حضور قلب در نماز و اسرار نماز از دیدگاه عرفا و بزرگان (کاربردی)

[بیداری اندیشه]

تشهد و سلام

شهادت در اول نماز، شهادت قبل از سلوک است که شهادتی تعبدی و تعقلی است و شهادت در تشهد، شهادت پس از رجوع است که شهادتی تحققی یا تمکنی است، پس تشهد و شهادت آن از اهمیت بالایی برخوردار میباشد.

زمان شهادت به رسالت پیامبر، باید مراقب بود که به فکر اطاعت از دستورات رسول باید بود و سعی کند با دستگیری رسول، عبادت را بهتر به جای آورد.

وقتی سالک از مقام سجود که سرّ آن، «فنا» است، به خود آمد و حالت هوشیاری به او دست داد، از حالت غیبت از خلق به حال حضور باز میگردد، در این حالت مانند کسی که از سفر برگشته به موجودات سلام میدهد. در ابتدا به پیامبر سلام میدهد، چرا که پس از رجوع از وحدت به کثرت، اولین حقیقت، تجلی حقیقت ولایت است. و پس از آن به سایر موجودات به صورت تفصیل و جمع توجه میکند.

تسبیحات اربعه

تسبیحات اربعه به ترتیب شامل 4 نوع می باشد: تسبیح (سبحان الله)، تحمید(الحمد لله)، تهلیل(لا اله الّا الله)، تکبیر (الله اکبر)

تسبیح، تنزیه خداوند از توصیف او به تحمید و تهلیل است. بنده سالک باید قلب خویش را از ادعای توصیف و ثناگویی خداوند نگاه داشته، گمان نکند که عبد میتواند حق عبودیت را به جای آورد، چه رسد به اینکه توانایی ادای حق ربوبیت را داشته باشد، از همین روست که گفته اند، کمال معرفت اهل هدف، شناخت ناتوانی خویش است. تحمید و تهلیل متضمن توحید فعلی است و در آن شائبه محدود و ناقص دانستن خداوند و حتی شائبه تشبیه وجود دارد. بنابراین تسبیح و تنزیه قبل از آن آمده است.

توحید فعلی در تحمید، از منحصر کردن حمد به خداوند متعال استفاده و دست بنده را از همه حمدها کوتاه میکند و خودبینی و خودخواهی را زیر پا مینهد.

تهلیل (لا اله الا الله) دو معنا دارد: یکی مقام نفی الوهیت فعلی است: «لامؤثر فی الوجود الا الله»، که این حصری را که در تحمید کرده، تاکید کرده است؛ دومی مقام نفی معبودی غیر از خداست: «لا اله الا الله». بنابراین مقام تحلیل، نتیجه مقام تحمید است، چرا که اگر حمد منحصر به ذات خداوند شد، عبودیت هم حکم حمد را یافته و منحصر به خداوند میشود.

تکبیر، بزرگ دانستن خداوند از توصیف است، گویی که بنده در ابتدای ورود به تحمید و تهلیل، خداوند را از توصیف تنزیه کرده (تسبیح) و پس از آن هم باز او را بزرگتر از توصیف میشمارد (تکبیر)، تا تحمید و تهلیل او، میان دو اعتراف به کوتاهی و ذلت باشد.

ادامه دارد ان شاء الله...