>>>>>>>>صبور باشیم<<<<<<<<

[ترنم]

صبر و استقامت عصاره همه فضیلت&shy;ها و خمیرمایه همه سعادت ها و ابزار وصول به هر گونه خوشبختى است. انسان بدون صبر هم در جهات مثبت به جایى نمى&shy; رسد و هم در برابر عوامل منفى شکست مى&shy; خورد، چرا که صابر نبودن مساوى با شکست است. به همین دلیل کلید اصلى پیروزى&shy;ها، صبر است.

به طور کلی برای تقویت صبر و بردباری راه های مختلفی وجود دارد، در ذیل به برخی اشاره می شود:
1. تقویت پایه ‏های ایمان:
هر قدر ایمان انسان به حکمت و رحمت پروردگار بیش‏تر باشد، صبر او نیز افزون‏تر خواهد بود. امیرمؤمنان (علیه السلام) می‏فرماید: «اساس و ریشه صبر، ایمان و یقین خوب نسبت به خداوند است».[1]

2. رابطه با خدا:
انسان در پرتو یاد خدا و نماز اراده‏ای نیرومند و ایمانی استوار پیدا می‏کند و همة مشکلات برای او آسان می‏گردد. قرآن مجید می‏فرماید: «وَاسْتَعِينُواْ بِالصَّبْرِ وَالصَّلَو ةِ وَإِنَّهَا لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى‏ الْخَشِعِينَ‏؛[2] در زندگی از صبر و نماز کمک بگیرید، هر چند این کار جز برای خاشعان سنگین و گران است».
امام صادق (علیه السلام) فرمود: «هنگامی که مشکل مهمی برای علی(علیه السلام) پیش می‏ آمد، به نماز بر می‏ خاست، سپس این آیه را تلاوت می‏فرمود».[3]

3. شناخت راز و رمز مشکلات:
اگر کسی بداند که وجود بلا و مصیبت در زندگی بشر چه اثری دارد، آن را با آغوش باز می‏پذیرد، در روایات معصومین از شداید به عنوان الطاف خداوندی یاد شده است.

4. توجه به آثار اخروی صبر:
توجه به پاداش اخروی صبر، سختی مشکلات را شیرین و آسان می‏ سازد. در این باره روایات زیادی از معصومیان رسیده است. امام صادق (علیه السلام) می‏فرماید: «هر کس از مؤمنان که به بلایی گرفتار شود و صبر کند، برای او اجر هزار شهید است».[4]

5. توجه به گذرا بودن بحران‏ها:
مشکل و محنت روزگار هر چه باشد، مقطعی و گذرا است. قرآن مجید به همه افراد نوید می‏دهد که همیشه کنار سختی‏ها آسانی وجود دارد.«فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً؛[5] پس (بدان كه) با هر سختى آسانى است.»


6. توجه به افراد پایین دست:
نظر افکندن به کسانی که با مشکلات بزرگ‏تری دست به گریبان هستند، تحمل شدائد را آسان تر می‏سازد.

7. الگو پذیری از اولیای خدا:
با بررسی اجمالی زندگانی بزرگان در می‏یابیم که آن ها همواره با مشکلات رو به رو بوده‏اند. با الگوگیری از بزرگان می‏توان شیوه مقابله با مشکلات را آموخت. این موضوع را خداوند به پیامبر گوشزد می‏کند و می‏فرماید: «فَاصْبِرْ كَمَا صَبَرَ أُوْلُواْ الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ؛[6] پس (اى پيامبر!) صبر كن همان گونه كه پيامبران اولوا العزم صبر كردند!».[/url]

8. آمادگی روحی:
اگر کسی دنیا را آن طور که هست بشناسد، در پیش آمدهای ناگوار زندگی خود را نمی ‏بازد، چون می‏داند جهان طبیعت، سرای دگرگونی و تحول است و فراز و نشیب فراوانی دارد. همه افراد خواه ناخواه با حوادث مواجه می‏شوند.

9. توجه به آثار جسمانی صبر:
صبر و شکیبایی در برابر حوادث زندگی تنها جنبه اخلاقی ندارد، بلکه از نظر بهداشت و سلامت جسم نیز فوق العاده مؤثر است. افراد ناشکیبا عمری کوتاه و توأم با انواع بیماری‏ها و از جمله بیماری‏های قلبی و عصبی دارند، در حالی که صابران از عمری طولانی برخوردارند.
در پایان، داستان جالبی از بزرگمهر را که مناسب با موضوع است نقل می‏کنیم:
می‏گویند: انوشیروان، بزرگمهر را زندانی کرد. پس از چند روز، انوشیروان شخصی را فرستاد تا از حالش جویا شود. فرستاده انوشیروان او را خوشحال دید، علتش را جویا شد، بزرگمهر دلیلش را استفاده از معجون شش ماده‏ ای دانست و گفت: این معجون مرا سرحال کرده است و آن ها عبارتند از:
1- توکل بر خدا،
2 - بی تابی مشکلی را حل نمی‏کند،
3 - صبر به کمک انسان می‏آید،
4 - اگر صبر نکنم چه کنم؟
5 - مشکلاتی بیش از مشکل من وجود دارد،
6- ستون به ستون فرج است.[url=http://www.soalcity.ir/node/1699#P7][7]

به منظور تحصیل سعه صدر و افزایش تحمل و صبر باید همانند دیگر برنامه‏ های تغییر رفتار به صورت جدی، دقیق و کامل به دستور عمل‏ های زیر عمل کنید. توصیه ‏های مؤکد ما در این باره:
1- ذکر«لا حول و لا قوه الا بالله» را زیاد بر زبان جاری سازید.
2- به منظور تقویت اراده و حفظ سعه صدر، از تفریحاتی همانند صحرانوردی، کوهنوردی، شنا، اسب سواری، پیاده روی در صبح زود بهره گیرید.
3 - پیش از انجام هر کارى به جنبه ‏ها و آثار مثبت و منفى آن توجه کنید، زیرا با آگاهى از زیان‏ها یا منافع کارى، انگیزه براى ترک یا انجام کار بیشتر مى‏ شود و به طور طبیعى اراده قوى و صبر مى ‏گردد.
4- همواره سعى کنید با خواسته‏ هاى نفسانى و عادت‏هاى ناپسند مبارزه کنید.
5- خود را به انجام وظایف و تکالیف دینى مقید نمایید. همواره سعى کنید نماز خود را اول وقت بخوانید، حتى اگر مشغول نوشتن مطالبى باشید که فقط چند سطر یا کلمه ‏اى از آن باقى مانده باشد یا با کسى مشغول صحبت کردن هستید، آن را رها کنید و خواسته و میل درونى خود را فداى اراده انسانى خود سازید. انجام تکالیف و عباداتى همچون نماز در اول وقت و روزه و حج و جهاد و صدقه و انفال مالى، باعث تقویت اراده مى‏ گردند.
6- همواره در مقابل سختى‏ها و ناملایمات زندگى (کار و تحصیل و غیره) بردبار باشید و استقامت به خرج دهید.
7 - نفس انسان، مخصوصا جوانان به خواب بعد از اذان صبح تمایل دارد، جهت تقویت اراده با این میل نفسانى مبارزه کنید.
8 - پیوسته به خود تلقین کن که من اراده ‏اى قوى دارم و توان مبارزه با خواسته‏ هاى نفسانى خویش و هم چنین غلبه بر مشکلات و مصایب را دارم. از شکست خوردن نمى‏ هراسم. اگر موفق نشدم، با کسب تجربه و انرژى و نشاط بیشتر مجددا اقدام مى‏ کنم تا به هدف و مقصد خود برسم. من توانایى رسیدن به هدف و برطرف کردن موانع و مشکلات را دارم.
9 - کارى را که شروع کردید، با حوصله و دقت به پایان برسانید. از رها کردن یا سر هم بندى آن بپرهیزید.
10 - فکر خود را هم زمان به چند کار مشغول نکنید. سعى کنید همواره توجه شما به یک کار معطوف گردد.
11 - تدبیر، نظم و انظباط را در همه امور زندگى خود جارى سازید. با برنامه ریزى دقیق و منطقى، کارهاى خود را پیش ببرید. در برنامه‏ ریزى جایى براى انعطاف و جایگزین کردن امور غیر قابل پیش بینى بگذارید.
12- همیشه فضای ذهنی و روانی خود را برای شنیدن و دریافت رفتارهای نابجا و خلاف انتظار آماده سازید. به این معنا که همیشه انتظار داشته باشید دیگران با شما به بدترین شکل برخورد داشته باشند. خود را برای تحمل آن آماده کنید.


[1]. غرر الحكم و درر الكلم، عبدالواحد بن محمد التميمي، مكتب الإعلام الإسلامي - قم، 1366 ه. ش، ص 281.
[2]. بقره (2) آیه 45.
[3]. مكارم شيرازى ناصر، تفسير نمونه‏، دار الكتب الإسلامية،تهران‏،1374، ج 1، ص 219.
[4]. ری شهری، میزان الحکمه، دار الحدیث، قم، 1416، چاپ اول، ج 2، ص 1560.
[5]. انشراح(94) آیه 5.
[6]. احقاف(46) آیه 35.
[7]. محدث قمی، سفینة البحار، انتشارات اسوه، 1422ه ق، ج 5، ص 25.

[ترنم]

منشأ و سرچشمه صبر رااز خداوند بدانيم . ( مَا صَبرُْكَ إِلَّا بِاللَّهِ )(41) .


مقصد و هدف از صبر را نيز رضايت الهي قرار دهيم ، نه خوشنامي و نه هيچ چيز ديگر . ( وَ لِرَبِّكَ فَاصْبرِْ )(42).

صبر از صفات انبيا است . ( كُلٌّ مِّنَ الصَّبرِِينَ )(43).

صبر كليد بهشت است . ( أَمْ حَسِبْتُمْ أَن تَدْخُلُواْ الْجَنَّةَ وَ لَمَّا يَأْتِكُم‏ )(44).

صبر سبب دريافت صلوات خداوند است . ( أُوْلَئكَ عَلَيهِْمْ صَلَوَاتٌ مِّن رَّبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ )(45).

صبر نسبت به ايمان به منزله سر براي بدن است .صبر داراي درجاتي است . در حديثي مي خوانيم كه صبر بر مصيبت 300 و صبر بر طاعت 600 و صبر از معصيت 900 درجه دارد .در سراسر قرآن فقط در مورد صابران اجر بي حساب مطرح شده است .

خداوند چندين عنايت به صابران نموده است از جمله :محبت . ( وَ اللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرينَ )(46)نصرت .( إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرينَ )(47)بهشت .

( يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِما صَبَرُوا )(48)


پاداش بي حساب . ( إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ )(49)بشارت .

( بَشِّرِ الصَّابِرينَ )(50)

@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@

41.نحل/ 127
42.مدثر/ 7
43.انبيا/ 85
44.بقره/214
45.بقره /157
46.آل عمران/ 146
47.بقره/ 153
48.فرقان/ 75
49.زمر/ 10
50.بقره/ 155

[ترنم]

عوامل استقامت زا

صبر و استقامت موتور محرکه ی آدمی در گشودن سرچشمه های استعدادهای مترقی اوست. برای راه اندازی این موتور به سوخت مناسب احتیاج داریم. با نگاهی گذرا به نهج البلاغه، به نکاتی بر می خوریم که ما در کسب این صفت، کمک می کند برجسته ترین آنها عبارتند از:

1. اطمینان به راه

از جمله عواملی که باعث جلوگیری نسبت به چرخش و بُریدن از ادامه ی راه می گردد، ایمان و اطمینان نسبت به راه است؛ این یک واقعیت است که اگر به مسیر فعالیت قطع و یقین حاصل شود، کمتر عاملی (مادی و معنوی و...) قدرت آن دارد که عزم راسخ را از پیمودن آن سلب نماید. امیرمؤمنان در کسب معرفت و ایمان به راه خود، اینگونه است:
«الیَومَ تَوَافَقنَا عَلَی سَبیل الحَقّ وَ البَاطل مَن وَثقَ بمَاءٍ لَم یَظمَا»(11)؛

امروز ما بر سر دو راهی حق و باطل قرار گرفته ایم، (آنکه حق را یافته، مطمئن است و هرگز تردید نمی کند، آنگونه که) اگر آب همراه کسی باشد تشنه نخواهد شد‌(و تشنگی های کاذب که معمولاً هنگام وحشت از فقدان آب بر انسان مستولی می شود، بر او چیره نگردد).
ابن ابی الحدید معتزلی در شرح این جمله می گوید: علت اینکه علی(علیه السلام) فرموده: «هر کس به وجود آب اطمینان داشته باشد تشنه نمی شود»، این است که آدمی طالب چیزی است که نداشته باشد یا از آن منع شده باشد. همانطور که روزه دار در مقایسه با کسی که روزه نیست (ولو چیزی نخورده باشد) بیشتر احساس گرسنگی می کند.(12) (چون روزه دار از خوردن و آشامیدن ممنوع است.)

بنابراین، حضرت در صدد بیان آن است: همان گونه که اطمینان به وجود آب یا عدم منع از آن، طاقت و تحمل تشنگی را افزایش می دهد، اطمینان به درستی مسیر و پوچ نبودن آن نیز استقامت آدمی را در پیمودن آن ارتقاء خواهد بخشید.
2. پیروی از رهبرِ پایدار
این راهبر است که باید روح صبر و پایداری را در کالبد جامعه بدمد، لذا اگر خود از این صفت تهی باشد، هرگز نخواهد توانست چنین معجزه ای را به انجام رساند. بدین منظور قرآن کریم در بیان علت انتخاب ائمه(علیه السلام) به این سِمَت، "صبر و یقین" را برای اکمال موجودیت آن ها ضروری قلمداد می کند.(13) و ابراهیم نبی(علیه السلام) را که سر بلند از این دو آزمون، به مقام امامت می رسد نمونه ی آن می خواند.(14)

علی(علیه السلام) نیز برترین بندگان را چنین امامی و دوری از او را مایه ی گمراهی برمی شمرد.(15)

3. برطرف کردن شبهات دینی
شبهات بی جواب، ذهن را مشغول، فکر را اسیر، دل را مردد و انگیزه ی عمل را کور می گرداند. در این صورت، سیرِ حرکتِ رشدِ انسان، اگر منحرف نشود، حتماً با انجماد و توقف مواجه می گردد. سربازان اسلام در همه ی زمینه ها (نظامی، فرهنگی، سیاسی و...) در بدو امر باید به سؤالات درونی و پیرامونی خود، با اندیشه پاسخ دهند و جواب یابند(16)؛ در ضرورت پاسخ دهی، اقناع و اغناء شبهات، همین بس که در تفسیر آیه ی 60 سوره ی توبه، یکی از مصادیق مصرف صدقات(زکات) [المؤَلَفَه قلوبهم] را، پرداخت راهکارهای اقتصادی به منظور رفع شک و تردید، تقویت ایمان و استحکام در امور اعتقادی مسلمین روا می دانند.(17)

امیر عالمیان نیز اظهار می دارد:

«لَقَد کنت وَ مَا أهَدَّد بالحَرب وَ لَا أرهَب بالضَّرب وَ إنّی لَعَلَی یَقینٍ من رَبّی وَ غَیر شبهَهٍ من دینی»؛ من آنم که هیچگاه از جنگ نمی هراسم و در زدوخورد، ترس را نمی شناسم. [زیرا] من به وجود پروردگارم یقین داشته و هرگز در آئین خویش شک و تردیدی ندارم.(18)
ریب و تردید باعث می شود، یاران پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، در احد، اصحاب علی در صفین، برخی سرداران سپاه امام حسن(علیه السلام) در ماجرای صلح، دوستانِ[کوفیِ]حسین(علیه السلام) در کربلا و ... امام خویش را تنها گذاشته و تاریخ سرگذشت ها و سرنوشت ها را به دست تغییر بسپارند.
این امر باعث می شود تا امیرالمؤمنین در بحبوحه ی جنگ جمل به شبهات اعتقادی سربازانش رسیدگی کند، و در جواب کسانی که به پرسش کننده اعتراض می کردند: چه وقت این سؤالات است، بفرمایند: اصلاً منظور ما از این جنگ، همین هاست.(19)
4. شهادت طلبی
«إنّی وَ الله لَو لَقیتهم وَاحداً وَ هم طلَاع الأرض کلّهَا مَا بَالَیت وَ لَا استَوحَشت وَ إنّی من ضَلَالهم الَّذی هم فیه وَ الهدَی الَّذی أنَا عَلَیه لَعَلَی بَصیرَهٍ من نَفسی وَ یَقینٍ من رَبّی وَ إنّی إلَی لقَاء الله لَمشتَاقٌ وَ حسن ثَوَابه لَمنتَظرٌ رَاج»؛

به خدا سوگند اگر یکّه و تنها باشم، و دشمنان همه روی زمین را پر کرده باشند، بدون ذره ای بیم و هراس با آن ها روبرو می شوم، من در باره گمراهی ایشان که در آن گرفتارند، و راه هدایت و رستگاری که خویشتن در آن گام می زنم بصیرت و بینشی کامل داشته و از جانب پروردگارم یقین و باور دارم، و دیدار خدای را مشتاق و خواهان، و پاداش نیکش را در حال امید و انتظارم.(20)

ملاحظه می کنید که امام(علیه السلام) استقامت در پیمودن مسیر حق را، وابسته به این عوامل می داند:
•بصیرت
•یقین
•شهادت طلبی (إنّی إلَی لقَاء الله لَمشتَقاقٌ)

اشتیاق آگاهانه و مؤمنانه به لقای الهی، مطلوبی فرح بخش است که هم صبر و استقامت را امید می بخشد. علی(علیه السلام) گاه از رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) مشتاقانه سراغ مژده ای را می گرفت که قرار بود پس از جنگ احد به او اعلام نماید؛ وقتی پیامبر برای امتحان می پرسید که چگونه بر وارد شدن شمشیر صبر خواهی یافت؟ می گفت: «یَا رَسولَ الله لَیسَ هَذَا من مَوَاطن الصَّبر وَ لَکن من مَوَاطن البشرَی وَ الشّکر»(21)؛ رسولا! این دیگر جایگاه صبر نیست، که موسم بشارت و شکر است.

دوش وقت سحر از غصه نجاتم دادند
واندر آن ظلمت شب آب حیاتم دادند
چه مبارک سحری بود و چه فرخنده شبی
آن شب قدر که این تازه براتم دادند
هاتف آن روز به من مژده این دولت داد
که بدان جور و جفا صبر و ثباتم دادند
این همه شهد و شکر کز سخنم می ریزد
اجر صبریست که بر شاخه نباتم دادند(22)

@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@

11. . نهج البلاغه، خطبه 4 (ترجمه مکارم شیرازی). 12. . شرح نهج البلاغه 1: 212. 13. . سجده 32: 24 (وَ جَعَلنا منهم أئمَّهً یَهدونَ بأمرنا لَمَّا صَبَروا وَ کانوا بایاتنا یوقنون) 14. . انعام 6: 75 (وَ کَذلکَ نری إبراهیمَ مَلَکوتَ السَّماوات وَ الأرض وَ لیَکونَ منَ الموقنینَ)؛ بقره 2: 124 (وَ إذ ابتَلی إبراهیمَ رَبّه بکَلماتٍ فَأتَمَّهنَّ قالَ إنّی جاعلکَ للنَّاس إماما). 15. 313. نک: نهج البلاغه، خطبه 164 و 153 . 16. 314. حضرت یوسف، در جواب کسانی که در زندان از او تعبیر خواب خواستند، گفت: پیش از آمدن غذا جواب شما را می دهم اما ابتدا برایشان از اعتقادات حقه گفت و آنگاه تعبیر خواب و سپس طعام...- سوره یوسفت 36 تا 41. 17. . محسن طباطبایی، مستمسک العروه الوثقی 246: 9-249 (کتاب الزکاه). 18. . نهج البلاغه، خطبه 22. 19. . سید هادی کاشف الغطاء مستدرک نهج البلاغه: 160. 20. . همان منبع، نامه 62 (ترجمه بهشتی). 21. . همان، خطبه 156. 22. . حافظ.

[ترنم]

چگونگي مواجهه با مشكلات

مردم در برخورد با مشكلات و مصيبت ها به چند گروه تقسيم مي شوند:

1- برخي آنچنان بي تاب و كم تحمل اند كه به اعتراض مي پـردازند. قرآن در اشاره به اين افراد مي فرمايد:«ان الانسان خلق هلوعا. اذا مسه الشر جزوعا: انسان مخلوقي سخت حريص و بي صبر است. چون شر و زياني به او رسد جزع و بي قراري كند.» (معارج20.)

2- گروهي نيز هنگام مواجه شدن با مصيبت ها، شكيبايي درپيش مي گيرند. قرآن با اشاره به اين افراد مي فرمايد:«اولئك يوتون اجرهم مرتين بما صبروا ويدرءون بالحسنه السيئه و ممارزقناهم ينفقون؛ اينان را دو بار پاداش نيكو دهند. زيرا صبر و ثبات ورزيدند و بدي را به نيكي دفع مي كنند و از آنچه روزي آنان كرديم انفاق مي كنند.» (قصص. 54)

3- عده اي نيز افزون بر صبر و پايداري در برابر سختي، شكر خدا را به جاي مي آورند (لقمان31.) و دسته اي بالاتر از همه، چون از مراتب يقين افزونتري برخوردارند، خود به سوي سختي ها مي شتابند:«و لاعلي الذين اذا ما اتوك لتحملهم قلت لااجد ما احملكم عليه تولوا و اعينهم تفيض من الدمع حزنا الايجدوا ما ينفقون؛ همچنين بر آن مومناني كه مهياي جهاد شده و نزد تو آيند كه لوازم سفر آنها را مهياسازي و پاسخ دهي كه ندارم به شما مساعدت كنم وآنها برمي گردند درحالي كه اشك از چشمشان جاريست كه نمي توانند مخارج سفر خود را فراهم سازند بر آنها گناهي برترك جهاد نيست.»(توبه. 92)

[ترنم]

صبر فقط براي خدا

توجه فراوان قرآن به صبر به خاطر ارزش ديني و اخلاقي آن است. صبر، يك فضيلت اخلاقي درجه دوم يا تكميلي نيست؛ بلكه يك ضرورت است و ترقي و تعالي و تكامل انسان- چه از جهت مادي و چه از جهت معنوي -جز در سايه آن امكان پذير نيست.

اگر صبر نباشد سعادت و خوشبختي فرد وجامعه هيچ كدام ميسر نمي گردد. بدون صبر نه دين پايدارمي ماند و نه دنيا برقرار. بنابر اين صبر، هم يك ضرورت دنيوي است و هم يك ضرورت ديني. چه در دنيا و چه آخرت، پيروزي و رستگاري جز در پرتو صبر ميسر نيست.

قرآن به صراحت بر اين نكته تاكيد مي ورزد كه صبري مورد ستايش خداوند است كه انگيزه آن فقط جلب رضايت و خشنودي خداوند متعال باشد نه اينكه شخص بخواهد به وسيله آن كسب شهرت كند يا با صبر و تحمل سختيها و شكنجه ها درنظر ديگران به صورت قهرمان در آيد.«ولربك فاصبر؛ و براي خدا صبر و شكيبايي پيش گير» (مدثر. 7) و باز در تبيين اوصاف خردمندان واقعي مي فرمايد:«والذين صبروا ابتغاء وجه ربهم و اقاموا الصلوه و انفقوا ممارزقناهم سرا و علانيه و يدرون بالحسنه السيئه اولئك لهم عقبي الدار؛ و آنان كه در طلب رضاي خدا راه صبر پيش مي گيرند و نماز به پا مي دارند و از آنچه نصيبشان كرديم به فقرا پنهان و آشكار انفاق مي كنند و درعوض بديهاي مردم نيكي مي كنند اينان هستند كه عاقبت منزلگاه نيكو يافتند (رعد22.) اين طرز تحليل قرآن در رابطه با صبر كه قرآن آن را مايه و پايه خوشبختي و رمز تكامل انسان مي داند، نشان از يك حقيقت مهم دارد كه ويژگي اخلاقي قرآن است. در مكتب اخلاقي قرآن همه چيز رنگ خدايي و رباني دارد. قرآن به رفتارهاي قراردادي كه در ظاهر، اخلاق به حساب مي آيد و ريشه درمعنويات ندارد، و با جان و دل انسان سروكار ندارد، توجهي نكرده است.

علاوه بر زندگي مادي، در زندگي معنوي نيز صبر وجود دارد. اگر انسان در برابر نفس سركش و هوا و هوس ها و زرق و برق دنيا و جاذبه هاي گناه ايستادگي نكند و در طريق معرفه الله و اطاعت فرمان او با مشكلات نجنگد، هرگز به جايي نمي رسد.

از اين رو علماي علم اخلاق، صبر را به سه دسته تقسيم مي كنند:

1-صبر بر طاعت، يعني شكيبايي دربرابر مشكلاتي كه در راه اطاعت وجود دارد. 2- صبر بر معصيت، يعني ايستادگي در برابر انگيزه هاي نيرومند و محرك گناه. 3- صبر بر مصيبت، يعني پايداري در برابر حوادث تلخ و ناگوار و عدم برخورد انفعالي و ترك جزع و فزع.

اما صبر برحسب زمينه ها و موارد گوناگون نمونه هاي ديگري نيز دارد كه به جرأت مي توان امام علي(علیه السلام) را نمونه عيني و مصداق كامل آنها دانست.

[ترنم]

صبر مباح

آثار صبر :
آثار صبر بسيار زياد است . آشكارترين اثر صبر، نتيجه‏اى است كه تجربه گواه آن است . همه انسان‏ها به تجربه دريافته‏اند كه صبر و ظفر قرين هم هستند. اميرالمؤمنين علي عليه السلام در اين باره مى‏فرمايند : لا يعدم الصبور الظفر و ان طال به الزمان ؛ انسان شكيبا پيروزى را از دست نمى‏دهد اگر چه زمانى طولانى بر او بگذرد .(19)
يكى ديگر از نتايج صبر، اين است كه انسان صبور از ارتكاب گناهانى همچون جزع بر قضاى خداوند ايمن است و بر صبورى خود پاداش مى‏گيرد ؛ امام علي عليه السلام ميفرمايند : ان صبرت جرى عليك القدر و انت مأجور. و ان جزعت جرى عليك القدر و انت مأذور ؛ اگر شكيبايى كنى حكم خدا بر تو جارى مى‏شود و پاداش داده مى‏شوى و اگر بى‏تابى كنى باز هم تقدير خدا بر تو جارى است ولى گناهكارى . (20)

كسى كه صبر مى‏كند خداوند دعاى او را مستجاب مى‏كند و جبران مصيبت او را مى‏كند از پيامبر اكرم( صلوات الله عليه ) روايت شده است : ما من عبد مؤمن اصيب بمصيبة فقال - كما امره اللَّه - انا للَّه و انااليه راجعون اللهم اجرنى فى مصيبتى و اعقبنى خيراً منها الا و فعل اللَّه ذلك ؛ هر بنده مؤمنى كه بر او مصيبتى وارد آيد و چنان كه خداوند او را فرمان داده است بگويد : ما از خداييم و به سوى او باز مى‏گرديم ، خداوندا ! مرا در اين مصيبت پاداش ده و بهتر از اين را برايم پيش آور، خداوند همان گونه با او عمل مى‏كند .(21)

در قرآن كريم اثرى برتر و بالاتر از اين براى صبر بيان شده است : و بشر الصابرين الذين اذا اصابتهم مصيبة قالوا انا للَّه و انا اليه راجعون ؛ اولئك عليهم صلوات من ربهم و رحمة و اولئك هم المهتدون ؛ آنها كه هر گاه مصيبتى به ايشان مى‏رسد مى‏گويند: ما از آن خداييم و به سوى او باز مى‏گرديم* بر آنان درودها و رحمتى از پروردگارشان است و ايشان راه يافتگان هستند . (22)

چه پاداش و اثرى بالاتر از اين كه درود و رحمت خداوند شامل حال انسان شود و هدايت يافتگى او به امضاى پروردگار رسد. صابران كه بر طاعات و معاصى شكيبايى مى‏كنند ، آخرتى نيكو دارند و پاداش‏هاى بى حساب خداوند بر آنان مى‏بارد : انما يوفى الصابرون اجرهم بغير حساب ؛ بى ترديد شكيبايان پاداش خود را بى‏حساب خواهند يافت . (23)

اينك به مواردي از آثار صبردر برخي از كمالات اشاره مي كنيم (24) صبر در ياوه‏ها: عامل حلم ، صبر در شهود: عامل عف ، صبر در غضب و غيظ: عامل كظم و بزرگواري است ، صبر در انفاق: عامل سخاوت است ، صبر در آزمايشات الهي ، صبر در گناه: عامل تقوا و ورع ، صبر در قانون: عامل نظم ، صبر ، درمعصيت : عامل رضا و تسليم ، صبر در عبادت: عامل اطاعت ، صبر در جنگ: عامل پيروزي و استقامت ، صبر در اخلاق‏هاي مردم: عامل محبوبيت ، صبر در تحصيل: اجتهاد و ابتكار

&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&&

19.نهج‏البلاغه ، كلمات قصار، 153. 20.نهج‏البلاغه ، كلمات قصار، 291. 21.جامع السعادات، ج 3، ص 288. 22.بقره / 157 ـ 156. 23.زمر/ 10. 24. برگرفته از يادداشتهاي استاد قرا‍ئتي در نرم افزار ره توشه تبليغ

[ترنم]

تفاوت صبر و حلم :

حلم در جائي است كه در درون ناراحتي نباشد، ولي صبر تحمل ناراحتي است.حلم در برابر غضب است، ولي صبر خودداري است، مثلا در نعمت ها و شادي ها صبر لازم است كه انسان دست به تجاوز و فرح نزند، غافل و مغرور نشود، رقيب را نكوبد.صبر در برابر حوادثي است كه دست انسان به رفع آن نرسد، مثل زلزله، مرگ، مرض، و...، ولي در برابر اعمال اختياري مثل دفع ظالم بايد حلم داشت.

دوازده راه عرفاني و سلوكي تقويت قوه صبر (25)

1. بسيار ملاحظه نمايد اخبار و احاديثى را كه در فضيلت ابتلاى در دنيا رسيده است . و بداند كه: به ازاى هر مصيبتى ، محو گناهى يا رفع درجه‏اى است . و يقين‏داند كه : خيرى نيست در كسى كه به بلايى گرفتار نشود. مردى به حضرت رسول - صلى الله عليه و آله - عرض كرد كه: ( مال من بر طرف شده‏است، و بيمارى به من رو آورده است. حضرت فرمود : هيچ خيرى نيست در بنده‏اى كه‏مال او نرود، و جسم او بيمار نگردد.به درستى كه خدا چون بنده‏اى را دوست دارد اورا مبتلا مى‏سازد) . (26)از حضرت نبوى - صلى الله عليه و آله - مروى است كه: (چون مردى را ببينيد كه هرچه مى‏خواهد خدا به او مى‏دهد و او مشغول معصيت‏خدا است ‏بدانيد كه او (مستدرج‏) (27) است و خدا او را واگذارده است.(28) بعد از آن اين آيه را خواند كه ( فلما نسوا ما ذكروا به فتحنا عليهم ابواب كل شى‏ء حتى اذا فرحوا بما اوتوا اخذناهم بغتة‏ ) ؛ يعنى: (چون فراموش كردند و ترك نمودندآنچه را به آن مامور بودند درهاى خيرات را بر ايشان گشوديم كه تا چون شاد وفرحناك گشتند به آنچه به ايشان داده شده بود ناگاه بى‏خبر ايشان را گرفتيم‏) . (29)

2. ملاحظه كند احاديثى‏را كه در فضيلت صبر و حسن عاقبت آن در دنيا و آخرت وارد شده ، و بداند كه: آنچه به واسطه صبر به او مى‏رسد بسيار بيشتر است از آنچه به سبب بلااز او فوت شده.و چيزى كه: زياده از چند روزى با او نمى‏بود از دست او رفته و عوض‏آن چيزى به او داده شده كه ابد الآباد باقى خواهد بود.

3. متذكر شود كه : زمان مصيبت و بلا اندك ، و وقت آن كوتاه است .وعن قريب از آن مستخلص شده به خانه راحت و استراحت مى‏رود . و حالى از حالات‏دنيا را بقايى نباشد . و آدمى را حياتى معلوم نيست .و تا چشم برهم زده زمان محنت ‏سر آمده و وقت رحلت رسيده و مصائب فراموش گشته است.

4. تامل كند كه بى‏صبرى و جزع چه فايده مى‏بخشد ، زيرا هر چه كه‏مقدر است مى‏شود و جزع و فزع و داد و فرياد سودى نمى‏دهد . بلكه جزع ، ثواب‏آدمى را ضايع، و وقار او را ساقط مى‏گرداند . و شك نيست كه : هر كه در مصيبتى جزع‏كند و بعد از چندى جزع و بى‏تابى را ترك نمايد اجر او ضايع نگردد .منقول است كه : ( پسر يكى از اعاظم، وفات كرد ، شخصى به تعزيه دارى وى آمد وگفت : سزاوار عاقل آن است كه امروز چنان كند كه جاهل بعد از پنج روز ديگر خواهدكرد .يعنى: امروز ترك بى‏تابى را كند ) .(30) حضرت امير المؤمنين - عليه السلام - فرمود كه : ( اگر صبر كنى، آنچه مقدر الهى ‏است ‏خواهد شد و تو ثواب خواهى داشت . و اگر جزع نمايى مقدر الهى باز خواهد شدو از براى تو وزر و وبال خواهد بود ) . (31)

@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@@

25. كتاب معراج السعاده ذيل صفت سي و دوم 26. احياء العلوم ، ج 4 ، ص 114.و محجة البيضاء ، ج 7، ص 231. 27. استدراج آن است كه : بنده هر چه گناه و معصيت مرتكب شود، خداوند عالم نعمت‏خود را به طرف اوسرازير كرده و استغفار را از ياد او مى‏برد و او را اندك اندك مؤاخذه نموده و به سوى هلاكت مى‏كشاند . رك : مرآة العقول، ج 11، ص 352 و معارف و معاريف، ج 1، ص 182. 28.جامع السعادات ، ج 3، ص 289. 29.انعام/ 44. 30. رك: احياء العلوم ، ج 4 ، ص 116.و محجة البيضاء ، ج 7، ص 234.

31.نهج البلاغه فيض الاسلام ، حكمت 283

[ترنم]

ادامه تفاوت صبر و حلم

5. هر مصيبتى كه به او رسيد بداند هر روزى كه مى‏گذرد اندكى از آن‏گذشته است .و تا نگاه مى‏كند همه آن رفته است و او غافل است.
6. ملاحظه احوال كسانى را كند كه به بلاى عظيم‏تر از بلاى او گرفتارشدند .و مصيبت ‏شديدتر به ايشان روى داده . پس شكر الهى را به جاى آورد.
7. بداند مصيبت و ابتلاى او دليل فضل و سعادت اوست .و رنج و محنت‏او علامت قرب و عزت او. هر كه درين بزم مقرب‏تر است جام بلا بيشترش مى‏دهند .
8. بداند آدمى به واسطه رياضت و مصائب و زحمت ‏بلايا از براى اوتكميل و استقامت‏حاصل مى‏شود.و از جهت او اطمينان و سكون هم مى‏رسد .و دل اوقوى مى‏گردد.
9. متذكر اين گردد كه : به تجربه رسيده است و از اخبار و آثار ثابت‏شده كه: بعد از هر غمى شادى، و در عقب هر محنتى راحتى است.و هر رنجى را گنجى در پى ، و هر خارى را گلى همراه است. در نوميدى بسى اميد است پايان شب سيه سفيد است .
10. به ياد آورد كه : اين مـحنت از پروردگار او است كه بجز خير و صلاح او را نمى‏خواهد. و عقـل بنده را ادراك عواقب‏امور قـاصر است. هر نيك و بدى كه در شمار است چون در نگرى صلاح كار است .
11. بداند بنده مقبل آن است كه آنچه مولا نسبت ‏به او به جا آورد راضى و خوشنود باشد . و از شرايط محبت آن است كه : هر چه محبوب بر او پسندد ازآن دلشاد گردد .و به رضاى دوست ‏خود تن در دهد .

12. تتبع نمايد در احوال مقربان و بار يافتگان درگاه ربوبيت ، از انبيا واوليا و زمره سعدا . و ابتلاى ايشان و صبر و توانايى آنها را ملاحظه كند كه بسيارملاحظه آنها باعث رغبت ‏به صبر، و استعداد نفس از براى آن مى‏شود.

نويسنده:مصطفی مرجوّی

منبع : اختصاصي راسخون

[ترنم]

دستوالعمل‏هاى كارشناسان ديني براي تحت كنترل قرار دادن صبر

1. هميشه فضاى ذهنى و روانى خود را براى شنيدن و دريافت رفتارهاى نابجا و خلاف انتظار آماده سازيد وبه اين معنا كه هميشه اين انتظار را داشته باشيد تا ديگران با شما به بدترين شكل برخورد داشته باشند و خود را براى تحمل آن آماده كنيد .

2. قبل از مواجه با برخوردهاى نابجاي ديگران پاسخ خود و عكس‏العمل خوب خود را براى مواجه با رفتارهاى خلاف انتظار ديگران در ذهن خويش مرور كنيد و با طرح ذهنى آماده شده با رفتارهاى بى‏مورد ديگران برخورد كنيد مثلًا با خود بگوييد اگر فلان شخص به من ناسزا بگويد به حرف او توجه نمى‏كنم همچنان دوستش دارم چون گناهان من را پاك كرده و اين صبر سبب تعالى روحى من مى‏شود و به هر حال با اين كلمات و تلقينها هميشه آمادگى ذهنى و روانى خود را براى عملكردهاى خلاف انتظار مردم فراهم سازيد .

3. با خود شرط و عهد ببنديد كه هيچگاه و در هيچ شرايطى اقدام به حرفهاى نابجا و برخورد تند و تصميم‏گيرى عجولانه نخواهيدكرد و براى تخلافات خود نيز جريمه مناسب كه تنبيه كننده است در نظر بگيريد .

4. اگر برخى موادر سريع سخن گفتيد و عجولانه تصميم گرفتيد و رفتار نابجا از شما سرزد سريع خود را سرزنش و حتى در لفظ اظهار پشيمانى نماييد و وعده‏ها و قولى كه با خود داشتيد را در ذهن خويش حاضر سازيد .

5. از خود ارزندگيهاى نابجا و پفكى و شخصيت قائل شدن بيش از اندازه براى خود اجتناب ورزيد و تنها هنجارها را رعايت كنيد و لذا به سراغ رفتارهاى متواضعانه همانند تقدم در سلام، همنشينى مناسب با افراد پايين‏تر، ابراز ارادت به كوچكترها، مصافحه و احوالپرسى با ديگران به خصوص طبقه پايين‏تر، تفريح و صحبت با ديگران اقدام كنيد.

6. ذكر (لا حول و لا قوة الا بالله) را زياد بر زبان جارى سازيد و سوره والعصر را زياد بخوانيد.

ادامه دارد.............................

نويسنده:مصطفی
مرجوّی منبع : اختصاصي راسخون

[ترنم]

ادامه دستوالعمل‏هاى كارشناسان ديني براي تحت كنترل قرار دادن صبر :

7. به هنگام احساس عصبانيت، سريع تغيير وضعيت و موقعيت دهيد و از آن محيط دور شويد مثلًا اگر در منزل اين حادثه رخ داد لباس پوشيده و منزل را ترك كنيد.

8. در هنگام عصبانيت اگر ايستاده‏ايد بنشينيد و اگر نشسته هستيد بخوابيد.

9. وقتى كه با امور عصبانيت آفرين مواجه هستيد براى مدتى (حدود 10 تا 15 دقيقه) راه دريافتهاى حسى خود را سد سازيد مثلًا جلوى گوش خود را بگيريد و چشمان خود را ببنديد و سر خود را پايين اندازيد تا دريافت‏هاى عصبانيت را تحت كنترل شما در آيند و موجب تحريك بيشتر شما نشوند.

10. اگر رفتار و يا صفتى كه در شخصى هست موجب عصبانيت شما شده است آن رفتار شوخى تلقى كرده و به شكلى خود را از تيررس آنها دور در نظر بگيريد يعنى به گونه‏اى از مخاطب در نظر گرفتن خويش در برابر رفتارهاى ديگران پرهيز كنيد مثلًا از مشاهده كسى كه فحش مى‏دهد با خود بگوييد مخاطب او من نيستم و در اين هنگام از صحنه دور شده و راه دريافت‏هاى حسى را سد سازيد تا بيشتر مورد هجوم قرار نگيريد.

11. براى توجيه رفتارهاى خلاف انتظارى كه از ديگران سر مى‏زند توجيه مناسب داشته باشيد و آنها را مقصر تلقى نكنيد تا موجب شود به خود اجازه عكس العمل بدهيد مثلًا بگوييد خودم از اين فرد بدتر رفتار مى‏كنم او اشتباه گرفته مقصر نيست اشتباه من باعث رفتار نامناسب او شده است.

12. به نظرات و عقايد ديگران احترام قائل شويد و به ديده احترام به آنها بنگريد و حتى محترمانه با آنها رفتار كنيد.

13. به منظور تقويت اراده و حفظ سعه صدر از تفريحاتى همانند صحرانوردى، كوهنوردى، شنا، اسب سوارى، پياده روى در صبح زود بهره گيريد.

14. در برخى كارهاى مهم با مشورت خواستن از ديگران تصميمات خود را استحكام بخشيد و از اقدامات عجولانه و خام بپرهيزيد .

15. بيشتر با افراد حليم صبور و غير عصبى معاشرت كنيد و از دوستى و حرف شنوى افراد تند مزاج پرهيز كنيد .

16. هميشه خودتان و رفتارتان را دوست و صحيح تلقى نكنيد و احتمال خطا در كارهاى خود را بدهيد.

17. سعى كنيد به عنوان تمرين گاهگاهى با افرادى كه سليقه آنها را نمى‏پسنديد برخورد كوتاه مدت داشته باشيد و با صاحبان ديگر انتظار مراوده كوتاه مدت داشته باشيد .

18. موارد فوق را در برنامه‏اى منظم با درج موارد آن در يك جدول و نمره دادن به عملكرد خود و رعايت اين امور سعى در تقليل موارد تخلف داشته و همت خود به افزايش صبر و تحصيل سعه صدر معطوف بداريد .

نويسنده:مصطفی مرجوّی
منبع : اختصاصي راسخون

[ترنم]

پاداش صابرین در قرآن

«وَ لَنَجْزِیَنَّ الَّذِینَ صَبَرُوا أَجْرَهُمْ بِأَحْسَنِ ما کانُوا یَعْمَلُونَ؛ و قطعاً کسانی را که شکیبایی کردند به بهتر از آنچه عمل کردند، پاداش خواهیم داد.» (سوره نحل، آیه 96)


در آیات دیگر در تعیین مقدار پاداش صابران می‌فرماید: «أُولئِکَ یُؤْتَوْنَ أَجْرَهُمْ مَرَّتَیْنِ بِما صَبَرُوا وَ یَدْرَؤُنَ بِالْحَسَنَهِ السَّیِّئَهَ وَ مِمَّا رَزَقْناهُمْ یُنْفِقُونَ؛ آنان اند که به (پاس) آنکه صبر کردند و (برای آنکه) بدی را با نیکی دفع می‌نمایند و از آنچه روزیشان داده‌ایم انفاق می‌کنند، دو بار پاداش خواهند یافت. (سوره قصص، آیه 54)


در جای دیگر اعلام می‌دارد که اجر و پاداش صابران از حدّ و شمارش خارج است و آن‌ها بدون حساب، پاداش دریافت می‌دارند: «إِنَّما یُوَفَّی الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَیْرِ حِسابٍ؛ بی تردید، شکیبایان پاداش خود را بی حساب (و) به تمام خواهند یافت.» (سوره زمر، آیه 10) همچنین خداوند به صابران وعده همراهی داده است:

«وَ اصْبِرُوا إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ؛ و صبر کنید که خداوند با شکیبایان است.» (سوره انفال، آیه 46)


«بَلی إِنْ تَصْبِرُوا وَ تَتَّقُوا وَ یَأْتُوکُمْ مِنْ فَوْرِهِمْ هذا یُمْدِدْکُمْ رَبُّکُمْ بِخَمْسَهِ آلافٍ مِنَ الْمَلائِکَهِ مُسَوِّمِینَ؛ نصرت و پیروزی را تنها در سایه صبر و شکیبایی میسّر می‌داند. (سوره آل عمران،آیه 125)»


«أُولئِکَ عَلَیْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَهٌ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ؛ هدایت، درود و رحمت پروردگار را به صابران ارزانی می‌دارد. .» (سوره بقره، آیه 157)


«و الله یحِب الصبرِینَ؛ صابران را در زمره دوستان و محبوبان خود یاد می‌کند.» (سوره آل عمران، آیه 146)


«فَاصْبِرْ کَما صَبَرَ أُولُوا الْعَزْمِ مِنَ الرُّسُلِ؛ بارها و بارها به فرستادگان خود و همه انسان‌ها سفارش به صبر می‌نماید.» (سوره احقاف، آیه 35)