لیلة الرغائب سنت یا بدعت؟

[مصطفي مازح7610]

سلام علیکم به همه رفقا

چند سالی است به مدد تبلیغات صدا و سیما اعمال لیلة الرغائب و بجا آوردن اون بین مردم علی الخصوص نسل جوان خیلی رایج شده. اما ظاهراً این اعمال از سندیت درستی برخوردار نیست که مختصراً در این متن بهش اشاره می کنم.

البته نکته اینه که این اعمال رو به قصد رجاء میشه بجا آورد اما به قصد ورود با توجه به ضعف سندی ظاهراً محل اشکال هست.



اما مطلب:

ابتدا بخشی از صحبت های آیت الله مددی در درس خارج اصول در تاریخ 20/7/90 نقل می کنم:



مرحوم ملکی تبریزی درکتاب لقاء الله یک دستورالعملی را نقل می کند و خیلی تاکید می کندکه این نماز و دستورالعمل را انجام بدید چون این دستورالعمل را سیدبن طاووس در کتاب اقبال نوشته است! وقتی به کتاب اقبال سیدبن طاووس مراجعه می کنیم می بینیم: سید این دستورالعمل را از احمدبن قاسم جویباری هروی (سنی مذهب)نقل کرده {این آدم}نزد خوداهل سنت از اعجوبه های دروغ و وضع و دجال گری است. او چند تا سند حدیثبرا خودش درست کرده بوده و برا هر چیز از زبان رسول الله حدیث درست می کرده و این سند جعلی را میذاشته جلوش.حتی برای چیز هایی که در زمان رسول خدا وجود نداشته حدیث درست می کرده مثلا در زمان رسول خدا میکرفن نبوده اما اگر میکرفن را می دادی دستش فوراً از قول رسول خدا در فضیلت میکرفن حدیث درست می کرد. همین اعمال لیلة الرغائب (که آثار وضع و جعل ار سرتا پای آن واضح است) را سیدبن طاووس عینا با همین سند و همین متن از منابع سنی گرفته و در کتاب اقبال نقل کرده متن و سند این روایت عینا در کتاب موضوعات ابن جوزی{سنی} موجود است که از سر تا پای این روایت آثار جعل و وضع پیداست. حالا این حدیث را فرض کنید سید در اقبال نقل کرده باشد آخه یه همچه حدیثی که آثار وضع از رأس تا ذیلش مشهود است صرف نقل سید بن طاووس در اقبال،چه حُسنی برای چنین حدیثی می آورد که مرحوم ملکی تبریزی برای انجام آن این قدر تاکید می کند که اگه هیچ کاری نکردی لا اقل این نماز را انجام بده چون سید السالکین این نماز رادر اقبال نقل کرده؟! نماز لیلة الرغائب نزد سنی ها (بعد از نماز تراویح) بالاترین اهمیت را دارد که شب اولین جمعه ماه در مساجد جمع می شوند و نماز لیلة الرغائب می خوانند و....

پایان سخن آیة الله مددی

...................................


جهت توضیح بیشتر می تون گفت:

بحث لیله الرغائب و اعمال آن شدیدا در میان عوام اهل سنت رواج داشته و دارد. اما علمای اهل سنت از همان ابتدا با آن مخالفت شدیدی داشتند.برای نمونه می توان از ابن جوزی و دیگر بزرگان حدیث اهل‌سنت نام برد که: سند این روایت را بسیار ضعیف دانسته و عمل لیلة الرغائب را بدعتی ‌بزرگ شمرده‌اند.

ابن جوزی می نویسد:

هذا حدیث موضوع علی رسول الله صلی الله علیه وسلم، وقد اتهموا به ابن جهیم ونسبوه إلی الکذب، وسمعت شیخنا عبد الوهاب الحافظ یقول: رجاله مجهولون، وقد فتشت علیهم جمیع الکتب فما وجدتهم. قال المصنف قلت: ولقد أبدع من وضعها .... وقد جعلها جهلة أئمة المساجد مع صلاة الرغائب ونحوها من الصلوات شبکة لمجمع العوام وطلبا لریاسة التقدم وملا بذکرها القصاص مجالسهم وکل ذلک عن الحق بمعزل. اما تعجب در این است که با وجود این که علمای شیعه ، رشد را در مخالفت اهل سنت می دانند وحتی احادیث صحیح آن ها را هم( درصورتی که درمنابع شیعه مؤیدی برای آن نیابند)رد می کنند،با چه ملاک و معیاری این روایت (که فقط درمنابع اهل‌سنت آن هم با سندی غیرقابل‌اعتناموجوداست) را نقل و ترویج نموده اند!

پاسخی که محتمل است این است:

۱- سیدبن طاووس بر مبنای "تسامح در ادلۀ سنن"،بدون توجه به ضعف سند آن را نقل کرده.

۲- علمای بعد از سیدبن طاووس هم بر اساس همان مبنا و باتوجه به ارادتی که به سید و قداست او داشتند این روایت را نقل کردند و بدینوسیله بدعت احمدبن قاسمجویباری هروی کذاب(سنی مذهب) درمیان شیعه جا افتاد!

همچنین میتون به این امر نزد أهل تسنن نیز اشاره ای کرد:



فتنی می نویسد :

· به اتفاق همه ، نماز رغائب در ماه رجب جعلی است؛

· و اعمالی که ذکر می شود از قبیل آمدن فرشته ها و ... نیز جعلی هستند ؛

· و رجالی که این روایت را نقل کرده اند مجهول هستند؛

· شیخ ما می گوید همه کتاب ها را گشتم و چنین چیزی را پیدا نکرد؛

· علما نماز رغائب در جمعه را مکروه می دانند

عجلونی می نویسد : از احادیث ساختگی حدیثی است در فضیلت جمعه اول ماه رجب که خواندن نماز رغائب و ... را از اعمال این شب می داند

البته بجز مرحوم سید بن طاووس(رحمة الله علیه) مرحوم شیخ حر(رحمة الله علیه) در وسائل و مجلسی(رحمة الله علیه) در بحار نیز این روایات را نقل می کنند:

شیخ حر عاملی در وسایل الشیعه این نماز را به عنوان نماز رغائب در شب اول جمعه ماه رجب از با سلسله سندی که علامه به بنی زهره اجازه داده است از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم نقل می کند و در پایان می گوید: سید بن طاووس این حدیث را مرسلا از رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم نقل کرده است.

علامه مجلسی این روایت را با سلسله سند اجازه نامه علامه به بنی زهره از انس از رسول خدا - صلی الله علیه و اله و سلم - آورده است و نام تک تک راویان را با شرح رجالی برخی از آنها در ج 104 ،ص 123 نقل می کند که عبارتند از :

1. علامه (حسن بن یوسف مطهر معروف به علامه حلی) : از علمای بزرگ شیعه و مورد اعتماد است؛

2. الحسن بن الدربی : عالم جلیل القدر بود؛

3. مسعود بن محمد بن ابی الفضل رازی : علامه مجلسی در ج 95 بحار هنگام نقل حدیث می نویسد: مسعود بن محمد و ابی الفضل رازی ولی در توضیحی که در ج104 ، ص 123 می نویسد : مسعود بن محمد بن ابی الفضل یعنی این دو یک نفرند نه دو نفر و بعد می نویسد وی فقیهی صالح بود؛

4. علی بن عبد الجلیل بیاضی رازی : وی متکلم ، با تقوا و اهل مناظره بود؛

5. شرف الدین المنتجب بن الحسن بن علی الحسنی : وی فقیهی صالح بود؛

6. سدید الدین ابو الحسن علی بن الحسن : با توجه به فراوان بودن راویان با نام علی بن حسن نمی توان به طور قطع وی را مشخص کرد و گفت ثقه هست یا نیست ؛

7. عبد الرحمن بن احمد النیسابوری: شیخ اصحاب ری ، حافظ ، واعظ و فقیه بود؛

8. ابو عبد الله الحسین بن علی: علامه مجلسی می نویسد مشخص نیست وی چه کسی است اما هر کس باشد انسان صالحی بوده است؛

9. مسموسم (یا سموسم و یا سمرسم): علامه مجلسی می نویسد در کتاب های رجالی و غیره ، مشخص نیست وی ثقه است یا نه؛

10. ابی الفتح نورخان عبد الواحد اصفهانی: یا ابو الفتح بن رجاء : در کتاب های رجالی مطلبی دال بر ثقه بودن وی یافت نشد؛

11. عبد الواحد بن راشد الشیرازی : یا عبد العزیز بن راشد بندار : در کتاب های رجالی مطلبی دال بر ثقه بودن وی یافت نشد؛

12. علی بن جهضم : ابو الحسن الحمدانی یا همدانی : نام وی در کتاب های رجالی شیعه یافت نشد و در کتاب های رجالی اهل سنت نیز فقط به نام اشاره شده و هیچ کلمه ای بر مدح یا ذمش وجود ندارد و در کتاب های روایی نیز بیش از چهار روایت از وی نقل نشده است که یکی همین نماز لیله الرغائب است که جعلی دانسته شده و در معجم المولفین آمده که وی صوفی بود؛

13. علی بن محمد بن سعید البصری: نام وی در کتاب های رجالی شیعه یافت نشد و غیر از حدیث لیله الرغائب ، روایتی از این فرد در کتاب های معتبر یافت نشد ؛

14. پدرش : نام وی در کتاب های رجالی شیعه یافت نشد و در کتاب های اهل سنت نیز توثیق یا رد نشده است و از وی بیش از سه چهار روایت در کتاب های اهل سنت و شیعه نقل نشده است؛

15. خلف بن عبد الله : یا خلف بن عبید الله الصنعانی:ابن حجر می گوید : وی حدیث لیله الرغائب را نقل کرده است که ابن جوزی این روایت را جعلی و ابو موسی چنین روایتی را غریب دانسته است؛ غیر از این روایت ، حدیثی از وی در کتاب های شیعه و سنی یافت نشد و از سوی دیگر در کتاب های رجالی نامی از وی نیست تا روشن شود ثقه بود یا نه ؛

16. حمید طوسی: وی را حمید الطویل و حمید بن تیرویه نیز می نامند؛ برحی گفته اند وی ثقه است چنانچه یحیی بن معین گفته وی ثقه است؛و برخی دیگر می گویند وی تدلیس می کرد؛

17. انس بن مالک: وی خادم رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم بود.

نتیجه :

با توجه به بررسی سندی این روایت می توان نتیجه گرفت که چنین حدیث معتبر و مستند نمی باشد و به دلایل ذیل نمی توان مستحب بودن اعمال لیله الرغادب را ثابت کرد؛

1. توثیق نشدن افراد ذیل در این روایت : سدید الدین ابو الحسن علی بن الحسن ؛ مسموسم (یا سموسم و یا سمرسم) ؛ ابی الفتح نورخان عبد الواحد اصفهانی ؛ عبد الواحد بن راشد الشیرازی ؛ علی بن جهضم ؛ علی بن محمد بن سعید البصری ؛ پدرش ؛ خلف بن عبد الله ؛

2. شبیه این روایت با سلسله سندی دیگر در کتاب های اهل سنت آمده است که با راوایان آخر حدیث مورد بررسی شده بالا مشترک هستند مانند: (علی بن جهضم ؛ علی بن محمد بن سعید البصری ؛ پدرش؛ خلف بن عبد الله ) و کتاب های رجالی اهل سنت به اتفاق آن را جعلی و ساختگی دانسته اند؛

3. روایت سید بن طاووس مرسل است؛

4. روایت شیخ حر عاملی با همان سندی است که در روایت مجلسی آمده و اعتبارش ثابت نشد؛

5. غیر از این سه روایت یعنی روایت وسائل الشیعه و بحار الانوار و روایت اهل سنت و روایت سید بن طاووس که در واقع همه یک روایت هستتند و آن را حمید طویل از انس بن مالک نقل کرده است ؛ روایت دیگر در اثبات مستحب بودن نماز و دیگر اعمال لیله الرغائب وجود ندارد.



جالب است خود همین علامه مجلسی(رحمة الله علیه) در کتاب زادالمعاد خویش که شبیه مفاتیح است می نویسد:

و ذكر لكل من هذه الصلوات ثواب كثير لم نذكره بناء على عدم الاعتماد على السند، و كل النوافل المذكورة كل ركعتين تؤدى بسلام واحد، و بعضها الطويل منها و التي تقع بين صلاتي المغرب و العشاء و يجب أن تقع بعد دخول وقت العشاء لا يخلو أداؤها من إشكال، و لهذا لم نورد في هذه الرسالة صلاة ليلة الرغائب‏ المشهورة مع أنها منقولة عن طرق العامة.

یعنی اعمالی که بین دو نماز مغرب و عشاء است و طولانی است بدلیل اینکه باعث می شود نماز عشاء از وقتش بگذرد خالی از اشکال نیست. بهمین خاطر ما نماز لیلة الرغائب را در این رساله نیاورده ایم هر چند مشهور است و اینکه از طرق عامه نقل شده است.



در پایان باز هم می گویم بدلیل اشکالات سندی موجود بجا آوردن این اعمال به قصد ورود محل اشکال است اما به قصد رجاء ظاهراً مانعی ندارد.

می توانید به کامنت های این لینک هم مراجعه کنید:

http://www.rahigh.ir/?p=37

[mbaghaee]

سلام
لینک سخنرانی رو خودتون هم گوش کردید؟؟
یه چیزای دیگه توش میخونه!!