آيا خداوند در سوره ی مسد به ابولهب و همسرش دشنام داده؟

[SideofGames]

آيا خداوند در سوره ي مسد همسرش را حمالةالحطب مينامد؟ علت این مساله چیه ؟ و چه فلسقه ای داره ؟

كلمه «مسد» به معناى طنابى است كه از ليف خرما بافته شده باشد و ظاهرا منظور آيه اين است که: همسر ابو لهب به زودى در روز قيامت به همان شکلی در خواهد آمد كه در دنيا به خود گرفته بود؛ یعنی همانطور که در دنيا شاخه‏ ها و بوته های خار را با طناب مى‏ پيچيد و حمل مى‏ كرد و شبانه آنها را در مسیر رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) مى‏ ريخت تا به اين وسيله آن جناب را آزار دهد، در آخرت و در آتش دوزخ هم به همين شکل در خواهد آمد و طناب به گردن و هيزم به پشت، ظاهر شده و در آتش عذاب مى‏ گردد! (الميزان في تفسير القرآن، ج‏20، ص: 385)


آيا خداوند در سوره ی مسد به ابولهب و همسرش دشنام داده؟
در سوره مسد هیچ کلمه ای که دال بر توهین یا دشنام باشد وجود ندارد.

روش قرآن کریم اینست که نوعا افراد را با صفاتشان یاد می کند (البته بجز انبیا و اولیا) مثلا برای معرفی مؤمنین صفات آنها را بر می شمارد و می فرمایند: مؤمنین واقعی کسانی هستند که دارای این صفاتند:

قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ (1)
الَّذينَ هُمْ في‏ صَلاتِهِمْ خاشِعُونَ (2)
وَ الَّذينَ هُمْ عَنِ اللَّغْوِ مُعْرِضُونَ (3)
وَ الَّذينَ هُمْ لِلزَّكاةِ فاعِلُونَ (4)
إِلاَّ عَلى‏ أَزْواجِهِمْ أَوْ ما مَلَكَتْ أَيْمانُهُمْ فَإِنَّهُمْ غَيْرُ مَلُومينَ (6)
فَمَنِ ابْتَغى‏ وَراءَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ العادُونَ (7)
وَ الَّذينَ هُمْ لِأَماناتِهِمْ وَ عَهْدِهِمْ راعُونَ (8)
وَ الَّذينَ هُمْ عَلى‏ صَلَواتِهِمْ يُحافِظُونَ (9)

مؤمنان رستگار شدند(1)
آنها كه در نمازشان خشوع دارند (2)
و آنها كه از لغو و بيهودگى روى ‏گردانند (3)
و آنها كه زكات را انجام مى‏ دهند (4)
و آنها كه دامان خود را (از آلوده‏ شدن به بى‏عفتى) حفظ مى‏كنند (5)
تنها آميزش جنسى با همسران و كنيزانشان دارند، كه در بهره ‏گيرى از آنان ملامت نمى ‏شوند (6)
و كسانى كه غير از اين طريق را طلب كنند، تجاوزگرند! (7)
و آنها كه امانتها و عهد خود را رعايت مى ‏كنند (8)
و آنها كه بر نمازهايشان مواظبت مى ‏نمايند (9)

یا مثلا زمانی که می خواهد سرپرستان جامعه اسلامی را معرفی کند با وصفی قابل توجه آنها را معرفی می نماید:

إِنَّما وَلِيُّكُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذينَ آمَنُوا الَّذينَ يُقيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ هُمْ راكِعُونَ (مائده/55)

سرپرست و ولىّ شما، تنها خداست و پيامبر او و آنها كه ايمان آورده ‏اند همانها كه نماز را برپا مى ‏دارند، و در حال ركوع، زكات مى ‏دهند.

یا آیه زیر که اشاره به نعيم بن مسعود و يا كاروان عبد القيس‏ است که برای تضعیف روحیه سپاهیان اسلام، خبری دروغین از حمله کفار قریش آورده بودند:

الَّذينَ قالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُوا لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزادَهُمْ إيماناً وَ قالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ وَ نِعْمَ الْوَكيلُ (آل عمران/173)
اينها كسانى بودند كه (بعضى از) مردم، به آنان گفتند: «مردم [لشكر دشمن‏] براى (حمله به) شما اجتماع كرده ‏اند از آنها بترسيد!» اما اين سخن، بر ايمانشان افزود و گفتند: «خدا ما را كافى است و او بهترين حامى ماست.»

لذا باید گفت که سوره «مسد» بیانی نسبتا استثنایی دارد که به ذکر صفات بسنده نکرده و با صراحت درباره دو تن از دشمنان سرسخت پیامبر اکرم سخن می گوید؛ دشمنانی که در اوج غربت و تنهایی حضرت، به شدت ایشان را آزار می دادند و مانع بزرگی در راه تبلیغ اسلام بودند. برای نمونه به این روایات توجه فرمایید:

در روايتى آمده است كه شخصى به نام طارق محاربى مى‏ گويد: من در بازار ذى المجاز بودم (ذى المجاز نزديك عرفات در فاصله كمى از مكه است) ناگهان جوانى را ديدم كه صدا مى ‏زند: اى مردم! بگویيد: (( لا اله الا اللَّه )) تا رستگار شويد، و مردى را پشت سر او ديدم كه با سنگ به پشت پاى او مى‏ زند به گونه‏اى كه خون از پاهايش جارى بود و فرياد مى‏ زد: اى مردم! اين دروغگوست، او را تصديق نكنيد! من سؤال كردم اين جوان كيست؟ گفتند: محمد است كه گمان مى‏ كند پيامبر است و آن پير مرد هم، عمويش ابو لهب است كه او را دروغگو مى‏ داند. (مجمع البيان/ج10/ص559)

در خبر ديگرى آمده است كه ربيعة بن عباد مى ‏گويد: من با پدرم بودم. پیامبر را ديدم كه به سراغ قبائل عرب مى‏ رفت و هر كدام را صدا مى ‏زد و مى‏ گفت: من رسول خدا به سوى شما هستم، جز خداى يگانه را نپرستيد، و چيزى را همتاى او قرار ندهيد ...
هنگامى كه او از سخنش فارغ مى‏ شد، مرد احول خوش صورتى كه پشت سرش بود صدا مى‏ زد: اى قبيله فلان! اين مرد مى‏ خواهد كه شما بت لات و عزى را رها كنيد و به سراغ بدعت و ضلالت او برويد! به سخنانش گوش فرا ندهيد و از او پيروى نكنيد!
من سؤال كردم او كيست؟ گفتند: عمويش ابو لهب است. (فى ظلال القرآن/ج8/ص697)

در خبر ديگرى مى ‏خوانيم: هر زمان گروهى از اعراب خارج مكه وارد آن شهر مى ‏شدند، به خاطر خويشاوندی ابولهب نسبت به پيامبر (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و سن و سال بالای ابولهب، به سراغ او رفته و از پیامبر تحقيق مى‏ کردند. او نیز از پیامبر بدگویی می کرد و مى‏ گفت: محمد ساحر است!
آنها نيز بى آنكه پيغمبر را ملاقات كنند باز مى ‏گشتند. در اين هنگام گروهى آمدند و گفتند: ما از مكه باز نمى‏ گرديم تا او را ببينيم. ابو لهب گفت: ما پيوسته مشغول مداواى جنون او هستيم! مرگ بر او باد! (تفسير الفرقان/ج30/ص503)

از اين روايات به خوبى استفاده مى‏ شود كه او از هيچ كارشكنى علیه پیامبر فروگذاری نمى‏ كرد، مخصوصا اینکه بدزبان بود و تعبيرات زننده ای نسبت به حضرت بیان مى‏ كرد! به همين جهت آيات مورد بحث با اين صراحت تمام، او و همسرش ام جميل (که در این دشمنیها با او همکاری می کرد) را به آتش جهنم تهدید می کند. ابولهب، تنها كسى بود كه پيمان حمايت بنى هاشم از پيامبر اكرم را را امضاء نكرد و در صف دشمنان او قرار گرفت، و در پيمانهاى دشمنان شركت نمود. با توجه به اين حقايق دليل استثنايى بیان اين سوره روشن مى‏ شود.

---------------------------------------------------------------------------

در این سوره کوتاه، هیچ کلمه ای که حاوی دشنام یا فحش باشد، بکار نرفته است. در آیه اول به خسران و تباهی فعالیتهای ابولهب در دشمنی با پیامبر و اسلام اشاره می کند، در آیه دوم بی فابده بودن زر و زور پوشالی او در برابر عذاب حق تعالی را یادآور می شود، در آیه سوم او را به درافتادن در عذاب سخت دوزخ تهدید می نماید، در آیه چهارم بدفرجامی همسرش (که در دشمنی با پیامبر، دست کمی از او نداشت) را یادآور می شود و سرانجام در آیه آخر، تمثیل اخروی همسر نگون بختش در دوزخ را بیان می نماید. بنابراین آیات سوره «مسد»، فاقد هر گونه فحش و ناسزاست و سرنوشت کسانی که در برابر حق، لجاجت و دشمنی سرسختانه می کنند را به خوبی نشان می دهد.


منبع : کانون گفتگوی قرآنی