حضور قلب در نماز و اسرار نماز از دیدگاه عرفا و بزرگان (کاربردی)

[بیداری اندیشه]

آنچه باعث حضور قلب شود، دو امر است:

یکی فراغت وقت و قلب

و دیگری فهماندن اهمیت عبادت به قلب.

فراغت وقت و قلب:

مقصود از فراغت وقت آن است که انسان در هر شبانه روزی، برای عبادت خود وقتی را معین کند. بنابراین برای به جا آوردن نمازهای واجب یومیه، حتما اول وقت به جا آورد.

از فراغت وقت مهمتر، فراغت قلب است. انسان در وقت اشتغال به عبادت، خود را از اشتغالات و هموم دنیایی فارغ کند و دل را برای عبادت و مناجات با حقتعالی خالی و خالص گرداند. با مقداری مواظبت و مراقبت، می توان کسب فراغت قلب از غیر خدا کرد. باید انسان مدتی اختیار طائر (پرنده) خیال را به دست گیرد و هر وقت خواست از شاخه ای به شاخه ای پرواز کند، آن را حفظ کند. پس از مدتی مراقبت، رام و آرام می شود. مثل قلب، مثل طائری (پرنده ای) است که دائما از شاخه ای به شاخه ای پرواز می کند. مادامیکه درخت آرزوی دنیا و حبّ آن در قلب بر پا است، طائر قلب بر شاخه های آن متعلق است و قلب فطرتا متوجه امور دنیوی می شود.

حضور قلب در عبادت در کمترین مرتبه این است که لااقل اگر نمی فهمیم اسرار عبادت چیست، همینقدر بدانیم که داریم مدح پروردگار می کنیم چونان بچه ای که شعری در مدح کسی به او داده اند تا بخواند. اگرچه نمی فهمد اما همینقدر می داند که موضوع شعر مدح کسی است. بنابراین ما همچون آن بچه، بدانیم این عبادت ما ثنایی است که خود خداوند در حق خود فرموده هر چند نفهمیم اسرار آن چیست.

پس از آنکه شواغل قلبیه را کم کرد، باید شواغل خارجیه را نیز به اندازه ممکن کم کند مثل نهی التفات به اطراف و بازی با دست و ریش و لباس و داشتن بول و غائط و ریح (باد شکم) و ...

اما فهماندن اهمیت عبادت به قلب:

بدان که برای هر یک از اعمال حسنه و افعال عبادیه، صورتی است باطنی ملکوتی و آن را اثری است در قلب عابد. زبان که ذکر الهی را تکرار کرد، کم کم زبان قلب هم باز می شود و آن نیز متذکر می شود چنانچه از تذکر قلب، زبان نیز متذکر می شود.

و این فایده حاصل نشود در عبادات، و این نتیجه گرفته نشود مگر آنکه وقت عبادت و دعا و ذکر، قلب حاضر باشد که با غفلت و نسیان قلب، به هیچ وجه اعمال خیریه را در روح تاثیری نیست.

آیت الله شاه آبادی می فرمود: باید انسان در وقت ذکر، مثل کسی باشد که کلام در دهن طفل می گذارد و تلقین او می کند برای اینکه او را به زبان بیاورد. و همینطور باید انسان ذکر را به قلب تلقین کند. و مادامیکه انسان با زبان ذکر می گوید و مشغول تعلیم قلب است، ظاهر به باطن مدد می کند. همینکه زبان طفل قلب باز شد، از باطن به ظاهر مدد می شود.

ادامه دارد ان شاءالله...