" سنگسار ثریا م " روایتی دروغین از ایران اسلامی + تحلیل فیلم

[paradise]

به نام خدا

بخش سوم و آخر) رابطه رحمت خداوند با مجازات

چرا خداوند در قرآن کریم در کنار رحمتش و معرفی خود به عنوان "ارحم الراحمین" سفارش به مجازات تا سر حد اعدام (قصاص، قطع دست و یا خشونت زیاد) نموده است؟

با توجه و دقت در پرسش بالا به دست می آید که این سؤال حاصل و نتیجۀ دو ابهام است:
1. آیا خداوند فقط ارحم الراحمین است؟
2. آیا قصاص یا حدود و ... با "ارحم الراحمین" بودن خداوند مخالف است؟
با توجه به آیات و روایات درمی یابیم که خداوند جامع صفات نیک است؛ به عبارت دیگر، دارای تمام صفات ثبوتیه و سلبیه است؛ یعنی همان طور که دارای صفت رحمانیت و رحیمیت است، همچنین دارای صفت غضب و سخط نیز می باشد، اگر به بهشت مژده داده از جهنم نیز ترسانده است، (1) اگر به مغفرت امید داده به عذاب نیز بیم داده است، ‏از این رو می بینیم که پیامبرش را هم بشیر و هم نذیر معرفی می نماید. (2)
خداوند هم غافرالذنب است هم شديد العقاب‏، در روایات و ادعیه ای که از طرف امامان معصوم (علیه السلام) به ما رسیده می بینیم از یک طرف خداوند به أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ توصیف شده و از طرف دیگر به أَشَدُّ الْمُعَاقِبِينَ. (3)

خوف و رجاء (بیم و امید)
معمولاً قرآن در كنار" وعده‏ها" به "وعيدها" و در كنار" بشارت ها" به" انذارها" مى‏پردازد تا دو عامل بیم و امید را كه انگيزۀ حركت تكاملى است تقويت كند؛ چرا كه انسان به مقتضاى حب ذات تحت تأثير غريزه "جلب منفعت" و "دفع ضرر" است. (4) به عبارت دیگر در قرآن غالباً هر جا سخن از تهديد و عذاب به میان آمده به دنبال آن از رحمت و مغفرت سخن گفته شده است و شايد سرّش اين باشد كه چون يكى از فضایل بسيار نيك انسانى اين است كه هميشه بين خوف و رجاء باشد و براى اعتدال حالش كه نه مغرور گردد، به آيات رحمت و نه مأيوس گردد از رحمت الاهى كه فرموده: "لا يَيْأَسُ مِنْ رَوْحِ اللَّهِ إِلَّا الْقَوْمُ الْكافِرُونَ"، (5) بايستى هميشه بين بیم و امید باشد. در روایات اهل بیت (علیه السلام) است كه بايد خوف و رجا مثل دو طرف ترازو به قدر هم باشند كه از هيچ طرف زيادتى نكند. بیم و امید دو اصل ايمانى و اخلاقى است و بدون تحقق اين دو اصل ايمان كامل نمى‏گردد. (6)

با توجه به این توضیحات درمی یابیم که خداوند فقط ارحم الراحمین نیست تا اشکال شود که سفارش به مجازات تا سر حد اعدام (قصاص، قطع دست و یا خشونت زیاد) با صفت "ارحم الراحمین" منافات دارد. اما بدون در نظر گرفتن اوصاف دیگر الاهی آیا قصاص یا حدود و .. با "ارحم الراحمین" بودن خداوند مخالف است؟
طبعاً کسی که مورد قصاص قرار می گیرد و یا حدی بر او جاری می شود و ... حتماً جرمی را مرتکب شده است و حقی را پایمال نموده است و در حقیقت این عمل آفتی است که باعث فساد اجتماع و جامعه می شود و برای حفظ جامعه باید با این آفت ها (که در اسلام برای آن قصاص و یا حد در نظر گرفته) مبارزه کرد که در این جا دو نوع مبارزه ممکن است صورت پذیرد. یکی مبارزه سطحی؛ مثل جریمه کردن، زندانی نمودن و ... و دیگری مبارزۀ ریشه ای؛ مثل قصاص، حدود و ... که اسلام نوع دوم را انتخاب نموده است؛ زیرا از نظر اسلام همان طور که عقلای عالم حکم می کنند، ارزش و احترام جامعه از ارزش افراد بیشتر و مهم تر است نه این که این عمل ریشه در حس انتقام جویی داشته باشد. از این رو رحمت الاهی ایجاب می کند که در وهلۀ اول، جامعه را از سقوط انحطاط و انحراف حفظ نماید و با تشریع قوانین، موجب تقلیل جرایم شود. از این رو بر این باوریم که قصاص و حدود و امثال اینها نه تنها با "ارحم الراحمین" بودن خداوند مخالف نیستند، بلکه مقتضای ارحم الراحمین بودن تشریع قوانین این چنینی است.

چه زیبا فرمود خداوند منان: وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ. (7)

در حقیقت قصاص و دیۀ اسلامى دريچه‏اى است به سوى حيات و زندگى انسان ها که از يك سو ضامن حيات جامعه است؛ زيرا اگر این احكام به هيچ وجه وجود نداشت و افراد سنگ دل احساس امنيت مى‏كردند جان مردم بى‏گناه به خطر مى‏افتاد. و از سوى ديگر مايۀ سلامتی و حيات مجرم است؛ چرا كه او را از فكر ارتکاب جرم تا حد زيادى باز مى‏دارد و كنترل مى‏كند. و از جانب دیگر نیز به خاطر لزوم تساوى و برابرى (در انتقام) جلوی جرم های پى در پى را مى‏گيرد و به سنت هاى جاهلى كه گاه يك جرم موجب چندین جرم و آن نيز به نوبۀ خود مايۀ جرم هاى بيشترى مى‏شد پايان مى‏دهد، و از اين راه نيز مايۀ حيات جامعه است.
نظام پزشکی، كشاورزى، دامدارى همه و همه روى اين اصل عقلى (حذف موجود خطرناك و مزاحم) بنا شده؛ زيرا مى‏بينيم برای حفظ و سلامت بدن، عضو فاسد را قطع مى‏كنند، و يا به خاطر رشد گياه شاخه‏هاى مضر و مزاحم را مى‏برند، به عنوان مثال كسانى كه كشتن قاتل را فقدان فرد ديگرى از افراد جامعه مى‏دانند تنها نگاه انفرادى دارند، اگر صلاح اجتماع را در نظر بگيرند و بدانند اجراى قصاص چه نقشى در حفاظت و تربيت ساير افراد دارد در گفتار خود تجديد نظر مى‏كنند، از بين بردن اين افراد خونريز در اجتماع؛ مانند قطع كردن و از بين بردن عضو و شاخه مزاحم و مضر است كه به حكم عقل بايد آن را قطع كرد، ناگفته پيدا است كه تا كنون هيچ كس به قطع شاخه‏ها و عضوهاى فاسد و مضر اعتراض نكرده است. (8)

نتیجه: این که اوّل. خداوند جامع صفات نیک است، پس همان طور که ارحم الراحمین است، همچنین اشد المعاقبین نیز می باشد.
دوم. کیفر افراد مجرم گرچه شاید با نگاه اوّل سنگ دلی محسوب شود، اما با توجه به عمل مجرم از یک سو و با توجه به عمل بازدارندگی که این نوع مجازات ها در جامعه در پی دارند و اجتماع را تا حد زیادی از این نوع جرم ها بیمه می کنند معلوم می شود که تشریع این نوع کیفر ها از ضروریات جوامع بشری است.

در این جا تذکر نکته ای لازم به نظر می رسد.
با توجه به این که بر اساس روایات هر كس که در دنيا به كيفر گناهش رسید دوباره در آخرت كيفر نمی شود؛ به عبارت دیگر کسی که به خاطر گناهش در دنیا مجازات شد دوباره در آخرت كيفر نمی بیند این جلوه ای از رحمت الاهی است. (9) از این رو می بینیم در صدر اسلام برخی برای پاک شدن و رهایی از عذاب الاهی اخروی خدمت امام (علیه السلام) می رسیدند که بعد از اقرار به گناه تقاضای اجرای حدود الاهی برای خود می کردند. (10)
___________________________________________________________________________

(1) یس، 63.
(2) هود 2، أَلاَّ تَعْبُدُوا إِلاَّ اللَّهَ إِنَّني‏ لَكُمْ مِنْهُ نَذيرٌ وَ بَشير.
(3) طوسی، تهذيب‏الأحكام، ج 3، ص 108، دار الکتب الاسلامیة، تهران، 1365 هـ ش. اللَّهُمَّ إِنِّي أَفْتَتِحُ الثَّنَاءَ بِحَمْدِكَ وَ أَنْتَ مُسَدِّدٌ لِلصَّوَابِ بِمَنِّكَ وَ أَيْقَنْتُ أَنَّكَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فِي مَوْضِعِ الْعَفْوِ وَ الرَّحْمَةِ وَ أَشَدُّ الْمُعَاقِبِينَ فِي مَوْضِعِ النَّكَالِ وَ النَّقِمَةِ.
(4) مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، ج ‏18، ص 273، ناشر دار الكتب الإسلامية، تهران‏، چاپ اول، 1374 ش‏‏.
(5) یوسف، 87.
(6) امين،‏ سيده نصرت، مخزن العرفان در تفسير قرآن، ج‏2، ص 262 و 263، ناشر نهضت زنان مسلمان‏، چاپ تهران‏، 1361 ش‏.
(7) بقره، 791، و براى شما است در قصاص زندگى اى خداوندان خردها شايد شما بپرهيزيد.
(8) مکارم شیرازی، ناصر، تفسير نمونه، ج‏1، ص 606 و 607(با اندکی تصرف).
(9) کلینی، کافی، ص 445، ح 6، امير المؤمنين (علیه السلام) در تفسير سخن خداوند عز و جل: «و هر چه از پيش آمدها به شما برسد پس به سبب چيزى است که دست هاى شما فراهم كرده‏اند و خداوند از بسيارى گناهان می گذرد » (سوره شورى آيه 30) فرمود: هيچ پيچ خوردن رگى نيست، و نه برخورد به سنگى، و نه لغزش گامى، و نه خراش دادن چوبى، جز به خاطر گناهى، و بی گمان آن چه را كه خداوند از آن می گذرد بيشتر است، پس هر كه را خداوند در دنيا به كيفر گناهش شتاب كرد پس آن خداى عز و جل والاتر و كريم تر و بزرگوارتر از آن است كه دوباره در آخرت او را كيفر كند.
(10) زنی نزد امير المؤمنين آمد و به خاطر زنایی که كرده بود از حضرت خواست که با اجرای حد بر او، او را پاك سازد و می گفت: من مي ترسم كه مرگم فرا رسد و ناپاك از دنيا بروم. برای مطالعۀ تفصیل این حدیث به بحار الانوار، ج 76، 45 و من لا يحضره الفقيه، ترجمه غفارى، ج ‏5، ص 356 - 358 رجوع نمایید.