تالار گفتگوی بیداری اندیشه

در این تاپیک بر آنیم تا به موضوع اهمیت فناوری هسته ای و کاربردهای گوناگون آن بپردازیم؛ البته آن هم به صورت یه بررسی تحلیلی و علمی.
محتوا رو در سه قالب ارائه می کنیم خدمت شما. هم به صورت صوتی و هم تصویری و هم متنی. و در فرمت هایی نظیر PDF, DOC, PPT, MP3, MP4, JPG.
مجموعه ی این محتوا به همت آقای علیرضا حیدری کارشناس ارشد مهندسی هسته ای تهیه و تدوین شده.

ابتدا کل محتوا رو به صورت یکجا خدمت شما بزرگواران تقدیم می کنم. سپس به مرور این تاپیک رو ادامه خواهیم داد.

فایل ها روی دو سرور آپلود شده. امیدوارم مطالب ارائه شده در شناخت بهتر مبحث انرژی هسته ای و آگاهی بخشی پیرامون چرایی نیاز به اون مفید واقع بشه.







فایل های دیگری هم در فولدر وجود دارند که اکثرا سخنرانی های صوتی می باشد که بررسی تحلیلی و کارشناسانه پیرامون حقایق مذکرات هسته ای هستن. در تاپیک زیر این موضوع رو دنبال می کنیم:

حقایق هسته ای

کاربرد انرژی هسته ای به تولید برق منحصر نمی شود. تولید چند مگاوات برق، تنها نیاز ما به انرژی هسته ای نیست و به تنهایی نمیتواند انگیزه ی صَرف این همه هزینه ی اقتصادی و سیاسی باشد. اگر واقع نگر باشیم، باید به صنعت هسته ای به عنوان صنعتی بنگریم که رشدش، موتور محرک رشد علمی و فنی بسیاری دیگر از رشته ها خواهد شد و دستاوردهایی را در پی خواهد داشت که بسیاری از آن ها نیازهای ضروری و پایه ی هر کشور مستقل در جهان امروز را برآورده خواهند ساخت.
مراقب باشیم با طرح شبهاتی که در آ نها تنها ارزش مادی نیروی برق هسته ای به عنوان ثمره ی انرژی هسته ای لحاظ شده است، فریبمان ندهند.

1-مقدمه
استفاده از انرژى هسته اى براى کاربردهاى صلح آمیز از چهل سال پیش آغاز شد و اینک این منبع به همان اندازه از برق جهان را تأمین می کند که چهل سال پیش به وسیله ى تمام منابع انرژى تأمین مى شد. حدود دو سوم از جمعیت جهان در کشورهایى زندگى می کنند که نیروگاه هاى هسته اى آنها در زمینه ى تولید برق و زیرساخت هاى صنعتى نقش مکمل را ایفا می کنند. نیمى از مردم جهان در کشورهایى زندگى می کنند که نیروگاه هاى هسته اى در آ نها در حال برنامه ریزى و یا در دست ساخت هستند.
امروزه حدود 440 نیروگاه هسته اى در 31 کشور جهان برق تولید می کنند. بیش از 15 کشور از مجموع این تعداد، براى تأمین حداقل 25 درصد از تولید برق خود، بر انرژى هسته اى متکى هستند. در اروپا و ژاپن سهم انرژى هسته اى در تأمین برق بیش از 30 درصد است، در آمریکا انرژى هسته اى 20 درصد از برق را تأمین می کند. در سرتاسر جهان، دانشمندانِ بیش از 50 کشور، از حدود 300 راکتور تحقیقاتى براى تحقیق در حوزه ى فناور ى هاى هسته اى و براى تشخیص بیمارى و درمان سرطان و مواردى از این دست استفاده می کنند.
علوم و فناورى هسته اى در حال حاضر جزء فناوری هاى برتر (هاى تک) شناخته مى شود. تأثیر این علوم بر افزایش دانش بشرى، طبیعت حاکم و ارائه ى رفاه و خوشبختى به زندگى بشرى غیر قابل تردید است و می تواند به عنوان یک عنصر اساسى و مبناى ضرورى براى توسعه ى پایدار به شمار آید. در طول نیم قرن گذشته و در پرتوى تلا شهاى دانشمندان در سراسر جهان، این فناورى نقش مهمى را در توسعه ى صنعت ، کشاورزى و پزشکى ایفا کرده است.
استفاده از رادیوایزوتوپ ها در شناسایى و درمان بیماری ها، کاربرد فناورى هسته اى در تولید برق و تولید مواد باکیفیت و مقاومت ویژه و همچنین تولید محصولات کشاورزى مقاوم در برابر خشک سالى و آفات، فقط برخى از کاربردهاى این علم در پزشکى، صنعت و کشاورزى مى باشد.
فناورى هسته اى علاوه بر تأمین انرژى پاك، به بهبود در تشخیص و درمان بیماری ها، افزایش خواص تغذیه اى، مراقبت در سلامت حیوانات اهلى، توسعه ى منابع آب، نابودى حیوانات خطرناك، افزایش بهره ورى کشاورزى، تقویت کنترل کیفیت صنعتى و پیشرفت در شناخت محیط زیست کمک می کند.

انرژى هسته اى از آن نظر یک فناورى توسعه اى پایدار است که:
سوخت آن تا قر نها در دسترس خواهد بود.
منابع باارزش سوخ تهاى فسیلى را براى نسل هاى دیگر حفظ می کند؛
نسبت به سایر منابع عمده ى انرژى براى جوامع انسانى و محیط زیست کم خطرتر است.
مصرف آن همراه با تولید آلودگى به خصوص آلودگى پرتویى نیست.
پس ماندهاى آن را می توان براى مدت زیادى بدون خطر کنترل کرد.
هزینه هاى آن قابل رقابت با دیگر منابع انرژى است و هم چنان در حال کاهش است.

نیروگاه های فسیلى تأمین کننده ى 30 هزار مگاوات برق تولیدى ایران هستند و برآورد مى شود که نیاز کشور طى 10 سال آینده به 60 هزار مگاوات افزایش یابد. بالا رفتن حجم تولید گازهاى گلخانه اى که از پیآمدهاى استفاده از نیروگاه هاى با سوخت فسیلى است، هزینه های بالایى را از ناحیه ى مشکلات زیست محیطى و گسترش بیماری ها به جامعه تحمیل می کند. روسیه از 8 میلیون بشکه نفتى که در روز تولید می کند، حدود 5 میلیون بشکه را صادر می کند. همچنین از لحاظ ذخایر گازى نیز در صدر کشورهاى جهان است. با این وجود و در حالى که جمعیت این کشور تنها کمى بیش از دو برابر جمعیت ایران است، بیش از 30 نیروگاه هسته اى در حال بهر ه بردارى دارد و به سرعت هم به تعداد نیروگاه های خود اضافه می کند.
آمریکا نیز از 105 نیروگاه اتمى بهره می جوید. علاوه بر مسائل اقتصادى، حوزه ى فناورى نیز از صنعت هسته اى تأثیر می پذیرد. در واقع فناورى هسته اى، صنعت پیشرانى است که با فعال شدن آن، دیگر فناوری ها نیز فعال مى شوند؛ فناوری هایى مانند صنعت خودرو، هوافضا یا مسکن که اگر در یک کشور رونق خوبى داشته باشند، باعث رشد بسیارى از شاخه هاى فناورى مانند مکانیک، شیمى، مواد، برق می گردد. در همین راستا براى بیان اهمیت علوم و فناورى هسته اى در زندگى مردم برخى از کاربردهاى آن در ادامه بیان مى شود.
.

2- کاربرد فناوری هسته ای در تولید برق
یکى از مهم ترین موارد استفاده ى صلح آمیز از انرژى هسته اى، تولید برق در نیروگاه های اتمى است. با توجه به پایان پذیر بودن منابع فسیلى و روند رو به رشد توسعه ى اجتماعى و اقتصادى، استفاده از انرژى هسته اى براى تولید برق امرى ضرورى و لازم است. به منظور تعیین سهم بهینه ى انواع نیروگاه ها براى تأمین انرژى الکتریکى مورد نیاز کشور طى 20 سال آینده، نتایج استفاده از مد لهاى بهینه سازى سیستم عرضه ى انرژى الکتریکى (مدل برنامه ریزى KASP) نشان می دهد که تا سال 1410 هجرى شمسى در سناریوى رشد متوسط، حدود 7000 مگاوات و در سناریوى رشد بالاى کلیه ى شاخصه های اقتصادى کشور سهم برق هسته اى، معادل 10000 مگاوات خواهد بود. از این رو جمهورى اسلامى ایران سناریوى رشد متوسط مؤلفه های اقتصادى کشور و ساخت 6000 مگاوات برق هسته اى علاوه بر نیروگاه در دست ساخت1000 مگاواتی بوشهر را به عنوان برنامه ى اصلى توسعه ى نیروگاه های هسته اى کشور تعیین نموده است؛ در صورتى که تا بیست سال آینده تولید 7000 مگاواتى محقق شود، به میزان 190 میلیون بشکه نفت خام در مصارف نیروگاهى کشور صرفه جویى شده است که ارزش اقتصادى آن بیش از پنج میلیارد دلار در سال برآورد مى شود علاوه بر آن بر اساس برآوردهاى دیگر نیاز به 20 هزار مگاوات برق هسته اى براى شرایط مشابه دیده شده که علاوه بر این که مورد تأکید رهبر انقلاب قرار گرفته، با تصویب مجلس شوراى اسلامى به قانون نیز تبدیل شده است. این برآوردها با در نظر گرفتن شرایط اقلیمى، ظرفیت هر یک از منابع انرژى، شرایط زیست محیطى، هزینه و فایده ى اقتصادى و ... به دست آمده است. برق هسته اى با وجود هزینه ى راه اندازى ابتدایى بالاتر، در میان مدت و درازمدت بسیار به صرفه تر بوده و آلایندگى کم ترى براى محیط زیست در پى دارد.

2-1- نیروگاه هسته ای
نیروگاه هسته اى ( Nuclear Power Station ) یک نیروگاه الکتریکى است که از انرژى تولیدى شکست هسته ى اتم اورانیوم یا پلوتونیم استفاده می کند. اولین پایگاه از این نوع در 27 ژوئن سال 1958 و با توان 5000 کیلووات در شوروى سابق ساخته شد.
در نیروگاه هسته اى، از گرماى تولید شده در فرآیند شکافت هسته ى اتم هاى سنگین[1]، تولید بخار مى شود. این بخار براى به حرکت در آوردن توربین ها و ژنراتورها و در نهایت تولید برق مورد استفاده قرار می گیرد. در آینده نوع دیگرى از نیروگاه های هسته اى جایگزین نیروگاه های موجود خواهند شد که در آنها به جاى فرآیند »شکافت هسته اى « از فرآیند »گداخت هسته اى [2]« استفاده مى شود. عدم نیاز به اورانیوم و در نتیجه محدودیت هاى کم تر، آلایندگى کم تر، توجیه اقتصادى و ایمنى بیشتر، از مزایاى نیروگاه های گداخت هسته اى نسبت به نیروگاه های شکافت هسته اى هستند.

2-2- باتری هسته ای
[1] شکافت هسته اى فرآیندى است که در آن یک اتم سنگین مانند اورانیوم به دو اتم سبک تر تبدیل مى شود. وقتى هسته اى با عدد اتمى زیاد شکافته شود، مقدارى از جرم آن به انرژى تبدیل مى شود. از این انرژى در تولید برق در نیروگاه هسته اى یا تخریب در سلاح هاى هسته اى استفاده مى شود.
[2] گداخت یا همجوشى، (فیوژن) هسته اى فرآیندى عکس عمل شکافت هسته اى است. در فرآیند همجوشى هسته اى، هسته هاى سبک مانند هیدروژن، دوتریوم و تریتیوم با یک دیگر همجوشى داده شده و هسته هاى سنگین تر و مقدارى انرژى تولید مى شود.

باترى هسته اى، دستگاه تبدیل کننده ى انرژى اتمى به جریان برق مستقیم است. ویژگى این باتری ها، عمر بسیار طولانى ده ها ساله است. استفاده از باتری هاى هسته اى در برخى لوازم پزشکى از جمله پیس میکر (باترى قلب) از سال 1973 سابقه دارد. تحقیقات براى صنعتى کردن استفاده از این باتری ها در تلفن هاى همراه و رایانه های قابل حمل انجام شده است. اما کاربرداصلى باتری هاى هسته اى به صنعت فضاپیمایى که در آن نیاز به استفاده ى طولانى مدت و بدون امکان شارژ مجدد براى سال هاى طولانى وجود دارد، مربوط مى شود.
ساده ترین باتری هاى از این نوع، متشکل از دو صفحه است که در یکى از آنها یک ماده ى ساطع کننده ى اشعه ى بتاى خالص (مثل ایزوتوپ استرانسیوم90) و در دیگرى یک ماده ى رسانا (مثل سیلیسیوم) تعبیه شده است. در نمونه های فعلى باتری هاى اتمى، ذرات آلفا و بتا و یون هاى ایجاد شده بر اثر تشعشعات یک عنصر رادیو اکتیو نظیر پلوتونیم یا فرآیند یونیزاسیون، جریان الکتریکى و بنا بر این اختلاف ولتاژ کوچکى در الکترودها ایجاد مى شود که با جمع آ نها به اختلاف ولتاژ مناسب جهت استفاده در برخى از تجهیزات دست پیدا مى نماییم.
رادیوایزوتوپ هایى که در کاربردهاى باتری هاى هسته اى مورد استفاده قرار می گیرد، توسط راکتورهاى هسته اى تولید مى شوند که نیاز به سوخت هسته اى با غناى بالا(حداقل 20%) دارند و این یکى از موارد نیاز به درصدهاى بالاى غنى سازى است.

2-3-موتور هسته ای و زیردریایی هسته ای
طى مسافت هاى طولانى براى حضور در آب هاى آزاد، به خصوص در زیردریایی ها، استفاده از موتورى که از سوخت هسته اى استفاده می کند را گریزناپذیر مى سازد. لذا جهت توسعه ى ناوگان دریایى کشور، حفاظت از امنیت و نیز گسترش حمل و نقل دریایى، نیازمند موتور هسته اى و در اختیار داشتن امکانات غنى سازى با غناى بالا(حدود60%) هستیم.

3- سایر کاربردهای فناوری هسته ای در صنعت

با توجه به این که تشریح طیف وسیع کاربردهایى که فناورى هسته اى طى نیم قرن گذشته در پزشکى، صنعت و تحقیقات پیدا کرده است، امکا نپذیر نیست، در این جا به اجمال تنها به گوشه اى از مهم ترین این کاربردها اشاره می کنیم.

طراحى و ساخت ابزارهاى انداز ه گیرى: براى نمونه چگالى سنج ها، ضخام تسنج ها، سطح سنج هاى مایع و رطوبت سنج ها که در فرآیندهاى معدنى، کارخانجات فرآیندهاى صنعتى، خطوط انتقال، کارخانجات فرآیندهاى شیمیایى، قیف هاى صنعتى، سیلوها، ستو نها، کارخانجات تولید کاغذ و ... استفاده مى شود.

طراحى و ساخت سامانه هاى تصویربردارى: براى نمونه رادیوگرافى صنعتى که براى رادیوگرافى از جو شهاى ساختمانى در ساختما نها و خطوط لوله به کار می رود. همچنین دستگاه هاى توموگرافى صنعتى و تصویربردارى صنعتى در اغلب صنایع تولیدى از قبیل سازندگان قطعات خودرو، تجهیزات الکترونیکى، مصالح ساختمانى، مبادى ورودى، بررسى چگونگى نحوه ى فرآیندهاى شیمیایى، آنالیز ساختار داخلى، عیب یابى اجسام، سال یابى درختان بدون بریدن آ نها، ساختار داخلى بناها بدون نمونه بردارى یا تخریب و ... مورد استفاده قرار می گیرد.

استریلیزه کردن: براى نمونه در محصولات پزشکى - بهداشتى، تصفیه ى پساب ها.

بهبود کیفیت و سنتز پلیمرها: تولید پلیمرها و انجام فرآیندهایى بر روى آ نها براى بهبودکیفیت آ نها.

عملیات تابش دهى به منظور تغییر خواص مواد براى بهبود کیفیت آن ها.

دفع آفات حشره اى.

آشکارسازهاى دودى که براى تشخیص احتمالى آتش سوزى استفاده مى شود.

آشکارسازى نشتى از لوله ها و محفظه هاى نگه دارنده ى مواد بعضاً خطرناك و سمى.

چاه پیمایى و اکتشاف نفت

تابش دهنده ى خون وکاربرد براى تصفیه خون

علائم شب نما که در شب ایجاد نور می کند و براى مثال می تواند مسیر افراد را در میدا نهاى جنگ بدون این که دشمن متوجه حضورشان شود، روشن نماید.

مطالعات متابولیک[1] براى کاربردهاى پزشکى و درمانى.

مطالعات تفکیک مواد براى تشخیص عناصر تشکیل دهنده مواد که یکی از بهترین، دقیق ترین و ارزان ترین روش های آنالیز ترکیبی مواد می باشد

مطالعات مکانیزم هاى واکنش هاى شیمیایى براى مطالعات مواد.

استریلیزاسیون باکتریایى براى رفع آلودگى از مواد غذایى، تجهیزات پزشکى و آب.

بهینه سازى فیبرها و بهبود کیفیت آن ها.

منابع نیروى حرارتى.
همچنین استفاده از شتا بدهنده ها [2]با انرژی هاى مختلف که جزء صنایع وابسته به انرژى هسته اى تقسیم بندى مى شوند، در صنعت رواج زیادى دارد. برخى از این کاربردها عبارت اند از:
پرتودهى ده ها تن کالا (مواد غذایى، تجهیزات پزشکى) در هر ساعت.

*****


[1] متابولیسم (دگرگشت، سوخت و ساز) ، شامل تغییرات ترکیبى و تخریبى در موجودات زنده در قالب مجموعه اى از مسیرهاى سوخت و ساز می گردد. مسیرهاى سوخت و ساز واکنشهاى کاتالیز شده ى آنزیمى هستند که باعث تغییرات شیمیایى ویژه اى در موجودات زنده مى شوند.

[4] شتاب دهنده، دستگاهى است که در آن ذرات باردار مانند ذرات بنیادى، هسته ى اتمها، اتمهاى یونیزه شده، مولکو لها یا اجزاى مولکو لها به وسیله ى میدا نهاى الکتریکى یا مغناطیسى تا سرعت هاى بسیار زیادى شتاب داده مى شوند؛ به طورى که حتى گاهى سرعتشان تا نزدیکى هاى سرعت نور میرسد. انرژى جنبشى ذره در این حالت به اندازه ى چندین برابر انرژى در حال سکونش است. از شتا ب دهند ه ها در زمینه هاى مختلفى از فیزیک از جمله در انداز ه گیر ى هاى مرتبط با فیزیک هسته اى استفاده مى شود.

بهبود یا ترمیم سطح در کاربردهاى مواد و متالورژى.

پرتودهى لایه های نازك براى بهبود خواص آن در کاربردهاى دقیق مانند میکروالکترونیک.

استفاده در صنایع سیم و کابل به منظور افزایش مقاومت حرارتى و بهبود خواص.

تولید مواد قابل انقباض حرارتى براى پوش شدهى کابل هاى الکتریکى در مقابل حرارت،

پیش پخت لاستیک خام در صنعت تایر براى افزایش استحکام.

4-کاربرد فناوری هسته ای در کشاورزی

طبق پیش بینی هاى انجام شده، جمعیت جهان تا سال 2025 به 8 میلیارد افزایش خواهد یافت. بیشترین رشد جمعیت در کشورهاى در حال توسعه مى باشد. در حال حاضر بسیارى از کشورها با مشکلاتى از قبیل محدودیت اراضى قابل استفاده، منابع آب شیرین و یا شرایط خاص اجتماعى و اقتصادى جهت تولید پایدار غذا مواجه هستند. به موازات پیشرفت در کشاورزى، کاهش حاصل خیزى و فرسایش خاك، کاهش مقدار آب زیرزمینى و افزایش آلودگى آن، همچنین افزایش غنى شدن آبهاى سطحى از مواد آلاینده از قبیل سم و کود و تغییر در ترکیب اقلیم دنیا در درجات مختلف محتمل است. با به کارگیرى فناوری هاى نوین و در رأس آ نها فناورى هسته اى، مى توان با استفاده ى بهینه از منابع موجود، مسیر تأمین امنیت غذایى را براى جامعه ى امروز و نسل آینده هموار کرده و کشور را در زمینه ى تولید محصولات کشاورزی به ویژه محصولات استراتژیک به خودکفایى رساند و در این میان رو شهاى هسته اى در کنار سایر رو شهاى معمول و به عنوان یکى از اقتصادى ترین شیو ه ها می توانند در حل بسیارى از مسائل کشاورزى مورد بهر ه بردارى قرار گیرند. به کارگیرى پرتوها در مطالعات کشاورزى تحولى عظیم را در کشاورزى به بار آورده است؛ اصلاح بیش از 3000 گونه نباتات زراعى با استفاده از جهش القایى جنبه اى از این تحول است. علاوه بر این، به کارگیرى مواد هسته اى در تحقیقات کشاورزى امکان ردیابى دقیق تر رشد و نمو یا تغذیه و فیزیولوژى گیاهانرا به ما می دهد.

برخى دیگر از نمونه های کاربردهاى متعدد این فناورى در صنعت کشاورزى عبارت اند از:
علوم خاك و آب، افزایش نیتروژن و فسفات خاك توسط گیاهان، مدیریت داشت کشاورزى و افزایش کارایى چرخه های نیتروژن و کربن در زمین.
گیا ه پزشکى.
نگهدارى مواد غذایى و افزایش زمان انبار کردن محصولات کشاورزى مثلاً جلوگیرى از جوانه زدن سیب زمینى با اشعه ى گاما[6]
دامپزشکى و علوم دامى.
موتاسیون [7] هسته اى ژ نها در کشاورزى و افزایش بازدهى و مقاومت محصولات کشاورزى در برابر حشرات مضر از این راه. ·
کنترل حشرات با تشعشعات هسته اى.
علاوه بر این، رو شهاى هسته اى در صنعت کشاورزى براى افزایش راندمان جذب آب و کود در گیاهان زراعى، شناسایى حوزه های آبخیز زیرزمینى، هدایت آ بهاى سطحى و زیر زمینى ، شیرین کردن آب شور دریاها، کشف و کنترل آلودگى و کنترل نشت و ایمنى سدها و ... به کار می رود.

4-1-مقایسه ی استفاده از انرژی هسته ای در بخش کشاورزی در ایران و برخی کشورهای آسیایی

ژاپن و آلمان از کشورهایى بودند که کاربرد رادیوایزوتو پها[2] را براى اولین بار در کشاورزى تجربه کردند و در حال حاضر نیز در این بخش پیشرو هستند. کشورهایى مثل هند، پاکستان و چین در آسیا خیلى زودتر از ایران فعالیت هایشان را در این خصوص شروع کردند.
در ایران، اولین پایه های تحقیقات کشاورزى هسته اى در سال 1356 گذاشته شد و به تدریج و با جذب نیروهاى متخصص این رشته توسعه یافت. به دلیل درگیر شدن در بحرا نهاى دوران تثبیت نظام و مقابله با اقدامات خارجى و داخلى بعد از انقلاب و سپس جنگ تحمیلى، جمهورى اسلامى نتوانست فعالیت هاى خود را در این مقطع توسعه دهد. ایران در زمینه ى فعالیت هاى کشاورزى در مقایسه با کشورهاى هند و پاکستان، همانند دونده اى است که با موانع بیشترى براى رسیدن به جایگاه مطلوب مواجه بود. لذا در مقطعى حرکتش بسیار کند شد. در حال حاضر سه مرکز مجزا در پاکستان به کشاورزى هسته اى می پردازند، در حالى که در ایران در طى سى سال گذشته، فقط یک مرکز (کرج) وجود دارد.
[6] مشابه روشهایى که براى افزایش زمان انبار کردن میوه ها در بحث کشاورزى وجود دارد، در دیرینه شناسى و باستان شناسى و صخره شناسى براى مثال استفاده از C14 براى عمر یابى صخر ه ها در باستان شناسى و براى تعیین عمر زمین و زمین شناسى و تعیین تاریخ وقایع و حوادث کاربرد مى یابد.

[7] جهش یا موتاسیون یک تغییر ژنتیکى است که صفات زیستى بعضى از افراد یک گونه را تغییر م ىدهد. به عبارت دقیق تر، جهش ها تغییراتى در توالى DNA هستند.
[8] بسیارى از عناصر شیمیایى داراى ایزوتوپ هستند. یک عنصر با ایزوتو پهایش داراى پروتو نهاى برابرى هستند، اما تعداد نوترو نهایشان متفاوت است.

مشاهده گردیده است که با استفاده از انرژى هسته اى، پاکستان و هند بر روى پنبه کار کرد ه اند و رقمى[9] را به نام »نیاب 78« تولید کرد ه اند که در حال حاضر این رقم در پاکستان به مرز صادرات نیز رسیده است. همچنین برنج رقم »زفو « بیش از یک میلیون هکتار از زمین هاى زیر کشت برنج در چین را به خود اختصاص داده است. جمهورى اسلامى در سال 90 توانست براى اولین بار با استفاده از روش موتانت (جهش یافتگى) به دو رقم برنج به نا مهاى »پویا « و »تابش « دست یابد. این ارقام از گروه طارم و موسى طارم و در گروه برنج صدرى هستند که در مقایسه با نمونه ى شاهد ، مشکل بلندى قامت و عدم مقاومت در برابر آفات را ندارند. بسیارى از مردم کشورمان در نواحى کویرى نیز از دستاوردهاى این رشته از فناورى هسته اى در مزارعشان استفاده می کنند و محصول »گندم طبسى « را برداشت و تولید می نمایند. گندم طبسى یا همان »گندم اتمى « یکى از مناسب ترین گونه های گندم براى مناطق خشک و شور ایران است. بذر این گندم که در ابتدا مشکل بلندى قد داشت، در مرکز تحقیقات کشاورزى هسته اى مورد بررسى و اصلاح قرار گرفت و استفاده از آن در بعضى از نقاط کشور، مثل طبس تا 70 درصد افزایش تولید به همراه داشت. برخى از محصولات کشاورزى، به خصوص آ نهایى که بومى ایران نبوده و به کشور وارد شد ه اند مانند سیب زمینى، ذرت، آفتا بگردان و گوجه فرنگى، تنوع ژنتیکى زیادى ندارند. براى به دست آوردن ترکیب ژنتیکى متناسب با شرایط کشور در این گونه ها نیازمند وارد کردن منابع ژنتیکى و یا استفاده از روشى جایگزین براى ایجاد تنوع ژنتیکى هستیم تا با استفاده از این تنوع، ترکیبات مناسبى تهیه کنیم. از جمله ى این رو شها، روش هسته اى است که بسیار کاربرد دارد. گفتنى است با توجه به مطالعات و تحقیقات انجام شده استفاده از رو شهاى هسته اى در حوزه ى کشاورزى و دامپرورى آسیب جدى و قابل توجهى را ایجاد نمی کند.

4-2- روشهای هسته ای در علوم مختلف کشاورزی، گیاه شناسی، دامداری و مدیریت منابع آب

به طور کلى رو شهاى هسته اى در علوم مختلف کشاورزى و گیاه شناسى را مى توان به سه گروه اصلى تقسیم کرد:

1-رو شهاى پرتوتابى:
پرتوهایى که از ایزوتو پهاى رادیواکتیو، دستگاه اشعه ایکس، راکتور و شتا بدهنده ها تولید مى شوند، در تحقیقات کشاورزى در زمینه های مختلف از جمله در ایجاد موتاسیون و جهش در گیاهان، کنترل حشرات از طریق عقیم کردن آ نها، مبارزه با آفات انبارى و نگهدارى فرآورده های کشاورزى، تولید واکسن، تحریک میزان رشد گیاه و بسیارى موارد دیگر استفاده مى شود.
2-روش ردیابى:
مبناى رو شهاى ردیابى بر این اساس پایه گذارى شده است که اکثر عناصر شیمیایى داراى ایزوتو پهاى مختلف مى باشند. مثلاً نیتروژن موجود در کود داراى ایزوتو پهاى مختلفى مانند N16 و N 15 و غیره مى باشد. از میان این ایزوتو پها، اکتیو بوده و به عنوان رادیوایزوتوپ شناخته مى شود. با آشکارسازى N15 در گیاهان مى توان نحوه ى تغذیه ى گیاهان از کود را مورد مطالعه و تحقیق قرار داد. از آن جا که در این روش بر خلاف رو شهاى رایج، امکان تفکیک بین منابع مختلف عنصر غذایى وجود دارد (خاك، کود یا نیتروژن اتمسفرى) ، مى توان از طریق ردیابى عنصر نشاندار شده تمام مسائل مربوط به حرکت و تجمع کود مصرف شده را در خاك و همچنین جذب، حرکت و تجمع آن را در گیاه با دقت بررسى کرد. با این روش، نشان دار کردن سموم و نیز بررسى دقیق مسائلى مانند جذب، تعیین زمان پایدارى سم در گیاه، غلظت و تعداد دفعات سم پاشى لازم و پسماند آن در گیاه و خاك نیز امکا نپذیر است. علاوه بر این، روش ردیابى تنها روشى است که به کمک آن مى توان مسائل متعدد دیگرى را در شرایط طبیعى مزرعه یا آزمایشگاه مورد بررسى قرارداد. مانند تعیین حوزه ى فعالیت ریشه، تعیین شعاع فعالیت آفات، مسائل مربوط به تغذیه ى گیاه در رابطه با رطوبت خاك، قابلیت جذب عناصر مختلف توسط ریشه، مسائل مربوط به متابولیسم مواد غذایى در دام و طیور و سایر موارد.
3-روش تجزیه به روش اکتیوکردن:
در این روش نمونه ى گیاهى یا حیوانى در راکتور در معرض تشعشع نوترو نهاى حرارتى قرار می گیرد و عناصر موجود در آن، نوترون جذب کرده و رادیواکتیو مى شوند. در این صورت تشخیص و انداز ه گیرى کمى عناصر موجود در نمونه میسر می گردد. از آن جایى که حساسیت این روش در مقایسه با سایر رو شها بسیار زیاد است، بنا بر این عمدتاً از این روش براى تعیین مقادیر بسیار جزئى از عناصر موجود در بافت هاى گیاهى و حیوانى استفاده مى شود.
در علوم دامى و دامپزشکى، برخى از کاربردهاى فناورى هسته اى عبارت اند از: استفاده از پرتوتابى در پیش گیرى، تشخیص و کنترل بیماری هاى دام و طیور، اصلاح تغذیه و تولید مثل، ارتقاء بهداشت، رفع آلودگى و افزایش زمان نگهدارى محصولات دامى و خوراك مصرفى دام و طیور اشاره نمود. بعضى از این کاربردها در زمینه ى آبزیان و حیوانات آزمایشگاهى نیز قابل تعمیم مى باشند.

4-3- وضعیت کشاورزی هسته ای در ایران
در ایران مطالعاتى در جهت بهبود حاصل خیزى خاك، تغذیه و افزایش راندمان مصرف آب و عناصر غذایى گیاهان مختلف نظیر نخود، گندم، گوجه فرنگى، کاهو، چغندر قند، لوبیا، سویا، ذرت و نیشکر با بهره گیرى از فناورى هسته اى انجام شده است. این تلا شها به معرفى گونه های مختلفى در گیاهان زراعى برنج و جو منجر شده است. علاوه بر این فعالیت هایى در جهت معرفى ارقام مناسب گیاهان زراعى، زینتى و درختى کشور از قبیل گندم، پنبه، گلرنگ، کلزا، نخود، انار، موز، سیب زمینى، سویا، خربزه، گل رز، نارنگى، پرتقال زردآلو و ... انجام شده است. همچنین با استفاده از فناورى هسته اى پروژه های تحقیقاتى در زمینه ى کاهش بار میکروبى زعفران، گوشت قرمز، ادویه، زیره، انواع خرما، و افزایش انبارمانى سیر، سیب زمینى و انواع پیاز و ... نیز انجام شده است.
در زمینه ى عوامل بیمارى زاى گیاهى، فعالیت اصلى عمدتاً بر کنترل بیماری ها پس از برداشت محصولات گیاهى تمرکز شده است. این روش هم اکنون در مورد انواع ادویه جات و میوه جات اجرا می گردد. در زمینه ى کنترل مگس زیتون، کرم گلوگاه انار، آفات مهم انبارى کشور، قارچ عامل پوسیدگى ریشه ى گیاه لوبیا و ... نیز تحقیقات مؤثرى انجام شده است. در زمینه ى کاربرد فناورى هسته اى در علوم دامى نیز فعالیت هاى تحقیقاتى در ایران به تعریف پروژه و کسب نتیجه در زمینه هایى همچون کاهش آلودگی هاى خوراك طیور، آلودگى قارچى دان طیور، تهیه رادیوواکسن جهت کنترل بیمارى تب برفکى، افزایش تولید جوجه های گوشتى و ... منجر شده است.

در ادامه به کاربردهای انرژی هسته ای در پزشکی خواهیم پرداخت.

5-کاربرد فناوری هسته ای در پزشکی
امروزه رادیونوکلئیدها (اتمى است که داراى هسته هاى برانگیخته است) در پزشکى در دو بخش تشخیص و درمان مورد استفاده قرار می گیرد. در تشخیص و درمان بیماری ها با استفاده از رادیونوکلئیدها دیگر نیازى به جراحى نیست. بسیارى از ناشناخته هاى داخل بدن موجود زنده تنها با استفاده از تجهیزات پزشکى هسته اى، قابل تشخیص هستند. تابش مورد نیاز در پزشکى هسته اى از منبع چشمه های داخلى یا خارجى گسیل می گردد. چشمه هاى خارجى تشعشع شامل چشمه های الکترون، یون، ایکس، گاما و نوترون است. تشعشع داخلى از طریق تزریق رادیو داروها حاصل مى شود.

5-1- تشخیص به کمک پزشکی هسته ای
در زمینه ى تشخیص، به راحتى با به دست آوردن تصویر ساده اى از یک عضو و یا تمام بدن، مى توان اطلاعات مورد نیاز و مفیدى از عملکرد برخى از اعضاى بدن مثل قلب، غده ى تیروئید، کلیه ها، استخوان و ... فراهم کرد. برخى از این کاربردها عبارت اند از:
تصویربردارى پزشکى از جمله در: رادیولوژى تشخیصى (گاما اسکن، رادیوگرافى و ...) -رادیولوژى دیجیتالى و مقطع نگارى کامپیوترى (سى تى اسکن)- مقطع نگارى گسیل پوزیترون (پت) براى تشخیص ناحیه ى فعال سرطانى در مراحل ابتدایى فیزیولوژیک. - اسپکت (تصویربردارى سه بعدى از بدن بیمارى که رادیودارو به بدن او تزریق شده است) .

تشخیص بیمارى هاى تیروئید.
تشخیص و پى گیرى درمان سرطان پروستات.
بررسى مراکز عفونى در بدن.
تشخیص سرطا نهاى کولون، پانکراس، روده ى کوچک و برخى سرطان هاى سینه.
شناخت محل تومورهاى سرطانى و بررسى تومورهاى مغزى، سینه و ناراحتى هاى ریوى.
تصویرگیرى بیماری هاى قلبى، تشخیص عفون تها و التهاب مفصلى، آمبولى و لخته های وریدى.
تشخیص کم خونى ها یا سندرم اختلال در جذب ویتامین ب 12 .
مناسب است توضیح مختصرى راجع به برخى از این کاربردها داده شود.

سى تى اسکن: سى تى اسکن، نوع خاصى از عکس بردارى با اشعه ى ایکس است. در این روش، تصاویر دریافتى، تصاویر مقطعى (برش مقطعى) از اندا مها و بافت ها است. تصاویر گرفته شده از اندا مها و بافت هاى بدن، به پزشک اجازه می دهد تا وضعیت بافت ها و اندا مهاى درونى بدن را به خوبى بررسى کند و دید مناسبى نسبت به وضعیت بیمار براى او ایجاد نماید. سى تى اسکن، به طور معمول براى تصویربردارى از گردن، ستون مهر ه ها، سینه، سینو سها، حفره ى شکمى و لگن کاربرد دارد. ام آر آى: تصویربردارى به شیوه ى تشدید مغناطیسى یا MRI ، شیوه ى دیگرى براى تصویربردارى از اندا مها و بافت هاى درونى بدن با کمک امواج مغناطیسى و امواج رادیویى است. M RI به طور معمول براى تصویربردارى از مغز، ستون مهر ه ها، مفاصل، حفره ى شکم و لگن کاربرد دارد. نوع خاصى از MRI معروف به »آنژیوگرافى به شیوه ى تشدید صوتى « یا MRA ، اختصاصاً براى تصویربردارى از گردش خون شامل قلب و رگها استفاده مى شود.

گاما نایف (تیغ گاما) : گاما نایف، شیوه ى جدیدى براى درمان و شناسایى مشکلات سر به ویژه مغز، با استفاده از تابش اشعه بر بخش هاى موردنظر با میزان بالاى اشعه براى تابش برمناطق ویژه، به خصوص وضعیت اطراف بافت ها است. یکى از مزایاى گاما نایف، کاهش تأثیر آن بر بافت هاى سالم است، اما ای نخاصیت فقط مختص بخش هایى با وسعت کم تر از سه تا چهار سانتى متر است. با افزایش وسعت بخش آسیب دیده، تأثیر گاما نایف بر بخش های سالم اطراف بخش هدف نیز افزایش می یابد. بنابراین استفاده از آن براى بخش هایى غیر از سر نامناسب است.
گاما نایف براى شناسایى بسیارى از بیماری ها کاربرد دارد. با استفاده از آن مى توان تومورهاى بدخیم مغز (تومورهاى بخش های پیشین مغز و یا تومورهاى منتشر شده) ، تومورهاى خو شخیم (تومورهاى پرده های مغز، غد هى هیپوفیز و...) مشکلات موجود در شبکه ى ر گهاى مغز و مشکلات یا نقص هاى عملکردى (مشکلات شبکه عصبى در بخش های مختلف) را شناسایى و بررسى کرد. اکنون پژوهشگران در حال بررسى نحوه ى عملکرد گاما نایف براى شناسایى دو بیمارى »صرع « و »پارکینسون « هستند.

5-2-درمان به کمک پزشکی هسته ای
درمان در پزشکى هسته اى، با استفاده از رادیوداروها یا داروهاى هسته اى انجام مى شود. رادیودارو با یک ترکیب شیمیایى مناسب، جذب عضو معیوب مى شود و عضو با دریافت دوز مناسب تحت درمان قرار می گیرد. محدودیت خاصى در بکار بردن تشعشع وجود ندارد و پزشک متخصص با در نظر گرفتن فواید و مضرات پرتو براى بیمار، مقدار تابش مورد نیاز را براى بیمار تجویز می کند.
به طور کلى، مى توان موارد ذیل را به عنوان مصادیق کاربرد رو شهاى هسته اى در حوزه ى ساخت داروهاى هسته اى نام برد:
تهیه و تولید رادیوداروى ید 131که براى درمان بیمارى تیروئید مورد استفاده قرار مى گیرد.
درمان بیماری هاى تیروئید.
تهیه و تولید کیت هاى [10]رادیودارویى جهت مراکز پزشکى هسته اى.
کنترل کیفى رادیوداروهاى خوراکى و تزریقى براى تشخیص و درمان بیمارى ها.
تهیه و تولید کی تهاى هورمونى.
تولید دوزى مترهاى جیبى و محیطى که براى انداز هگیرى مقدار پرتویى است که به یک شىء یا موجود زنده مى رسد.
استریلیزاسیون لوازم پزشکى یک بار مصرف.

طبق آمارهاى سازمان بهداشت جهانى، میزان افراد سرطانى در کشورهاى در حال توسعه تا سال 2015 هر ساله 10 میلیون نفر افزایش می یابد. اکثر کشورهاى در حال توسعه داراى متخصصین کافى در این زمینه یا دستگاه هاى رادیوتراپى نمى باشند تا بتوانند به طور مؤثر و ایمن با بیماران سرطانى خود تعامل کنند. در بیش از 15 کشور آفریقایى و چند کشور آسیایى،حتى یک دستگاه رادیوتراپى نیز وجود ندارد.
مدت زمانى که رادیوداروى تزریق شده به بیمار در عضو هدف بدن او مى ماند، باید به حد کفایت طولانى باشد؛ در عین حال باقى ماندن بیش از حد کفایت دارو در بدن بیمار ممکن است براى قسمت هاى دیگر بدن آسیب زا باشد. مدت زمان لازم براى حضور رادیودارو در بدن، به نیمه عمر رادیولوژیکى و نیمه عمر بیولوژیکى رادیودارو، یعنى مدت زمانى که طول می کشد تا دارو طى فعالیت هاى متابولیک بدن از فعالیت افتاده و یا از سیستم بدن خارج شود، بستگى دارد.
نیمه عمرهاى رادیولوژیکى نوکلئیدهایى که معمولاً در پزشکى هسته اى به کار می روند، کاملاًواضح است. ولى رفتار بیولوژیکى و زمانى که ردیاب در مولکول باقى مى ماند، از قبل روشن نیست. یافتن مدت این حضور، یکى از پرسش هایى است که لازم است داروساز قبل از تزریق دارو و به کمک آزمایش هاى اولیه ى دارو، پاسخش را بیابد.
اگر چه برخى کشورها مانند جمهورى اسلامى، این توان را دارند که اغلب یا دست کم بخشى از نیازهاى داخلى خود را در این زمینه تأمین کنند، اما 95 درصد رادیوداروها در دنیا در 5 راکتور هسته اى بزرگ در کانادا، هلند، بلژیک، فرانسه و آفریقاى جنوبى تولید مى شود.

5-3- دستاوردهای جمهوری اسلامی در زمینه ی پزشکی هسته ای
جمهورى اسلامى به فناورى تولید برخى رادیوداروهاى جدید و حیاتى دست یافته است و از این لحاظ توانسته است در میان تولیدکنندگان رادیوداروها، جایگاه مناسبى را براى خود تثبیت نماید. در زمینه ى پژوهش پزشکى هسته اى نیز، جمهورى اسلامى در سال 2006 در بین 70 کشور، مقام هفتم و در سال 2010 در بین 85 کشور، مقام اول را کسب کرده است.

استفاده از رادیوداروها در ایران از سال 59 شروع شد. در سال 60 گروه آموزش پزشکى هسته اى تأسیس شد و از سال 62 اولین دانشجویان دوره تخصصى پزشکى هسته اى دوره ى آموزشى خود را آغاز کردند. از همین تاریخ بود که تحقیقات براى تولید رادیوداروها شروع شد؛ ولى کماکان بیشتر رادیوداروهاى مصرفى از کشورهاى خارجى تأمین مى شد. به تدریج و به خصوص در سال هاى اخیر و به پشتوانه ى پیشرفت هاى هسته اى کشور، اتکاى به تولید داخل در این زمینه بیشتر و بیشتر شد تا این که امروزه تولیدات داخلى، 90 تا 95 درصد مصرف رادیودارو در ایران را پوشش می دهد. رادیوداروهاى »کرومیک فسفات « (جهت درمان سرطان کبد) ، »چشمه براکى تراپى ید - «125 (که در ابعاد 5 میلى متر در 0,8 میلى متر براى درمان سرطان مغز با کمک نوعى جراحى درون بافت تومور سرطانى قرار می گیرد) ، »برمبزین - گالیوم «68 (براى درمان تومورهاى پروستات، شش و سینه) و »ژنراتور استرانسیوم 90 / ایتریم «90 (با کارکرد درمان سرطا نهاى پروستات، سینه، تخمدان، سلو لهاى کبدى، درمان لنفوم غیر هوچکینى (بدخیم) ، التهاب مفاصل و تومورهاى عصبى - درون ریز) چهار نمونه از آخرین محصولات رادیودارویى کشور هستند. این داروها هم اکنون در مرحله ى آزمایش و مطالعات بالینى به سر می برند و به زودى جایگزین داروهاى قدیمى خواهند شد.
رشد مصرف رادیودارو در دنیا حدود 10 درصد در سال و در ایران حدود 23 درصد است. وجود چنین رشدى در مصرف این گونه داروها، به خودى خود، می تواند عاملى براى تبدیل سرمایه گذارى در این بخش به مزیتى اقتصادى براى کشور باشد. گفتنى است در حال حاضر سالانه حدود 20 میلیارد تومان یارانه به رادیوداروهاى داخلى تخصیص مى یابد که در صورت واردات آ نها ناگزیر از صرف سالانه بیش از 100 میلیارد تومان هزینه بودیم. مزیت فعلى کشور در تولید رادیوداروها، توانسته است پتانسیل صادر کردن این نوع داروها را فراهم کند. تا کنون درخواست هاى متعددى از جانب کشورهاى مختلف در حوزه ى کشورهاى منطقه و حتى برخى کشورهاى اروپایى براى واردات رادیوداروها از جمهورى اسلامى به سازمان انرژى اتمى ارسال و مذاکراتى در این خصوص انجام شده است. تولید رادیوداروها در ایران ضمن مزیت اقتصادى ایجاد شده، این ثمر را براى ما به ارمغان آورده است که تحریم هاى دارویى در زمینه ى رادیوداروها را تا حد بسیار زیادى بى اثر ساخته است. مسئله ى دیگرى که اتکاى به کشورهاى خارجى را در این زمینه مشکل می کند، نیمه عمر کوتاه برخى از داروها است که عملاً وارداتشان را ناممکن مى سازد. براى مثال رادیوداروى »ید «123 که براى تشخیص تیروئید به کار می رود، فقط 13 ساعت عمر دارد.
سالانه حدود 800 هزار تا یک میلیون نفر در 125 مرکز پزشکى هسته اى در بیمارستان هاى کشور از رادیوداروها استفاده می کنند. سازمان انرژى اتمى تأمین کننده ى بخش عمده ى رادیوداروها در کشور است و در حال حاضر براى این امر از راکتور تحقیقاتى تهران [11] استفاده می کند. انتظار می رود در صورت را ه اندازى راکتور در حال احداث اراك، بار اصلى این وظیفه و نیز توسعه ى صنعت پزشکى هسته اى بر عهده ى این راکتور قرار گیرد. شتا ب دهنده ى سیکلوترون کرج نیز دیگر مرکزى است که برخى داروهاى هسته اى را در کشور تولید می کند.
تأمین مداوم و بلا انقطاع سوخت راکتور تهران، نیازى حیاتى براى تولید این داروها است. بعد از تحریم هایى که بر علیه کشورمان انجام شد و ایران را از دسترسى به منابع مورد نیاز براى ادامه ى فعالیت راکتور محروم ساخت، محققان کشور موفق شدند فناورى نورد اورانیوم و تبدیل اورانیوم 20 درصد غنى شده به صفحه های سوخت حاوى غلاف زیرکونیوم را به دست آورند و عملیاتى کنند. پیش از این، فناورى مذکور منحصراً در اختیار 5 کشور جهان قرار داشت. میزان سوخت با غناى 20 ٪ تولید شده تا قبل از توافق نامه ى ژنو تنها خوراك چند سال راکتور تهران را کفایت می کند.


در ادامه به کاربردهای انرژی هسته ای در محیط زیست خواهیم پرداخت.

کاربرد فناوری هسته ای در محیط زیست
کاربردهاى فناورى هسته اى در بحث محیط زیست، حیطه های وسیعى همچون استفاده از شتا بدهنده ها در شناسایى آلاینده های هوا و آب و خاك، ردیابى آلاینده های زمینى، کنترل آلاینده های فسیلى و بیولوژیکى در هوا و فاضلاب و پسماندهاى بیمارستانى، از بین بردن پسماندهاى صنعتى و خانگى، ضدعفونى سطوح و ... را در بر می گیرد.
فناورى هسته اى همچنین کاربرد عمده اى در بررسى هاى زمین شناختى دارد که از جمله ى آ نها، مطالعه ى فرسایش خاك با استفاده از رو شهاى هسته اى مى باشد.
فناورى هسته اى می تواند یکى دیگر از معضلات جهان امروز یعنى محدودیت دسترسى به منابع آب پاکیزه را نیز مرتفع سازد. آلودگى آ بهاى سطحى و زیرزمینى بر اثر انباشت پسماندهاى صنعتى و فعالیت هاى بشرى، از جمله کاربرد گسترد ه ى کودها، آفت کشها و قار چ کش ها، رشد جمعیت و محدود بودن منابع آب شیرین و مسائلى از این دست گوشه اى از عوامل بروز این مشکلات هستند. توسعه و را ه اندازى فناوری هاى جایگزین مانند فرآیند پرتودهى براى پاك سازى فاضلاب صنعتى، آب شهرى،
آب زیرزمینى و آب آشامیدنى براى بقا و پایدارى بسیارى از کشورها امرى حیاتى است. این فرآیند می تواند تجزیه ى ترکیبات آلى سمى و آلاینده های بیولوژیکى را نیز در بر گیرد.
علاوه بر این ها، نفس استفاده از نیروگاه های هسته اى براى تولید برق نیز با مسئله ى محیط زیست درگیرى مستقیم دارد. چرا که استفاده از نیروگاه های با سوخت فسیلى، تولید حجم زیادى از گازهاى گلخانه اى را در پى دارد. استفاده از راکتورهاى هسته اى، موجب کاهش انباشت گازهاى گلخانه اى در جو زمین می گردد. به دلیل این که سوخت هاى فسیلى شامل زغال سنگ، گاز طبیعى، نفت، روغن و قیر تولید آلودگى می کند، بنا بر پیش بینی ها اصلى ترین منبع انرژى در دو قرن آینده سوخت هسته اى است که از منابع و معادن کافى برخوردار است.

7-كاربردهاي منابع و معادن
با توجه به خشکسالي سال‌هاي اخير در کشورمان و کمبود آب، دسترسي بهينه به منابع آب و مديريت آن، از زمينه‌هاي توسعه مي‌باشد. فنّاوري هسته‌اي براي شناسايي حوزه‌هاي آب‌خيز زير زميني، هدايت آب‌هاي سطحي و زيرزميني، كشف و كنترل آلودگي و كنترل نشست و ايمني سدها و شيرين كردن آب شور و آب دريا مورد استفاده قرار مي‌گيرد. همچنین این فناوری تحول عظیمی در کشف و استخراج معادن مختلف ایجاد کرده و در تعیین محل دقیق معادن مختلف زیرزمینی کاربرد عمیقی پیدا کرده است.

8- كاربردهاي نظامي صلح‌آميز
عرصه ديگري از نقش مهم فنّاوري هسته‌اي، به غير از بمب‌هاي هسته‌اي كه براي كشتار جمعي و جنايت استفاده مي‌شود، همانند بمباران هسته‌اي هيروشيما و ناکازاکي توسط آمريكا، بهره‌گيري از اين فنّاوري در شناسايي و كشف مين‌هاي ضد نفر مي‌باشد. سالانه در جهان هزاران نفر در اثر اين مين‌ها كشته و يا مجروح مي‌شوند كه در راستاي ايجاد امنيت وجلوگيري از كشته شدن انسان‌ها، مي‌توان از فنّاوري هسته‌اي استفاده كرد. آژانس بين‌المللي انرژي ‌اتمي در سال 1381 .ش(2002.م)، از تكنيك هسته‌اي در كرواسي به‌صورت آزمايشي براي شناسايي مين‌هاي ضد نفر استفاده كرد كه در نتيجه‌ي آن، اندازه‌هاي خاصي از اين مين‌ها در اعماق مختلف و در شرايط خشكي خاك زمين شناسايي شدند. بنابراين يكي از علل اهميت استفاده از «فنّاوري هسته‌اي»، «توسعه فنّاوري» مي‌باشد و در عرصه‌هاي صنعتي، كشاورزي، دامپروري، پزشكي، منابع آب و نظامي صلح‌آميز، كاربردهاي متعددي را دارا ‌بوده و زمينه‌ي توسعه‌ي بسياري از علوم و فنون را فراهم و يك «جهش علمي» را در جامعه‌ي مورد استفاده ايجاد مي‌نمايد.

7-نتیجه گیری
انرژى هسته اى و غنى سازى نه تنها به عنوان یک حوزه ى هاى تک، در اقتدار و پیشرفت کشور مهم است، بلکه در صنعت و زندگى مردم نیز آثار مستقیم دارد. تأمین انرژى برق، حمل و نقل، ارتباطات، کشاورزى و از آن مهم تر سلامت مردم و درمان و تشخیص بیماری هاى خاص، متأثر از پیشرفت هاى فناورى هسته اى است. لذا چرخیدن چرخ سانتریفیوژ نه تنها مانع چرخیدن چرخ کارخانه ها و زندگى مردم نیست، بلکه چرخیدن چرخ کارخانه ها، صنعت و زندگى مردم و همچنین پیشرفت کشور عمیقاً به آن وابسته است.

آیا بررسی ای انجام شده که نشون بده استفاده از انرژی هسته ای (در مقایسه با سایر روشهای تولید برق) برای ما اقتصادی هست یا نه؟

برق رو میشه با سایر نیروگاهها هم تولید کرد. میزان سرمایه گذاری لازم برای یک نیروگاه 1000 مگاواتی (هم اندازه نیروگاه بوشهر) اگر بخواهیم از سوختهای فسیلی استفاده کنیم یک میلیارد دلار (یک دلار به ازای هر وات) و اگر بخواهیم از انرژی خورشیدی استفاده کنیم، حدود دو میلیارد دلار (دو دلار به ازای هر وات) هست. اگر ما به این سمت نرفته بودیم و قیمت دلار همچنان 1000 تومن بود، میشد یا هزار میلیارد تومان، یک نیروگاه یک مگاواتی سیکل ترکیبی ساخت. یعنی 14 هزار تومن به ازای هر ایرانی. اگر هم می خواستیم دست و دلبازی به خرج بدیم و بریم سمت انرژی هسته ای، این مبلغ دو برابر میشد. اگر این همه هزینه که برای انرژی هسته ای شده رو صرف انرژی های دیگه می کردیم شاید دیگه نیازی به انرژی هسته ای نداشتیم. انرژی خورشید هم پاکه و هم برای کشور ما در دسترسه و تنش هم ایجاد نمی کنه. البته این بررسی ناقصه و مسائل دیگری مثل میزان تولید در پیک بار (که در ظهر تابستان نیمه مرداد اتفاق می افته)، دسترسی به منابع، قابلیت اطمینان، محل احداث، تاثیر گذاری بر شبکه و ... رو هم در نظر گرفت. میزان بومی بودن تکنولوژی ها هم باید بررسی بشه. ما در انرژی خورشیدی گرمایی کاملاً خودکفاییم و می تونیم خیلی سریع وارد عرصه بشیم. اما زمان می بره که وابستگیمون رو توی بحث انرژی هسته ای از روسها رفع کنیم.

من برای یه پروژه درسی کلی جستجو کردم که ببینم آیا یه محاسبه اقتصادی در این مورد هست یا نه، اما چیزی ندیدم. معمولاً چیزی که میبینیم اینه که میگن "چون روسیه و فرانسه فلان تعداد دارند ما هم باید داشته باشیم". بعد یکی در جوابش میگه "نه، آلمان داره نیروگاههای هسته ایش رو تعطیل می کنه و بنابراین این ما هم باید تعطیلش کنیم". یکی دیگه هم میگه "چون دانمارک می خواد نصف انرژی مصرفی اش رو تا 2050 از انرژی باید بدست بیاره ما باید بریم سمت انرژی باد". اما هر کدوم از این کشورها با توجه به شرایط خودشون محاسبه کرده اند و سیاست اتخاذ کرده اند. ما چطور؟

ایران یک سند نقشه راه انرژی داره، اما بیشتر به بحث قانونگذاری می پردازه تا ارائه استراتژی های طولانی مدت. به هر حال به نظر من در این زمینه چیزی جز محاسبات فنی نباید وارد کار بشه. شاید اگر ما این همه هزینه رو صرف صنایع دیگرمون می کردیم (مثل پتروشیمی) الآن خیلی اوضاعمون متفاوت بود. اگر دشمنان ما مخالف پیشرفت ما باشند، پس دلیلی نداره که ما پیشرفتمونو فدای مخالفت با اونها کنیم.

---

هر کدوم از عناوین دیگری که گفته شده هم نیازمند بررسیه. مثلاً باید ببینیم هر کدوم از این کاربردها چه جایگزینهایی دارند و اون جایگزینها جه مزایا و معایبی دارند. برای هر کدوم از این کاربردها چقدر اورانیوم مورد نیازه، هر کدومش چه اولویتی برای ما داره و ...

تصور نکنید که اگر ما غنی سازی 20 درصد رو نداشته باشیم دیگه رادیو دارو نمی تونیم داشته باشیم. ایران حتی قبل از اینکه این مسائل پیش بیاد هم در راکتور تحقیقاتی دانشگاه تهران (که از سال 1350 مشغول کاره) رادیو دارو تولید می کرد. حتی برخی کشورها برای ساخت رادیو دارو از روشهای همجوشی هسته ای استفاده می کنند که نیاز به اوانیوم نداره.