تالار گفتگوی بیداری اندیشه

روش حفظ قرآن




براى حفظ قرآن، بايد نكات زير را در نظر بگيريم:
1. نيّت ما بايد دوستى با خدا و آشنايى بيشتر با قرآن باشد. يادمان باشد كه همواره از خدا و امام زمان(عليه السلام) بخواهيم كه ما را در اين راه كمك نمايند. همچنين خوب است هنگام حفظ قرآن، با وضو و طهارت و رو به قبله باشيم.
2. حفظ قرآن را از كودكى و نوجوانى آغاز كنيم تا آيات قرآن بهتر و بيشتر در جانمان بنشينند.
3. هنگام حفظ، روخوانى آيات را صحيح و با صداى متوسّط انجام دهيم تا حفظ آيات آسانتر گردد.
4. آيات را با لَحن و لهجه عربى و همراه با تأمّل و دقّت حفظ كنيم.
5. روش «تَرتيل»(1) را بياموزيم و هنگام حفظ، آيات را به همين روش فراگيريم.
6. خوب است «تَجْويد» را نيز فراگيريم تا هنگام حفظ، آيات را زيبا و نيكو بخوانيم.
7. براى حفظ قرآن همواره از يك جلد قرآن خاصّ و معيّن به طور ثابت استفاده كنيم تا در به يادسپارى جاى آيات موفّق تر باشيم.
8. حفظ قرآن را با روزى نيم ساعت آغاز كنيم و سپس مدّت آن را زياد كنيم. مثلاً بهتر است در ماه اوّل، روزى نيم ساعت; در ماه دوم، روزى يك ساعت; و در ماه سوم، روزى يك ساعت و نيم به حفظ بپردازيم. البتّه اگر بتوانيم وقت بيشترى را براى حفظ قرآن در نظر بگيريم، بسيار خوب است. به عبارت ديگر، حفظ قرآن حدّاقل داشته باشد، ولى حدّاكثر نداشته باشد.
9. در زمان هاى ثابت و منظّم ـ مثلاً هر روز از ساعت 7 صبح ـ به حفظ بپردازيم. نيز چنانچه يك روز از حفظ قرآن باز بمانيم، روز ديگر، قسمت عقب افتاده را جبران كنيم.
10. حفظ را با سوره هاى كوچك ـ در جزء سى اُم ـ آغاز كنيم تا زودتر نتيجه آن را ببينيم و خوشحال و دلگرم شويم. همچنين در كنار حفظ آيات، شماره آن ها را نيز حفظ كنيم. البتّه بايد از قرآنى استفاده كنيم كه شماره آيات آن معتبر باشد.
1ـ «ترتيل» يعنى خواندن قرآن به طور منظّم و شمرده، همراه با تدبّر در معناى آن، به گونه اى كه همه قواعد خواندن قرآن نيز رعايت شود.
11. يك بار به صورت كُنْد و بار ديگر به صورت متوسّط و بار ديگر به صورت تند، به تمرين حفظ بپردازيم; آن گاه هر كدام را كه آسان تر است، انتخاب نماييم. معمولاً حفظ به صورت متوسّط آسان تر است.
12. در مكان ساده و ثابت و داراى سكوت و آرامش و هواى سالم و آزاد به حفظ مشغول شويم، زيرا در چنين مكانى زودتر به تمركز حواسّ دست مى يابيم. همچنين پيش از تمرين، چند دقيقه به خالى كردن ذهن از افكار مختلف بپردازيم.
13. برخى عقيده دارند كه حفظ قرآن در اوّل صبح ـ به ويژه پيش ازطلوع آفتاب ـ بسيار بهتر است. برخى ديگر نيز عقيده دارند كه حفظ قرآن در آخر شب ـ مثلاً پيش از خواب ـ مفيدتر است. به هر حال، مى توان از هر وضعيّت مناسب ذهنى و فكرى براى حفظ قرآن استفاده نمود.
14. هنگام هيجان و اضطراب، گرسنگى، تشنگى، خستگى، خواب آلودگى، ناراحتى و عصبانيت، پس از غذا خوردن، و مانند آن ها قرآن را حفظ نكنيم. براى حفظ بايد نشاط داشته باشيم تا بهتر و بيشتر آيات را حفظ نماييم. همچنين در هنگام حفظ به كار ديگرى ـ مانند صحبت با ديگران ـ مشغول نباشيم.
15. براى حفظ كردن از قرآنى استفاده كنيم كه نه خيلى بزرگ و نه خيلى كوچك باشد. نيز اندازه هر روزه را با «صفحه» حساب كنيم و نه با آيه، زيرا بلندى و كوتاهى آيه ها يكسان نيست. مثلاً روزى يك صفحه از قرآن را حفظ كنيم، نه روزى 10 آيه را.
16. مى توان هم از قرآن هاى داراى رسم الخطّ فارسى ـ مانند خطّ طاهر خوشنويس ـ و هم از قرآن هاى داراى رسم الخطّ عربى ـ مانند خطّ عثمان طه ـ استفاده كرد. البتّه حفظ با استفاده از قرآن هاى داراى رسم الخطّ فارسى، براى ما آسان تر است.
17. حفظ قرآن نيازمند تكرار است و تكرار و تكرار; پس تمرين مداوم را فراموش ننماييم. بهتر است كه حفظ را در فاصله هاى زمانى مختلف انجام دهيم، مثلاً نيم ساعت در صبح و نيم ساعت در شب به تمرين بپردازيم.
18. براى استفاده بيشتر از وقت، در حالت هاى گوناگون ـ مانند هنگامى كه بر وسيله نقليّه سواريم ـ آنچه را به ياد سپرده ايم تكرار كنيم تا هيچ فرصتى را براى تمرين از دست ندهيم.
19. براى حفظ از قرآن هاى بدون زيرنويس فارسى استفاده كنيم، زيرا ممكن است توجّه به ترجمه ما را از مسير اصلى حفظ قرآن دور كند. البتّه خوب است كه پس از حفظ كردن هر قسمت، به معانى آن نيز توجّه كنيم.
20. برخى عقيده دارند كه بهتر است مطالعه و حفظ قرآن در هنگام راه رفتن انجام نپذيرد. در چنين حالى، خوب است به تكرار محفوظات خود بپردازيم و قرآن كوچكى را براى مراجعه به قسمت هاى فراموش شده همراه داشته باشيم.
21. آشنايى با دستور زبان عربى در حفظ قرآن بسيار مؤثّر است. پس خوب است با دستور زبان عربى آشنا شويم.
22. يكى از حافظان قرآن مى گويد: «بايد شروع حفظ قرآن از اسامى
سوره ها باشد، مثلاً در آغاز اسامى سوره ها را پنج تا پنج تا تقسيم كنيم و پس از حفظ كردن اسامى پنج سوره اوّل، به حفظ اسامى پنج سوره دوم بپردازيم. و اين كار را آن قدر ادامه دهيم تا اسامى سوره ها كاملاً حفظمان بشود. در پايان، اسامى تمام سوره ها را چندين بار تمرين و تكرار مى كنيم تا كاملاً در ذهنمان باقى بماند.»
23. براى حفظ آيات قرآن، نخست آيه اوّل هر سوره را حفظ مى كنيم. سپس به سراغ آيه دوم مى رويم و آن را حفظ مى نماييم. بعد از آن، هر دو آيه اوّل و دوم را از حفظ مى خوانيم. آن گاه، آيه سوم را حفظ مى كنيم. سپس، آيه هاى اوّل و دوّم و سوّم را از حفظ مى خوانيم. به همين ترتيب، آيات بعدى را نيز حفظ مى نماييم تا يك صفحه تمام بشود. آن گاه يكايك صفحه هاى بعد را همانند صفحه اوّل حفظ مى كنيم تا حفظ يك سوره پايان يابد. همين روش را تا انتهاى حفظ قرآن ادامه مى دهيم. نكته مهم اين است كه تا يك قسمت را خوب حفظ نكرده ايم، به سراغ قسمت ديگر نرويم.
24. برخى از آيات قرآن با يك بار; برخى با دو بار; و برخى با چند بار خواندن حفظ مى شوند. از اين رو، نبايد همه آيات را از اين نظر يكسان بدانيم. تعداد دفعات تمرين براى حفظ هر آيه به قدرت حافظه و شرايط روحى ـ زمانى ـ مكانى هر شخص و نيز آسانى و كوتاهى آيه بستگى دارد.
25. چنانچه آيه اى طولانى باشد، مى توانيم آن را قسمت به قسمت حفظ كنيم. يعنى نخست قسمت اوّل را تمرين كنيم و آن گاه قسمت دوم را; بعد هر دو قسمت را از حفظ بخوانيم; سپس قسمت سوم را تمرين
كنيم و هر سه قسمت را از حفظ بخوانيم; و اين روال را ادامه دهيم تا حفظ آيه به پايان رسد.
26. در حفظ آيات شبيه به هم، تمرين و دقّت بيشترى لازم است. مثلاً اگر آيات ديگر را پنج بار تمرين مى كنيم، اين گونه آيات را دَه بار تمرين كنيم.
27. هر سوره يا هر قسمت را كه حفظ كرده ايم، نزد شخص ديگرى مانند برادر، خواهر يا دوستمان ـ كه با روخوانى قرآن آشنا باشد ـ از حفظ بخوانيم تا اشتباهاتمان را گوشزد كند.
28. مى توان حفظ قرآن را به صورت مباحثه دو نفرى انجام داد. مباحثه به اين شكل است كه ابتدا يك نفر آيه يا قسمتى را بخواند و سپس نفر ديگر آيه يا قسمت بعد را بخواند و همين ترتيب ادامه يابد تا آن سوره يا قسمت پايان پذيرد.
29. شنيدن نوارهاى تَرتيلِ قرآن، عاملى مؤثّر در حفظ آيات به شيوه اى درست و زيباست.
30. بهتر است مقدار آيات در هر نوبتِ حفظ كمتر باشد، ولى تعداد و مقدار تمرين افزايش يابد.
31. هر قدر كمتر ميان تكرار محفوظات و حفظ آيات فاصله بيندازيم، آن ها را ديرتر فراموش مى كنيم.
32. گفته اند: «حفظ قرآن مشكل است، ولى نگهدارى محفوظات قرآنى مشكل تر است.» پس پشتكار و استمرار در حفظ آيات را فراموش ننماييم. مثلاً اگر ده سوره قرآن را حفظ كرده ايم، بايد هر روز يكى از آن ده

سوره را در ساعت معيّن تكرار و مرور كنيم و به صورت تلاوت (باصدا) بخوانيم. اگر هنگام مرور، قسمتى را به ياد نياورديم، ابتدا كمى فكر كنيم و سپس در صورت لزوم به قرآن بنگريم.
منبع:http://quran.iribtv.ir

استعاذه

استعاذه از ریشه « عاذ » در لغت به معنای « طلب پناهنگاه - پناه بردن » و در اصطلاح قرائت عبارت است از گفتن :
اعوذ باالله من الشیطان الرجیم
ترجمه « از شیطان رانده شده به خداوند پناه می برم »
مستحب است قاری قرآن در آغاز قرائت کلام الله مجید استعاذه نماید همچنان که خداوند تبارک و تعالی در آیه ۹۸ سوره «نحل» فرموده است :
« هنگامی که به قرائت قرآن می پردازی از شیطان رانده به خداوند پناه بر.
البته اصل « استعاذه » باید در قلب و نیت قاری و قرآن واقع شود و همزمان بر زبان جاری گردد.
اما اینکه این آیا لفظ استعاذه باید با حالت جهر (صدای بلند ) یا همس ( صدای آهسته ) ادا شود تابع قرائت است.یعنی اگر قاری به جهر قرائت کند استعاذه را نیز بصورت بلند و در حالت عکس استعاذه را آهسته ادا نماید.
اما در حال نماز چه قرائت با صدای بلند چه با صدای آهسته باشد استعاذه قبل از بسم الله سوره حمد را آهسته و مخفی ادا کند.
نکته :
در صورت « قطع » - یعنی پایان دادن به قرائت و انصراف از ادامه آن - برای شروع دوباره حتی اگر بلا فاصله باشد مجددا باید استعاذه نمود .

بسم الله الرحمن الرحیم

ترجمه :«بنام خداوند بخشاینده مهربان»

«بسمل» که فعل ماضی است یعنی:«نام خدا را بر زبان آورد»

این عبارت در قرآن کریم،۱۱۴ بار یعنی مطابق عدد سوره قرآن تکرار شده

است؛بدین صورت که به استثنا سوره«توبه» در ابتدای تمامی سوره ها واقع شده استو در سوره «نمل»علاوه بر اول سوره،در آیه 30 نیز آمده است.

سوره توبه بدون بسمله نازل شده است چرا که با اعلام بیزاری از مشرکین آغاز گشت و مشتمل است بر آیات عذاب و غضب؛ فلذا با بسمله که آیه رحمت است، منافات داشت .

اما در سوره نمل علاوه براول سوره ، در میانه سوره نیز آنجا که نامه حضرت سلیمان خطاب به ملکه سرزمین «سبا» مطرح می گردد، به نقل از متن نامه آن حضرت، چنین آمده است:

و انه من سلیمان و انه بسم الله الرحمن الرحیم (30) الا تعلوا علی و اتونی مسلمین (31)

ترجمه : (ملکه گفت) این نامه از سلیمان است و در آن چنین آمده است:

«بسم الله الرحمن الرحیم بر من برتری مجویید و بیایید در حالی که تسلیم امر من هستید .»

لازم به ذکر است که مطابق نظریه تمامی علمای امامیه ، «بسمله» در آغاز تمامی سوره های قرآن، جزوه سوره بوده و باید در همان حال (به استثنای آغاز سوره توبه) خوانده شود. پیامبر گرامی(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) بر پایان یافتن سوره ای واقف نمی شدند مگر آن که پس از آن ، بسم الله الرحمن الرحیم نازل می شد و علامت آغاز سوره ای جدید بود. امام صادق (علیه السلام) کار کسانی را که از بزرگترین آیه قرآن (بسمله) صرف نظر کردند و پنداشتند که جزو قرآن نیست، به شدت تقبیح می کنند.

در اهمیت این موضوع همین بس که با توجه به این که هر سوره با بسم الله خودش نازل شده است، اگر کسی مثلا با نیت سوره توحید، بسم الله گفت اما پس از آن خواندن این سوره منصرف گشت، برای خواندن سوره دیگر ، مجددا باید یک بسم الله با نیت سوره جدید بگوید و بسم الله قبلی کفایت نمی کند .

اما خواندن بسم الله در ابتدا به آیات میان سوره، مستحب است؛ به ویژه هنگامی که آیه با نام پروردگار (چه به ظاهر و چه به صورت ضمیر) آغاز گردد و یا آیه در وصف نعمات الهی، اوصاف مومنین و ... باشد. چنانچه آیه با نام شیطان ( چه به ظاهر و چه به صورت ضمیر) شروع شود و هم چنین در شرح دوزخ ، عذاب الهی، وصف کفار و خلاصه ، موضوعات و شخصیت های منفی باشد، ترک بسمله اشکالی ندارد. چرا که آیه رحمت است و با وصف دوزخیان و سرنوشت آنان ، سازگاری ندارد.

گفتن بسمله در آغاز سوره توبه ممنوع اما در ابتدا به آیات میانی آن بلا مانع است هر چند ترک آن بهتر است و منظور از آیات میانی ، آیات بعد از اولین آیه است .

هر گاه در حین تلاوت آیاتی از قرآن ،از ادامه آن منصرف شده و خواستیم به تلاوت قسمت دیگری از همان سوره یا به سوره های دیگر منتقل شویم ، بدین صورت عمل می کنیم.

1 : اگر قسمت دوم، آغاز هر سوره ای بود، بدیهی است گفتن «بسمله» واجب است( غیر از آغاز سوره توبه)

2 : اگر قسمت دوم، آیاتی از بقیه همان سوره و یا آیات «میانی» از سوره های «بعد از آن» باشد (مثلا پس از آل عمران، سوره نسا یا عنکبوت و ... ) در گفتن بسم الله مختاریم. یعنی در حین مستحب بودن تاکیدی نیست.

3 : اگر قسمت دوم ، از آیات «قبل» همان سوره و یا آیات «میانی» سوره های «قبل از آن» باشد (مثلا پس از آل عمران، از بقره باشد) ، در این صورت گفتن بسم الله برای قسمت دوم ، در مستحب بودن مورد تاکید هم هست.

آموزش تجوید توسط استاد سید محسن موسوی بلده 2





منبع:سایت qquran

[b]قسمت 1 قسمت 2 قسمت 3 قسمت 4 قسمت 5 قسمت 6 قسمت 7 قسمت 8 قسمت 9 قسمت 10 قسمت 11

شحات محمد انور
پخش تلاوت