سینمای دفاع مقدس، زمان و مکان نمی شناسد!

[Admirer]

به نام خدا

سلام.



مقدمه :



امروز، یعنی 27 اردیبهشت سال 91، در محضر استاد بزرگوار سعید مستغاثی و سید محمد حسینی معاون فرهنگی سازمان آموزش حوزه ی هنری بودیم. برنامه ای که توسط بچه های پردیس علوم دانشگاه تهران ترتیب داده شده بود :

نقد و بررسی ژانر دفاع مقدس



یادبود شهید علیمحمدی و شهید جمال دهشور



با حضور استاد سعید مستغاثی و سید محمد حسینی ( اکران و نقد فیلم مهاجر )



زمان : چهارشنبه ۲۷ اردیبهشت-ساعت 14 الی 17



مکان : سالن شهید دهشور پردیس علوم

گزارش :



Admirer : سعید مستغاثی رو خیلی دوست داشتم از نزدیک ببینم و این اصلی ترین انگیزه ی من برای حضور در این نشست سینمایی بود و البته از محمد حسینی هیچ اطلاعاتی نداشتم. ساعت 1:30 بود که کم کم بساط درس رو جمع کردم و آماده ی رفتن شدم. الحمدلله به موقع رسیدم و نگرانی از کمبود جا و حضور اکتیو رفع شد غافل از این که اصلا کسی نیست که بخواهد جای ما را تنگ کند. کل سالن شهید دهشور بود و شاید حداکثر 20 نفر! نمی دانم ریشه ی این بی رغبتی و بی میلی را باید در کجا جست و جو کرد و شاید برآیند علل مختلفی باشد، اما حقیقتا شرمنده شدم. از محضر اساتیدی که ساعت ها که هیچ، بلکه سال ها می توان کنارشان تلمذ کرد و یاد گرفت ...



جلسه به طور رسمی با قرائت قرآن آغاز شد. پخش سرود ملی جمهوری اسلامی، نمایش چند نماهنگ و سپس اکران فیلم قدیمی اما به شدت نوی "مهاجر"! حاتمی کیای "مهاجر" حقیقتا صحنه هایی را خلق کرده است که در سینمای دنیا بی سابقه است. فیلمی که بر خلاف فیلم های معروف ترش همچون "آژانس شیشه ای" مبتنی بر دیالوگ و به قولی ملودرامیک نیست. بلکه مبتنی بر تصویر است ...



بلاخره فیلم تمام می شود و نوبت بحث و بررسی می شود. سعید مستغاثی روی سن می آید و بعد هم سید محمد حسینی!

حسینی شروع می کند. بسیار و شیرین و جذاب است. شاعرانه، موقر و بسیار عمیق!

حسینی : در سینمای دنیا، ژانر جنگ موضوعیت دارد و سینمای جنگ! اما سینمای دفاع مقدس مختص ایران است و المان هایی دارد که فقط در چارچوب مکتب تشیع معنای می یابد. در سینمای جنگ، المان هایی مثل مرگ، فیزیک بدنی، اسلحه و تکنولوژی، غضب و خشونت، کشتن، عشق و ... بسیار متفاوت تر از سینمای دفاع مقدس است. به عنوان مثال در سینمای جنگ کشته شدن و مرگ موضوعی نوعا تراژدی است و منفی تلقی می شود. اما در سینمای دفاع مقدس مرگ تحت عنوان شهادت، اوج عزت کرکتر داستان است. یا مثلا فیزیک بدنی در سینمای جنگ اصلا محوریت دارد. فی المثل شخصیتی مثل آرنولد! اما در سینمای دفاع مقدس انسان هایی بسیار معمولی و افتاده وجود دارند که بیشتر تاکید روی اخلاقیات و معنویاتشان دیده می شود.

داخل ایران هر دو نوع ژانر وجود دارد. هم سینمای جنگ و هم سینمای دفاع مقدس! اما در سینمای جهان از شرق تا غرب، مقوله ای مثل دفاع مقدس موضوعیت ندارد.





Admirer : سپس نوبت مستغاثی می شود و بلاخره بت درون ذهن من را می شکند. نسبتا محجوب است و خیلی متین صحبت می کند. در مجموع به نظرم قلمش قوی تر از سخنش می باشد.

مستغاثی : دفاع مقدس زاده ی انقلاب اسلامی ایران است. و به قول حضرت امام، یک نبرد ایدئولوژیک است که زمان و مکان نمی شناسد و از ازل بوده تا ابد هم ادامه دارد. جنگ ما، جنگ عقیده بود و جغرافیا نمی شناخت و امروز باید این را درک کرد.

تشکر می کنم از حسن انتخاب دوستان بابت پخش فیلم "مهاجر"! و ما رو به گذشته های دور و خاطراتی بس سیرین برد. "مهاجر" و "دیده بان" را باید اوج سینمای حاتمی کیا و همچنین اوج سینمای دفاع مقدس دانست. یادم می آید که آن زمان شهید آوینی، نقدی برای این فیلم ننوشت و فقط قلمی شاعرانه در وصف آن زد. اصلا این فیلم در غالب نقد نمی گنجد و باید بارها پای درس های عمیقش نشست و استفاده کرد. سکانس انتهایی فیلم که پلاک ها با وزش باد به هم می خورند و صدای زیبایی شکل می گیرد، انگار به دنبال ارواح از دست رفته ی خود می باشند. مسعود فراستی آن زمان تعبیر فوق العاده قشنگی در وصف این سکانس به کار برد : "ناقوس آینه ها"!

یا مثلا در جایی که می خواهند دیده بان عراقی را بزنند، رزمنده چقدر زیبا با چند بار رفت و برگشت منیت و حس کشتن را در خود سرکوب می کند تا ژانر دفاع مقدس نشان بدهد که خواهان خون ریزی و خشم نیست. بلکه جنگی را به وی تحمیل کرده اند که نابرابر باید ایستادگی کند و از عقایدش دفاع کند. این رمز تمایز سینمای دفاع مقدس از سینمای جنگ است. یعنی اینجا دیگر زمان و مکان، جغرافیا و وطن و خانواده در راس نیستند. بلکه عقیده است که موضوعیت دارد. و سینمای دفاع مقدس بیانگر چگونگی دفاع از عقاید است.

البته ما در سینمای دنیا ساب ژانر ضد جنگ هم داریم. بارزترینش فیلم غلاف تمام فلزی کوبریک! یعنی می خواهد بدی ها و بدبختی های جنگیدن و تجاوز را به تصویر بکشد. اما چیزی به نام سینمای ضد دفاع نداشته و نداریم. ولی متاسفانه، سینماگران شبه روشنفکر ما پیش قدم شده و از غرب و شرق هم جلو زده اند و چیزی به نا سینمای ضد دفاع را در کشور ما موضوعیت داده اند.





حسینی : فیلم های که با موضوعیت جنگ در سینمای جهان ساخته می شوند، به سه دسته ی عمده تقسیم می شوند :

1.سینمای قبل از جنگ : فقط مخصوص هالیوود است. به نوعی بر طبل جنگ می کوبد. می گوید جنگی در راه است و تو ناچارا جزئی از آن هستی. باید بیایی و در این جبر تاریخی سهیم باشی. به نوعی مهنسی افکار عمومی است برای آینده ای که آنها می خواهند باشد.

2.سینمای حین جنگ : تشویق به جنگیدن است. یعنی روحیه می دهد. طرف مقابل را ضعیف و نیروهای خودی را قوی نشان می دهد و به نوعی ماجرا را حماسی می کند. در کشور ما هم در زمان جنگ این مساله موضوعیت داشته است.

3.سینمای پس از جنگ : یا نقد جنگ است یا توجیه جنگ و یا حذف جنگ! من معقتدم که سه گانه ی اخراجی ها در سینمای پس از جنگ، حذف جنگ است.





مستغاثی : ببنید! ما به هیچ گاه در طول تاریخ جنگ طلب و پیش قراول نبوده ایم. ما هیچ گاه تجاوز نکرده ایم. اما الان مساله ای در سینمای شبه روشنفکری ما مطرح است تحت عنوان این که چرا جنگیده اید؟ در صورتی که اصلا جنگ نکرده ایم. بلکه ما در دفاع بوده ایم. می گویند شما رفتید جنگیدید و چیزی جز بدبختی و فلاکت و آوارگی و خرابی و افراد مریض و کور و شل برای مملکت نداشته است. باور بفرمایید که این فقط مختص ایران است و هیچ کجای دنیا مقوله ی ضد دفاع در سینما وجود نداشته است.





حسینی : اصلا فلسفه ی جنگ در اسلام، همه ی المان های جنگی دیگر تاریخ را به یکباره کات می کند. شما نگاه کنید که اصلا شکست در جنگ اسلامی معنایی ندارد. خشونتی و غضبی نیست. فیزیک بدنی ای اهمیت ندارد. مولی علی می فرماید که مومنی که از جنگ بر می گردد از زنده برگشتنش خوشحال نیست. یا در جایی می فرمایند که نگاه به چهره های جنگ جویان بکنید که از چقد زار و ظریف است.

آن طرف دنیا در هالیوود، دفاع مقدس به فرهنگشان تجاوز کرده است و باید خوشحال بود. فی المثل فیلم "نجات سرباز رایان" اسپیلبرگ یک کپی از ژانر دفاع مقدس ماست. خیلی جاها از شیوه ی روایت آوینی در "روایت فتح" استفاده کرده است. مثلا آوینی همیشه همراه دوربین بود و خود را در جنگ می دید و کات نمی داد. حتی لحظات خیلی سهمگین! دقیقا در "نجات سرباز رایان"، همین کپی برداری در نبرد خونین ابتدای فیلم دیده می شود که دوربین همراه جنگ است. و حتی مفاهیمی مثل ایثار هم در این فیلم دیده می شود.





مستغاثی : "نجات سرباز رایان"، تحت تاثیر انقلاب اسلامی ایران است. فیلم دیگری در سال 2002 ساخته شد که برخی در اینجا گفتند، دفاع مقدس هالیوودی ساخته شد. وصیت نامه ی سربازان جنگ ویتنام، برای هم بودن در جنگ و ...





حسینی : در سینمای دفاع مقدس ابزارآلات جنگی، حیوانات و کلا ابزارآلات غیر جنگی، خشن نیستند. مثلا شما می بینید کبوتری در فیلم در حال پرواز است و از این دست صحنه های لطیف! خشکی و خشونتی در کار نیست. اما در سینمای جنگ، ابزار در اختیار انسان است و خیلی بی رحم انسان می کشد. یا مثلا مقوله ی عشق در سینمای جنگ! خلاصه می شود در کلوزآپ های صورت عاشق و معشوق و دیالوگ های سخیف! که در واقع فراتر از شهوت و نفرت و احساسات دست پایین انسانی نمی تواند برود. اما در سینمای دفاع مقدس، مثلا در فیلم "دکل" کل صحنه ای که برادر می خواهد به خواهرش بحث خواستگاری دوستش را بگوید، خلاصه می شود در یک لانگ شات شاعرانه! و این عشق فراتر از مادیات و احساسات زودگذر است.





مستغاثی : در ابتدای سال های جنگ، فیلم هایی که می خواستند به مقوله ی دفاع مقدس بپردازند در واقع کپی فیلم های هالیوودی بودند. ژانر مقدس در سینما کم کم با ملا قلی پور و حاتمی کیا شروع شد. البته آوینی ورای این ها بود و برای خودش در روایت فتح صاحب سبک بود.اما متاسفانه ما کم کم از آن فضای دهه ی شصت فاصله گرفتیم. به نظر حقیر، اوج ژانر دفاع مقدس در همان سال ها بود. از اوایل دهه ی هفتاد، عنصر جذابیت موضوعیت پیدا کرد و ارزش های اصیل مورد بی توجهی و غفلت واقع شدند و در دوره ی اصلاحات هم کل دفاع مقدس زیر علامت سوال رفت.

به نظر حقیر باید، افق دید و حیطه ی تفکر را گسترش داد. سینمای دفاع مقدس، زمان و مکان نمی شناسد و همچنان ادامه دارد. امروز باید از سربازان گمنامی یاد کرد که ترور می شوند. آنهایی که رشادت هایی مانند به زمین نشاندن هواپیمای جاسوسی آمریکا را به خرج می دهند. فی المثل فیلم "قلاده های طلا" یک فیلم دفاع مقدس است. چون جنگ ما به فرموده ی حضرت امام جنگ عقیده است و تا پایان تاریخ ادامه دارد.





حسینی : رفتن به سمت گیشه هم یکی دیگر از دلایل مهم فاصله گرفتن از آرمان های دفاع مقدس بود. غافل از این که فیلم گیشه ای فراموش می شود و این فیلم ارزشمند است که باقی می ماند. نتیجتا آدم های خسته با ذهن های بسته و متحجر، سینمای دفاع مقدس را قداست زدایی کردند.





مستغاثی : البته علاوه بر گیشه، فرهنگ و گفتمان ما هم عوض شد. آرمان های انقلاب زیر علامت سوال شبه روشنفکری رفتند. حتی رزمندگان بدهکار هم شدند که چرا جنگیدند و چرا پیای انقلاب ایستادند.





حسینی : باید از خودمان شروع کنیم و بهانه گیری هایی مثل جبر محیطی را کنار بگذاریم. پیامبر در یکی از جنگ ها خطاب به اصحاب می فرمایند که اسلام هیچ گاه به خاطر قلت مردم زمین گیز نخواهد شد. همین روست که خداوند می فرماید حتی یک نفری در راه من جهاد کنید. باید هنر اسلامی را تبیین کرد. هنر غربی وصف العیش است که سر و ته ندارد.





مستغاثی : تعارف را باید کنار گذاشت. باید تکلیف خودمان را روشن کنیم. در اصول دین نمی شود کوتاه آمد. رهبری می فرماید "جذت حداکثری"! ولی جذب حداکثری باید با حفظ اصول باشد. نه این که از اصول دین کوتاه آمد تا برخی جذب آن شوند. متاسفانه مسئولین کوتاه می آیند. زیر پای کسانی فرش قرمز پهن می کنند که هنوز در فیلم هایشان به مرام زمان شاهی خودشان افتخار می کنند. به فرهنگ آن زمان می نازند و علنا افتخار می کنند که از سوی جمهوری اسلامی تقدیر نمی شوند. آخر چرا باید کاری که صد بار امتحان پس داده را دوباره امتحان کرد. قصه، قصه ی آن وزیر فراری است که می خواست جوانان غرب زده رو جذب کند ولی خودش جذب غرب شد. مفاهیم شرعی و دینی ما دارد مورد حمله قرار می گیرد ولی کسی ایستادگی نمی کند. فی المثل قصاص را سینماگران شبه روشنفکر ما مدام مورد حمله قرار می دهند. متاسفانه دیکتاتوری اقلیت شبه روشنفکر بر سینما، این طور ارزش های انقلاب را واژگونه کرده است که مخاطب هم ندارد. پر مخاطب ترین فیلم تاریخ سینمای ایران، 3 میلیون بیننده داشته است. این نشان می دهد که مخاطب دغدغه های خودش را نمی تواند در این سینما جست و جو کند. اصلا این سینما به خاطر همین دیکتاتوری و نگاه مورچه گونه است که مخاطب ندارد. فجیع تر این که با پول مردم این فیلم های سخیف را می سازند. حوزه ی هنری به درستی ایستادگی کرد تا این فیلم ها که از بودجه ی بیت المال ساخته شده بودند نمایش داده نشود. "زندگی خصوص" و "گشت ارشاد" سخیف تر از آن بودند که مردم پایشان بشینند. البته اشکالی ندارد! اگر این دوستان شبه روشنفکر می خواهند، فیلم های شبه روشنفکری خودشان را بسازند بروند و از بخش خصوصی بودجه بگیرند. نه این با پول مردم و از جیب مردم بردارند و به آرمان ها آنها توهین کنند.





حسینی : مکانیسم کلی اداره ی جشنواره ها و اکران ها در هر کشوری، اساسا ابزاری برای سامان دهی فکری سینماگران جهان است. اما متاسفانه در کشور ما اصلا از این مکانیسم به درستی استفاده نمی شود. چون ما تعارف داریم. در کن و اسکار از این تعارف ها ندارند. مجری جشنواره ی کن در دوره ی قبل، فقط یک شوخی کوچک با اسرائیل کرد و همان باعث شد که با دنیای مجری گری خداحافظی کند.

به نظرم افق سینمای ایران خیلی روشن است و من واقعا خوشبینم. در حوزه ی هنری آدم ها خوش ذوقی می بینم که از دلشان می تواند آوینی ها، مددپور ها و ... بیرون بیاید. چون دوباره آن ذهن پرسشگر در نسل جوان بیدار شده است. فقط نباید در کوران توصیف آدم ها ماند. نباید چنان دامن ها را بالا برد که دیگر دست کسی به آن نرسد. ولی به نظر می رسد که آینده ی سینمای دفاع مقدس خوب باشد.





مستغاثی : البته به نظر حقیر افق آینده ی جهان روشن شده است و ما در تهاجم فرهنگی موفق بوده ایم. چندی قبل روزنامه ی گاردین نوشت : "تا 20 سال دیگر، مذهب اول اروپا اسلام خواهد شد."

همین جنبش های ظاهرا مالی به قول مقام معظم رهبری ریشه ی ایدئولوژیک دارند و در راستای بیداری اسلامی می باشند.





Admirer : و بلاخره جلسه تماما در سکوت و مظلومیت به پایان می رسد. از شخصیت حسینی خیلی خوشم آمد. یک در میان، شعر می خواند، روایت و حدیث می گفت، داستانی تاریخی تعریف می کرد. و صورتش خیلی قشنگ همراه کلماتش می شد و به آنها جان می داد. شاید بتوانم بگویم که میمیک صورتش شبیه شهاب حسینی بود. سعید مستغاثی هم حضورش غنیمت بود. استاد مسلم سینما که از بازمانده های آوینی است و باید قدرش را بیشتر از این ها دانست.

والسلام

[سید ابراهیم]

خیلی لذت بردم. حبذا. واقعا مهاجر یکی از بهترین فیلم های دفاع مقدس است. فراستی فکر کنم از تنها و معدود فیلم هایی که تعریف کرده همین بود.
قبلا هم خدمتتون عرض کردم این جا هم اشاره میکنم: اگه می شد حلقه دسته جمعی نقد با همین شیوه و روش به فیلم های مهم ایرانی هم روی می آوردید خیلی خیلی مناسب بود.
مطمئنا فیلمهای خوبی بوده و هست....

[Admirer]

به نام خدا

سلام سید جان!

در مورد فیلم های ایرانی، شما می تونید توی همین بخش سینمای ایران به طور موازی این موضوع رو راه اندازی کنید!

البته برای حقیر مقدور نیست که مدیریتش رو عهده بگیرم و فقط می تونم به اندازه ی وسعم فعالیت داشته باشم.

در مورد این گزارش هم از همه ی دوستان شرمنده ام که به نحو احسنت نتوستم مواردش رو یادداشت کنم. چوم زیاد در این جور کارهای ژورنالیستی تجربه نداشتم. به هر حال جلسه ی فوق العاده ای بود و از محضر اساتید استفاده ی زیادی کردیم.

ممنونم از شما

یا علی

[rastin]

بسم الله الرحمن الرحیم

سلام

نقل قول:البته ما در سینمای دنیا ساب ژانر ضد جنگ هم داریم. بارزترینش فیلم غلاف تمام فلزی کوبریک! یعنی می خواهد بدی ها و بدبختی های جنگیدن و تجاوز را به تصویر بکشد. اما چیزی به نام سینمای ضد دفاع نداشته و نداریم. ولی متاسفانه، سینماگران شبه روشنفکر ما پیش قدم شده و از غرب و شرق هم جلو زده اند و چیزی به نا سینمای ضد دفاع را در کشور ما موضوعیت داده اند.

میتونید دراین مورد مثال بزنید؟

[Admirer]

به نام خدا

سلام.

ممنونم از توجه شما! اینجا رو مطالعه بفرمایید ( پست شماره ی 10 جواب شماست ) :

http://forum.bidari-andishe.ir/thread-16208.html

ایشون در این جلسه از فیلم های اخیر دو فیلم "بوسیدن روی ماه" و "سیزده پنجاه و نه" رو نام بردن و تحلیلی هم ارائه دادن که چندان در خاطرم نیست. اما لب مطب این بود که در سینمای ضد دفاع، سینماگران شبه روشنفکر ما با حذف خیلی از واقعیات مسلم، که مهم ترینش مساله ی در دفاع بودن ایران است و نه جنگاور بودن است، سعی دارن کل دفاع مقدس رو زیر علامت سوال برده و حتی نفی کنن!! حتی ایشون به فیلم "به نام پدر" آقای حاتمی کیا هم اشاره داشتن و البته غلظت این مساله در اون فیلم خیلی کمتر از فیلم های اخیر هست. جنگی که به فرموده ی مقام معظم رهبری در دیدار با هنرمندان "اگر سال ها بدان پرداخته شود باز هم حرف تازه و آموزنده دارد"، اینطور در سینمای ایران توسط برخی افراد منفی جلوه داده می شود که در واقع می خواهند اصل دفاع و مقاومت را زیر سوال ببرند و نه اصل جنگ را!! اگر ابهام دیگه ای هم هست، خوشحال میشم بتونم جواب بدم.

موفق بمانید ... یا علی

[rastin]

بسم الله الرحمن الرحیم



دکتر عباسی دریکی از سخنرانی هاشون از فیلم "جایی دیگر" انتقاد کردندو این فیلم رو ضد مقاومت وارزش های دفاع مقدس دونستند.

البته بنده این دوفیلم "بوسیدن روی ماه" و"سیزده 59" رو ندیدم.

این پیام(ضدمقاومت)دراین دوفیلم هم مثل جایی دیگر محسوس وملموس هست یا نیاز به نگاهی عمیق تر داره؟
------

نقل قول: 3.سینمای پس از جنگ : یا نقد جنگ است یا توجیه جنگ و یا حذف جنگ! من معقتدم که سه گانه ی اخراجی ها در سینمای پس از جنگ، حذف جنگ است.

کاری به جنجال موافقان ومخالفان این 3گانه ندارم اما برام مبهمه...لااقل در اخراجی های 1حذف جنگ رو متوجه نمیشم.(با وجود کاستی هاونقاط ضعفی که داشت)

[Admirer]

به نام خدا

سلام.

در مورد این فیلم هایی که نام بردن، حقیر هیچ کدوم رو ندیدم و نمی تونم اظهار نظر کنم.

در مورد اخراجی ها هم ایشون هیچ توضیح اضافه ای ندادن. دقیقا همین جمله رو گفتن که به نظرشون سه گانه ی اخراجی ها در صدد حذف جنگ است و بیشتر توضیح ندادن. بنده هم اگر حدسی بزنم، ممکنه نادرست باشه!

یا علی