تفاوتهای زنان و مردان

[یا صاحب الزمان]

محدودۀ تفاوت‌ها

در يافته‌هاي علوم اجتماعي و در ميان انديشمندان و نيز در آموزه‌هاي ديني، اختلافات فراواني در حدود و ثغور تفاوت‌ها به چشم مي‌خورد. گذشته از بحث تفاوت‌هاي جسمي كه اصل تفاوت، غيرقابل انكار مي‌باشد، در مبحث تفاوت‌هاي روحي و رواني، برخي معتقدند كه اصلاً تفاوتي وجود ندارد. برخي ديگر از وجود تفاوت‌هاي روحي و رواني حكايت كرده ولي دامنۀ آنرا خيلي عميق و تاثير گذار نمي‌دانند. برخي ديگر تفاوت‌ها را بسيار عميق و موثر در شئون مختلف مي‌دانند.

تفاوت در ساختمان بدني و متوسط قد و وزن و حجم مغز، تفاوت‌ در خلقيات، خلاقيت‌هاي هنري، ميزان تحمل پذيري، آستانۀ تحريك پذيري، نوع خردورزي، جنبه‌هاي زيبايي شناختي و ....همگي در دايرۀ تفاوت‌هاي زن و مرد جاي مي‌گيرند. لذا صرف نظر از تفاوت‌هايي كه اصولاً خاستگاه اجتماعي دارند، تفاوت‌هاي طبيعي در جسميت، ذهنيت، احساسات و رفتارها نيز موجب تمايز زن و مرد از يكديگر مي‌شود. در يك (1)

تقسيم بندي، مي‌توان تفاوت‌ها را به تكويني و تشريعي تقسيم كرد. از آنجا كه تفاوت‌هاي تشريعي، چندان قابليت نقض و ابرام ندارد و مورد اتفاق علماي ديني است، تلاش مي‌كنيم تا محدودۀ تفاوت‌هاي تكويني را مورد بررسي قرار دهيم. (2)

برخي تفاوت‌هاي تكويني دايرۀ اثر محدودي داشته و برخي ديگر، چنان تأثير گذار است كه عرصه‌هاي مختلف حيات را تحت تأثير قرار مي‌دهد. تفاوت‌هاي تكويني را مي‌توان به تفاوت‌هاي جسمي و رواني تقسيم نمود كه در اين بخش، تنها فهرستي از اين تفاوت‌ها كه در علوم اجتماعي اثبات گرديده، ارائه مي‌شود:

1 . تفاوت‌هاي جسمي

علوم تجربي از جمله زيست شناسي، تفاوت‌هاي جسمي فراواني ميان زن و مرد را به اثبات رسانده‌اند كه به برخي از آنها اشاره مي‌شود:

· اختلاف در كروموزوم‌ها

در دنياي رحم، اختلاف اساسي زن و مرد آغاز مي‌شود. سلول جنسي ماده، همواره داراي كروموزوم x است اما سلول‌هاي جنسي نر، گاه كروموزوم x و گاه كروموزوم y دارند. بطوريكه پس از انعقاد نطفه تنها از طريق كروموزوم‌ها مي‌شود تشخيص داد كه جنين دختر است يا پسر. (3)

· دستگاه توليد مثل

در مردان، كار اصلي بيضه، ساخت اسپرم و توليد هورمون‌هاي جنسي مردانه است. در دوران بلوغ ترشح هورمون‌هاي جنسي از بيضه‌ها افزايش مي‌يابد و سبب رشد سريع اندام‌هاي مختلف بدن و تكامل دستگاه توليد مثل مرد و رويش موي صورت، بم شدن صدا و ... مي‌شود . (4)

در زنان، دستگاه تناسلي از تخمدان‌ها، لوله‌هاي رحم، و مهبل تشكيل شده است و تخمك‌گذاري حدوداً دو سال پس از نخستين قاعدگي انجام مي‌شود. (5)

وجود قاعدگي، حاملگي، زايمان و يائسگي از تفاوت‌هاي دستگاه تناسلي زنان با مردان است. همچنين تفاوت‌هاي موجود ميان اسپرم (سلول‌هاي جنسي نر) و تخمك (سلول جنسي ماده) از لحاظ شكل، اندازه، تعداد، تحرك و عمر، از ديگر تفاوت‌هاي ميان دستگاه تناسلي زن و مرد است. (6)

· تفاوت در هورمون‌هاي زن و مرد

تفاوت در ميزان توليد هورمون تستوسترون از تفاوت‌هاي ديگر ميان دو جنس است. بطوريكه افزايش تستوسترون و دفع استروژن موجب ايجاد صفات مردانه و كاهش تستوسترون، موجب ايجاد صفات زنانه است. (7) توليد پروتئين در اثر ترشح تستوسترون، موجب ايجاد ماهيچه‌ها و عضلات قوي‌تر و استحكام استخوان در مردان است. (8)

بر خلاف استروژن كه آرامش بخش است، افزايش تستوسترون، حالات تهاجمي و پرخاشگري را برمي‌انگيزاند. (9)

هورمون استروژن موجب زيبايي اندام و لطافت، نرمي پوست و تنظيم انحناهاي خاص اندام زنان و تنظيم تغييرات دوره‌اي رحم مي‌شود. (10) همچنين عامل كوتاهي قد و انعطاف و نرمي مفاصل زنان نسبت به مردان است.

همچنين هورمون پروژسترون كه هورموني زنانه است، در آرامش بخشي و پيدايش احساس صلح و آرامش زنان در زمان بارداري و هورمون پرولاكتين در ترشح شير و ايجاد رفتار مادرانه، موثر است. (11)

· ساير تفاوت‌ها

پسران در فعاليت‌هايي كه نياز به مهارت‌هاي حركتي دارد، برتر از دختران هستند. در برابر، رشد جسمي دختران زودتر از پسرهاست و در برابر بيماري‌ها مقاوم‌ترند و كمتر از پسران آسيب مي‌بينند. (12) چشمان مردان بزرگتر از زنان است و براي ديدي تونل مانند و دور طراحي شده است، اما دايره ديد زنان وسيع‌تر از مردان بوده و در يك لحظه مي‌توانند چيزهاي بيشتري را در ميدان ديد قرار دهند. (13) حس شنوايي در زنان قوي‌تر است و صدای آنان نازك‌تر از مردان است. (14)

دختران زودتر از پسران سخن گفتن را شروع مي‌كنند اما پسرها زودتر از دخترها راه مي‌افتند. (15)

(1) گر چه و مرد در بسياري از احكام با يكديگر مشتركند وليكن در آموزه‌هاي ديني تفاوت‌هايي ميان زن و مرد ذكر شده است. بطور نمونه: زنان بيش از مردان بايد حجاب خود را رعايت كنند و مي‌بايست موهاي سر و گردن و زيبايي بدن و زينت خود را از نامحرم بپوشانند (نور، 31؛ احزاب، 33) همچنين نفقه ومهريه زن بر عهده شوهر است و زن در قبال تأمين اقتصادي خانواده وظيفه‌اي بر عهده ندارد. (بقره، 223، 236و 237) مرد بر خلاف زن مي‌تواند با رعايت عدالت، تا چهار همسر دائمي اختيار كند (نساء 2) و....

(2) همان

(3)ریتا آل اتیکسون و ديگران، زمينه روانشناسي هيلگارد، ترجمه محمد تقي براهني و ديگران، ج 1، ص 678-679.

(4) جمعی از نويسندگان، كتاب زن، ص 31.

(5) آرتور گايتون، جان هال، فيزيولوژي پزشكي، ج 2، ص 1512.

(6) بطور مثال، زن در دوران باروري، هر ماه يك تخمك آزاد مي‌سازد و در حدود پنجاه سالگي، تخمك گذاري پايان مي‌يابد. در هر حالي كه مرد در هر بار انزال، حدود چهارصد ميليون اسپرم توليد مي‌كند كه تا اواخر عمر ادامه دارد. (آرتور گايتون و جان هال، فيزيولوژي پزشكي، ج 2، ص 1512)

(7) جمعی از نويسندگان، كتاب زن، ص 74.

(8) توده ی عضلاني بدن مرد، بطور متوسط، پنجاه درصد بيشتر از زن است. همچنين استخوان جمجمه مرد، بزرگ‌تر و ضخيم‌تر از جمجمه زن است. (حسين لطف آبادي، روان شناسي رشد، چ 2، ص 68)

(9) آرتور گايتون و جان هال، فيزيولوژي پزشكي، ج 2، ص 1578. تستوسترون همچنين موجب مي شود پس از بلوغ، نياز به نوازش و در آغوش كشيده شدن در پسران كم شود در حالي كه اين نياز در زنان، از كودكي تا پايان عمر، همچنان فعال و شديد است. (كتاب زن، ص 83).

(10) رک به :فيزيولوژي پزشكي، ج 2، ص 1522 و 1523.

(11) کتاب زن، ص 96.

(12) کان . جی . كارسون و ديگران، بهداشت رواني زنان، ترجمه خديجه ابوالمعالي و ديگران، ص 340.

(13) آلن و باربارا پيس، آنچه زنان و مردان نمي‌دانند، ترجمه زهرا افتخاري، ص 42.

(14) حمزه گنجی ، روانشناسي تفاوت‌هاي فردي، ص 203.

(15) حسین نجاتی ، روان شناسي رشد، ص 249.

ان شاء الله ادامه خواهد داشت ...

---

2 . تفاوت‌هاي رواني

گر چه دامنه تفاوت‌هاي رواني زن و مرد بسيار وسيع است، اما از باب نمونه، به برخي از آنها اشاره مي‌شود:

پسران در پردازش اطلاعات فضايي و رياضيات، بويژه در هندسۀ تجسمي موفق‌تر از دختران هستند و دختران در فراگيري زبان‌هاي خارجي و امور ظريف و هنري، توانمندتر از پسران مي‌باشند. (1) مردان در دريافت و شناخت مفاهيم انتزاعي و كلمات مجرد برتري دارند. (2) گسترۀ منطقه‌اي از مغز كه در هنگام درگيري زنان با خاطرات غم انگيز فعال مي‌شود، هشت برابر مردان است و مغز مردان به گونه‌اي طراحي شده كه اطلاعات را منظم‌تر و مرتب‌تر دسته‌بندي مي‌كند. (3) مغز پسران براي واكنش به اشياء و اشكال و مغز دختران براي حساسيت در برابر انسان‌ها و چهره‌ها طراحي شده است. (4)

رنج و عزا در جنس زن، بيشتر با گريه و افسردگي ظاهر مي‌شود و براي آنان، موضوعات جزئي به اندازه موضوعات بزرگ، مهم است. عاطفه و هيجان در زن و پرخاشگري و استقلال طلبي در مرد بيشتر است. (5)

شكل‌گيري هويت دختران، تنها براي استقلال شخصيت نيست، بلكه براي همكاري و صميميت و مراقبت از ديگران نيز هست. در حالي كه هويت پسران از اساس براي استقلال و رقابت و فرديت شكل مي‌گيرد. (6)

گفت و گو و تبادل نظر براي پسران، وسيله‌اي براي انتقال پيام است اما براي دختران، بيشتر ابزاري براي ارتباط عاطفي و همدلي است. (7)

زن دوست دارد شنونده داشته باشد و زماني كه ناراحت،‌خسته و نااميد است، نيازمند نوازش و احساس دوستي است. (8) از دورۀ كودكي، خودنمايي در جنس زن بيشتر به چشم مي‌خورد و با آرايش ظاهر و پوشيدن لباس زيبا به لذتي وصف ناپذير دست مي‌يابد. (9) در بازي‌هاي گروهي، دختران كمتر از پسران به وضع قوانين تمايل دارد و بيش از آنان رعايت مقررات را براي همدلي با اعضاي گروه ناديده مي‌گيرند. (10)

مادران به طور طبيعي با بچه‌هاي خود زيادتر صحبت مي‌كنند؛ به صداي بچه‌ها حساس‌ترند و با شنيدن صداي نوزادانشان غدد شيري آنان تراوش مي‌كند. آنچه را پدران، در رابطه با فرزندانشان بايد بياموزند، مادران به طور طبيعي دارا هستند. (11)

جنس مذكر عصبانيت خود را غالباً به صورت خشونت‌هاي فيزيكي اعمال مي‌كند و به رقابت ميل بيشتري دارد، اما زنان عصبانيت خود را بيشتر به شكل غيرمستقيم، يعني مقاومت منفي كه گاه به شكل قهر، كينه توزي، سكوت يا شايعه پراكني است، ظاهر مي‌سازند. (12)

نتیجه‌گیری:

مساله تفاوت­های زن و مرد یکی از مهم ترین مسائل در تنظیم روابط اجتماعی و به ویژه خانواده است که اندیشمندان فراوانی بر ضرورت توجه به این تفاوت‌ها تأکید کرده‌اند. در بررسی موارد تفاوت‌های زن و مرد به تفاوت‌های فراوان جسمی، روحی و روانی میان زن و مرد دست می‌یابیم - که به برخی از آنها اشاره گردید- و همه این موارد می‌بایست در قانون‌گذاری و برنامه‌ریزی مورد توجه قرار گیرد.

(1) . روژه پيره، روانشناسي اختلافي زن و مرد، ترجمه حسين سروري، ص 104.

(2) . محمد صادق رحمتي، روانشناسي اجتماعي معاصر، ص 190.

(3) . شارون بگلي، «چرا مردان و زنان متفاوت فكر مي‌كنند»، ترجمه مرسده سميعي، جامعه سالم، ش 21، 1374، ص 55.

(4) . آلن و باربارا پيس، چرا مردان به حرف زنان گوش نمي‌دهند...، ترجمه محسن جده دوست و آذر محمودي، ص 223.

(5) . جمعي از نويسندگان، كتاب زن، ص 207.

(6) . حسين لطف آبادي، روانشناسي رشد، ج 2، ص 129. زنان در اوصافي مانند ابراز محبت و همدردي، مشاركت اجتماعي، دگر خواهي، نجابت و صميميت بر مردان برتري دارند. در حالي كه مردان بيشتر استقلال طلب، سلطه جو و پرخاشگر هستند و نيز رقابت، مقاومت و سركشي فزون‌تري دارند. (اتو كلاين برگ، روانشناسي اجتماعي، ج 1، ص 18- 314).

(7) . جينالمبروزر، روح زن، ترجمه پري حسام شه رئيس، ص 18.

(8). جان گري، مردان مريخي، زنان ونوسي، ص 51.

(9) . كتاب زن، ص 433.

(10) . توني گرنت، زن بودن، ترجمه فروزان گنجي زاده، ص 19.

(11) . ميخائيل اس، بازيس و ريچارد جي گلز، «تبعيض جنسي» ترجمه فريبا شايگان، پيام زن، ش 10، 1379، ص 35.

(12) . سيمون بارون كوهن، زن چيست؟ مرد كيست؟ ترجمه گيسو ناصري، ص 74.

فهرست منابع

1) آكين، سوزان مولير؛ زن از ديدگاه فلسفه سياسي غرب، ترجمه نوري زاده، تهران، قصيده سرا، 1383.

2) اتكينسون، ريتا ال و ديگران؛ زمينه روانشناسي هيلگارد، ترجمه محمدتقي براهني و ديگران، تهران، چاپ 22، رشد، 1384.

3) بارون كوهن، سيمون؛ زن چيست؟ مرد كيست؟ ‌تفاوت‌هاي اساسي زن و مرد، ترجمه گيسو ناصري، تهران، پل، 1384.

4) بازيس، ميخائيل اس؛ و ريچارد جي گلز، «تبعيض جنسي»، ترجمه فريبا شايگان، پيام زن، ش 10، 1379.

5) برگ، اتوكلاين؛ روانشناسي اجتماعي، ج 1.

6) بگلي، شارون؛ چرا مردان و زنان متفاوت فكر مي‌كنند، ترجمه مرسده سميعي، جامعه سالم، ش 21، 1374.

7) بي ريا، ناصر و ديگران؛ روانشناسي رشد با نگرشي به منابع اسلامي، چاپ 4، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1385.

8) پیره، روژه، روانشناسی اختلافی زن و مرد، ترجمه حسین سروری.

9) پيس، آلن و باربارا؛ آنچه زنان و مردان نمي‌دانند، ترجمه زهرا افتخاري، تهران، نسل نوانديش، 1384.

10) جمعي از نويسندگان؛ كتاب زن، تهران، انتشارات اميركبير، 1381.

11) دورانت، ويل؛ تاريخ تمدن، ترجمه ابوالقاسم طاهري، چاپ 4، تهران، انتشارات علمي و فرهنگي، 1373.

12) رحمتي، محمدصادق؛ روانشناسي اجتماعي معاصر، تهران، سينا، 1371.

13) رودگر، نرجس؛ فمينيسم، تاريخچه، نظريات، گرايش‌ها و نقدها، چاپ اول، قم، دفتر مطالعات و تحقيقات زنان، 1388.

14) زيبايي نژاد، محمدرضا و محمدتقي سبحاني؛ درآمدي بر نظام شخصيت زن در اسلام، چاپ 3، قم، دفتر مطالعات و تحقيقات زنان، 1385.

15) عضدانلو، حميد؛ آشنايي با مفاهيم جامعه شناسي، تهران، نشر ني، 1384.

16) قرآن كريم.

17) کتاب مقدس

18) كارلسون، كان. جي؛ و ديگران، بهداشت رواني زنان، ترجمه خديجه ابوالمعالي و ديگران، تهران، ساوالان، 1379.

19) گايتون، آرتور، و جان هال؛ فيزيولوژي پزشكي، ج 2.

20) گرنت، توني؛ زن بودن، ترجمه فروزان گنجي زاده، تهران، ورجاوند، 1381.

21) گري، بنوات؛ زنان از ديد مردان، ترجمه محمد جعفر پوينده، چاپ 2، تهران، جامي، 1378.

22) گري، جان؛ مردان مريخي و زنان ونوسي، ترجمه مهدي قراچه داغي، چاپ 35، تهران، آسيم، 1385.

23) گنجي، حمزه؛ روانشناسي تفاوت‌هاي فردي.

24) لطف آبادي، حسين؛ روانشناسي رشد، ج 2.

25) لمبروزر، جينا؛ روح زن، ترجمه پري حسام شه رئيس، تهران، دانش، 1369.

26) مشيرزاده، حميرا؛ فمينيسم، از جنبش تا نظريه اجتماعي، تهران، شيرازه، 1382.

27) مطهري، مرتضي؛ نظام حقوق زن در اسلام، چاپ 9، قم، جامعه مدرسين، 1359.

28) نجاتي، حسين؛ روانشناسي رشد.

29) هولم، جين و جان بوكر؛ زن در اديان بزرگ جهان، ترجمه علي غفاري، تهران، چاپ و نشر بين الملل، 1384.