ایشان در جنگ فجار، شرکت در پیمان جوانمردان قریش (حلف الفضول) و ازدواج با خدیجه(سلام الله علیها).

19ـ تاریخ پیامبر اسلام

حسینی ادیانی، ابوالحسن، قم، انتشارات انوار الهدی، چاپ اول، 1375، 300 صفحه.

نویسنده در این کتاب زندگانی رسول خدا را تا مقطع هجرت در چند بخش بیان کرده است. وی در بخش سوم، اجداد و نیاکان پیامبر و ایمان حضرت و والدین ایشان به توحید را مطرح می کند. در بخش چهار و پنجم به تبیین موضوعات زیر پرداخته است: میلاد رسول خدا، رحلت مادر و جدّ پیامبر، سفر اول حضرت به شام، حلف الفضول، سفر دوم به شام و تحلیلی در باره این دو مسافرت، ازدواج با خدیجه(سلام الله علیها) و عوامل آن، شخصیت حضرت خدیجه و ...

20ـ جستار و پژوهشی در باره زندگانی پیامبر اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

امامزاده، مهرو، تهران، انتشارات خاقانی؛ تابان، چاپ اول، 1378، 156 صفحه، رقعی.

کتاب پژوهشی در زندگانی پیامبر از پیش از تولد تا آغاز رسالت است. نویسنده از قرآن، تورات، انجیل و برخی منابع دیگر استفاده کرده است. مطالب کتاب در چهار فصل تدوین شده است. فصل اول به بت پرستی و رسالت و فرزندان حضرت ابراهیم می پردازد و در فصل های بعدی، به ترتیب این عناوین مطرح گردیده است: ولادت پیامبر، دوران کودکی و نوجوانی، اولین انقلاب حضرت محمد، آشنایی با خدیجه، ازدواج و ...

[MESSENGER]

21ـ داستان پیامبران (حضرت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)) جلد 2

موسوی گرمارودی، علی، تهران، مؤسسه انتشارات قدیانی، چاپ سوم، 1374، 240 صفحه، رقعی.

نویسنده در (جلد دوم) از مجموعه دوجلدی داستان پیامبران به زندگانی رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) پرداخته، از میلاد حضرت تا رحلت ایشان را به شکلی بسیار جذاب بیان کرده است. وی به تناسب کتاب و شیوه نگارش، پاره ای از رویدادهای دوران پیامبر و زندگانی حضرت را گزینش کرده و در کتاب آورده است.

از جمله موضوعاتی که در این جلد مطرح شده عبارتند از: میلاد پیامبر، کودکی حضرت، در کنار مادر، در راه یثرب، نوجوانی حضرت، نخستین سفر ایشان به شام، چوپانی، جنگ فجار، احیای پیمانی باستانی و انسانی (حلف الفضول)، سفر دوم به شام، ازدواج و ...

22ـ زندگانی پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در قرآن: اعراب پیش از اسلام، نیاکان محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، میلاد محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) (جلد 1)

زین، سمیح عاطف، ترجمه: علی چراغی، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 160 صفحه، رقعی.

کتاب حاضر، ترجمه نخستین جلد از مجموعه هشت جلدی «زندگی پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در قرآن» نگاشته «سمیح عاطف الزین» است که طی آن سیره رسول گرامی با استناد به آیات قرآن کریم تفسیر شده است.

در این اثر، نویسنده با بهره گیری از آیات، گوشه ای از زندگانی رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) را گزارش کرده است. این گزارش با معرفی حضرت به عنوان انسانی کامل شروع می شود که طبق اراده خدا باید ظهور کند و کارهای نیمه تمام رسولان پیشین را کامل کند.

سپس اعتقادات اعراب پیش از اسلام و از جمله باورهای دینی نیاکان رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و موقعیت اجتماعی آنان بررسی می شود. وی در همین قسمت به مناسبت تصدی مقام پرده داری کعبه از سوی عبدالمطلب، حادثه عام الفیل را شرح می دهد و با گزارشی از میلاد رسول خدا آن را به پایان می برد.

23ـ زندگانی پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در قرآن: شیرخوارگی، کودکی و نوجوانی، ازدواج محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، بعثت (جلد 2)

زین، سمیح عاطف، ترجمه: محمدحسین احمدیار، تهران، مؤسسه نشر و تحقیقات ذکر، چاپ اول، 1381، 120 صفحه، رقعی.

کتاب حاضر، ترجمه جلد دوم «زندگانی پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در قرآن» است که طی آن سیره رسول گرامی اسلام با استناد به آیات، شرح و تفسیر شده است. در جلد حاضر، نویسنده ضمن تبیین دوران شیرخوارگی و کودکی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) به بررسی دوران جوانی و سپس به ازدواج با خدیجه، نیز واقعه بعثت و نزول آیات قرآن کریم بر آن بزرگوار پرداخته است.

24ـ زندگانی پیامبر اسلام(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

صرفی، محمدتقی، قم، انتشارات ناصر، چاپ اول، 1381، 152 صفحه، رقعی.

نخست خلاصه ای از ماجرای ولادت پیامبر بیان شده، سپس شرحی از آداب و رسوم و صفات ناپسند جاهلیت عرب فراهم آمده است. کتاب با حکایت هایی از دوران کودکی پیامبر، ماجرای ازدواج حضرت با خدیجه و چگونگی بعثت پی گرفته می شود. به دنبال آن، مهم ترین رخدادهای پس از بعثت و ... تشریح می شود.

بخشی از کتاب به شرح صفات و ویژگی های اخلاقی پیامبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) اختصاص دارد. کتاب با معرفی همسران دایمی و اصحاب حضرت به پایان می رسد.

25ـ زندگانی حضرت محمد خاتم النبیین(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

رسولی محلاتی، سیدهاشم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ سیزدهم، 1379، 667 صفحه، وزیری.

کتاب حاضر، دربردارنده تاریخ زندگانی پیامبر است که با بهره گیری از منابع تاریخی و حدیثی اهل سنت و شیعه به نگارش در آمده، بیشتر گزارشی و نقلی است. در مواردی نویسنده دیدگاه تحلیلی خود را بیان و آن را در پانزده فصل تنظیم کرده است. در آغاز، نَسَب رسول خدا، نیز شرح حال عبدالمطلب به تفصیل آمده، به ولادت، و شرح حال حضرت تا ازدواج با خدیجه پرداخته شده است.

در همین فصل، بشارت به ولادت حضرت توسط پیامبران پیشین و کاهنان، نیز مباحثی مربوط به دوران کودکی حضرت تشریح شده است. ازدواج پیامبر با خدیجه کبرا و ماجراهای پس از آن، تا بعثت بیان شده، به مناسبت، شرح حال کوتاهی از خدیجه(سلام الله علیها) نگاشته شده است.

[MESSENGER]

26ـ سرگذشت های پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و کودکان و کودکی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

جویباری، محمود، قم، انتشارات ام ابیها(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، چاپ اول، 1379، 80 صفحه، رقعی.

در این نوشتار ضمن مروری بر زندگی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، مطالبی در باره سیره عملی ایشان بیان می شود. در قسمت نخست کتاب این مطالب آمده است: داستان هایی از پیامبر و کودکان، سفارش های حضرت در باره کودکان و سیره ایشان در باره کودکان. قسمت دوم با عنوان «کودکی پیامبر اسلام» شامل حکایات و داستان هایی از دوره کودکی و خصوصیات اخلاقی ایشان است.

27ـ سیره معصومان(1) پیامبر خاتم الانبیاء(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

امین، سیدمحسن، ترجمه: علی حجتی کرمانی، تهران، انتشارات سروش، چاپ دوم، 1376، 312 صفحه، وزیری.

این اثر، پژوهشی است توصیفی در باره تاریخ زندگی و سیره پیامبر که با استناد به منابع تاریخی و روایی شیعه و سنی نوشته شده است.

نویسنده با بهره گیری از منابع حدیثی کوشیده است گوشه هایی از زندگی و رخدادهای زندگی حضرت را به نگارش در آورد. مباحث مطرح شده در باره سیره پیامبر در این اثر، نُه محور کلی دارد که مهم ترین مطالب آن بدین قرار است: نسب، دوران جنینی، تولد و دوران شیرخوارگی، سرپرستی عبدالمطلب از پیامبر، حلف الفضول، ازدواج با خدیجه، خلقت و شمایل، اخلاق و حالات و آداب رسول خدا، فرزندان، عموها، عمه ها و ... .

28ـ فرازهایی از تاریخ پیامبر اسلام

سبحانی، جعفر، تهران، انتشارات مشعر، چاپ یازدهم، 1378، 536 صفحه، وزیری.

این اثر، نوشتاری گذراست در تاریخ زندگانی پیامبر که به شیوه گزارشی نگاشته شده، مؤلف ابتدا با اشاره به وضع عمومی و جغرافیایی شبه جزیره عربستان و تاریخچه شهر مکه، نیز ارائه نمایی کلی از اوضاع عرب پیش از اسلام و افکار و عقاید آنها، به بحث در باره نیاکان پیامبر می پردازد. سپس از چگونگی میلاد پیامبر، دوران کودکی، سرپرستان رسول اکرم، دوران جوانی و شغل حضرت در آن ایام، و ازدواج با خدیجه(سلام الله علیها) گزارش می دهد.

29ـ کودکیِ آخرین پیامبر

خلیلی، سپیده، تهران، مؤسسه فرهنگی منادی تربیت، چاپ اول، 1382، 32 صفحه، رحلی.

در این کتاب که با تصاویر کارتونی همراه است، داستان دوران کودکی پیامبر برای گروه سنی «ب» و «ج» بازگو شده است. از جمله در این داستان به چگونگی گفتن لقب امین به پیامبر، همچنین بشارت «بحیرا» (راهب مسیحی) به پیامبری محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) اشاره شده است.

30ـ گزارش لحظه به لحظه از ولادت پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)

انصاری، محمدرضا، تهران، نوزدهمین نمایشگاه بین المللی کتاب تهران؛ اتحادیه شرکت های تعاونی ناشران ایران، چاپ چهارم، 1385، 72 صفحه، رقعی.

کتاب حاضر گزارشی است به صورت لحظه به لحظه با تمام جزئیات که ولادت پیامبر را در قالب داستانی بیان می دارد تا مطالعه کنندگان بدانند در ماههای بارداری آمنه، مادر پیامبر چه گذشت، نیز در شب ولادت در آسمان ها و زمین چه اتفاقاتی افتاد و پیامبر چگونه در این جهان قدم گذاشت و تا یک هفته پس از میلاد چه وقایعی به وقوع پیوست.

نویسنده کتاب، گزارش لحظه به لحظه از ولادت پیامبر را با استناد به منابع و مآخذ مختلف در هفت بخش تدوین کرده، موضوعات اصلی عبارتند از: وقایع نزدیک ولادت، پیشگویی از ولادت، توطئه قبل از ولادت، جهان در شب ولادت، ادیان در شب ولادت، لحظات ولادت و هفته اول ولادت.

[MESSENGER]

31ـ نگرشی کوتاه به زندگی پیامبر اسلام

هیئت تحریریه مؤسسه در راه حق، قم، مؤسسه در راه حق، چاپ نهم، 1380، 160 صفحه، رقعی.

این کتاب خلاصه ای از زندگانی حضرت و تاریخ اسلام است که با هدف گسترش معارف اسلامی و به روش تاریخی و با استفاده از کتاب های تاریخ اسلام و روایات شیعه و سنی تهیه و تدوین گردیده است.

برخی عناوین آن عبارتند از: جهان پیش از اسلام، تولد و دوران کودکی حضرت محمد، خاطراتی از کودکی و دوران جوانی، نخستین ازدواج، فلسفه ازدواج های حضرت و شخصیت حضرت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) پیش از بعثت.

32ـ و آن ستاره که دنباله دار می آید ... (داستان تولد پیامبر) (جلد 3)

رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، چاپ اول، 1380، 32 صفحه، رقعی.

سومین کتاب از مجموعه کتاب های «از سرزمین نور» به داستان تولد پیامبر اختصاص دارد. اوضاع و احوال عربستان در آستانه تولد پیامبر، رؤیای صادقه، آمنه از تولد فرزندی که نامش را «محمد» بگذارد، خبر راهبان مسیحی در مورد ظهور پیامبری از مکه، حوادث پس از تولد پیامبر از جمله: فرو ریختن بخشی از طاق کسرا و خاموش شدن آتشکده زرتشتیان در پارس، شادمانی عبدالمطلب از تولد نوه اش و چگونگی نامگذاری و مراسم ولیمه از موضوعات داستان به شمار می آید.

داستان از زبان شخصیت های مختلف و براساس روایات مستند تاریخی و دینی بازگو می شود و در پایان، فهرست منابع درج می گردد.

33ـ یتیم نظرکرده ... (داستان خردسالی پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)) (جلد 4)

سرشار، محمدرضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، انتشارات پیام آزادی، چاپ اول، 1380، 40 صفحه، وزیری.

در چهارمین کتاب از مجموعه کتاب های «از سرزمین نور» داستان دوران نوزادی و کودکی پیامبر از زبان حلیمه، حارث و عبدالمطلب بازگو می شود. پیامبر پس از تولد برای نگهداری به حلیمه سپرده می شود، در حالی که قبیله حلیمه در اثر خشکسالی به شدت در تنگنا هستند؛ از یک سو، گوسفندان شان تلف می شوند و از سوی دیگر زمین های کشاورزی شان خشک و بی حاصل است. اما با ورود پیامبر به جمع آنها، خیر و برکت و نعمت به قبیله باز می گردد. پیامبر تا پنج سالگی در قبیله می ماند، سپس به رغم میل باطنی حلیمه، نزد پدربزرگش عبدالمطلب و مادرش آمنه باز گردانده می شود.

34ـ داستان زمزم ... (داستان زندگی نیای پیامبر) (جلد 1)

رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، پیام آزادی، چاپ اول، 1380، 48 صفحه، رقعی.

«از سرزمین نور» عنوان مجموعه ای از چند داستان کوتاه در باره زندگی پیامبر به ویژه اوضاع و احوال عربستان و محیط زندگی ایشان پیش از بعثت است. در عین حال، هر یک از کتاب های این مجموعه، موضوع و داستانی مستقل دارد.

شیوه بیان این مجموعه «ترکیبی» است. توضیح این شیوه داستان نویسی در ابتدای هر کتاب آمده است. در این نوع بیان داستانی، اشخاص مختلف (که اغلب از قهرمانان داستان اند) به همراه نویسنده، داستان را بیان می کنند و به پیش می برند.

در نخستین کتاب از مجموعه یاد شده با عنوان «داستان زمزم» گوشه ای از زندگی عبدالمطلب، جدّ پیامبر و ماجرای حفر مجدد چاه زمزم بازگو می شود. داستان، گاه از زبان عبدالمطلب و فرزندش «حارث» روایت می گردد و اینکه چگونه به حفر مجدد چاه دست زدند و با چه موانعی برخورد کردند. منابع داستان در پایان ذکر گردیده است.

35ـ با من سخن بگو مادر! (داستان زندگی مادر پیامبر) (جلد 6)

رهگذر، رضا، نقاش: محمدحسین صلواتیان، تهران، پیام آزادی، چاپ اول، 1380، 52 صفحه، رقعی.

در این کتاب از مجموعه «از سرزمین نور» چهار داستان کوتاه در باره زندگی مادر پیامبر به شیوه ای نو برای مخاطبان گروه سنی «د» نگارش یافته است.

نخستین داستان با نام «شهر یادها و یادگارها» روایت سفری است که آمنه همراه پسر خردسالش (محمد) به یثرب می روند. این سفر به درخواست محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) خردسال برای زیارت قبر پدرش صورت می گیرد. محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در یثرب به دیدار دایی ها و اقوام مادرش می رود، نیز همراه مادر به قبرستان محل دفن عبداللّه . در آنجا آمنه گذشته خود را به یاد می آورد؛ زمانی که به همسریِ عبداللّه انتخاب می شود تا هنگامی که خبر درگذشت شوهرش در بازگشت از سفر شام را به او می دهند.

داستان با درد دل های آمنه بر سر مزار عبداللّه به پایان می رسد و بدین ترتیب جنبه هایی از زندگی مادر پیامبر روشن می گردد. داستان های دیگر کتاب عبارتند از: روزهای شادمانی و غم، بازگشت، و ابواء.