ظروف مسی را چگونه سفید کنیم؟

[Muhammad-Ali]

به نام خدا
سلام، من از یجا سوال کردم گفتن با قلع و نوشادور(این را نمیدانم چیه!؟). حالا مراحل کار چطور هست را نمیدانم.
دیگ را باید داغ کرد سپس قلع رو بهش مالید؟
قلع رو باید آب کرد و به دیگ مالید؟
تو نت هم نتانستم مطلب مفیدی پیدا کنم.

[Muhammad-Ali]

مثل اینکه مطلبی در مورد قلع اندود کردن ظروف مسی پیدا نمی شود.

قلع اندود کردن ظروف مسی در کرمان (عکس)

اندکی مس برای سلامتی مفید است ولی مقدار زیاد آن می تواند مسمومیت زا باشد. به همین دلیل، ظروف مسی را معمولا با لایه ای از قلع می پوشانند تا از ورود مس به غذا جلوگیری شود.

---

مطلبی دیگر که پیدا شد:

قلع (به فارسی «اَرزيز») عنصری است شیمیایی . این فلز نقره‌ای رنگ خاصیت چکش خواری خوبی دارد و به سادگی اکسید نمی‌شود و در برابر خوردگیمقاوم است. قلع در بسیاری از آلیاژها مورد استفاده قرار می‌گیرد. مقاومت خوب این فلز نسبت به زنگ‌زدگی و فرسایش باعث شده تا از آن به عنوان روکشی برای فلزات دیگر برای جلوگیری از زنگ‌زدگی استفاده شود، از جمله قلع‌اندود کردن ظروف مسی و به خاطر جلوگیری از زنگ زدن مس و ورود اکسید سمی مس در غذا از قدیم الایام رواج داشته‌است.( ویکی پدیا با تلخیص) در قدیم هر ساله 2 نفر از اطراف آمل برای قلع اندود کردن ظروف مسی به روستای شورکا می آمدند تا ظروف مسی مردم را «قلعی» کنند که به آنان « مرس قلی کر » می گفتند ؛ اسم یک نفر شان استاد رمضون ، که مردی خوش اخلاق بود. جایگاه آنان در حیاط خانه یک نفراز اهالی بوده وقبل از قلعی کردن شاگرد او ظرف را کاملا می شست مخصوصا جدار داخلی اش را که قسمت های خورده شده پاک شودو به این صورت که مقداری شن نرم داخل آن ریخته ، با مقداری کاه (کمل) روی آن و با پا، روی آن می ایستاد و دستش را برایتعادل به دیوار مقابل می گرفت و با حرکت نیم دایره کمر ، ظرف

برای قلع اندود کردن تمیز شود.

برای

حرارت دادن به وسایل مسی دستگاه دمنده ای که با دست کار می کرد،روی زمین نصب می کردند و با چرخاندن دسته ی آن ( مثل چرخ خیاطی) باد را به روبرو هدایت میکردبا صدای قر قر خاطره انگیزش ؛و

روبرو ، مقداری زغال سنگ گر گرفته بود که استاد با انبری بلند،ظروف خیس راخشک و گرم و آماده می کرد و مقداری قلع و نشادر را با پنبه به جداره داخلی ظرف می کشید که بوی جالب و خوشایندی از آن متصاعد می شد و مس بود که انگار تازه از مغازه آمده بود؛ سفید و نقره ای چشم نواز.


و این چنین « مرس قلی کر » کارش به پایان می رسید.

تصویر فوق از وبلاگ جواهر ده گرفته شده واستاد در حال داغ کردن سطح داخلی دیگ می باشد.



این تصویر هم از روزنامه ایران که استاد این حرفه در حال قلع اندود کردن دیگ مسی است.

منبع
[font=Arial][/font]

---

یک فیلم تو یوتیوب پیدا کردم به عنوان سفیدگری ظروف مسی که در اصل مصاحبه هست.
این ویدئو در آپارات

[Muhammad-Ali]

نقل قول:نکته جالب آن که ممکن است در قلعی کردن مس از سرب نیز استفاده شود که بسیار مضر است. یک راه برای تشخیص وجود سرب در ظروف قلع اندود شده بدین شکل است:
روی یک قسمت از ظرف که با کمی سرکه تمیز شده باشد یکی دو بلور یدور دو پتاس قرار داده و چند قطره آب اضافه کنید در صورت ایجاد محلول زرد رنگ یعنی از سرب استفاده شده است.

منبع

---

نقل قول:تو یه ویدیویی تو یوتیوب دیدم یه اقایی برای ابکاری یه مقدار قلع رو با یه پودری ریخت تو اب جوش گذاشت بجوشه بعد مس رو انداخت تو ظرف مس کاملا قلع اندود شد.

به نظر من این پودر نشادر است
منبع

---

الحمدالله بالاخره یه چیزی پیدا شد ( نشادر مس رو جستجو کردم)

نقل قول:
ابزار و وسايل سفيدگري به شرح زير است:



دم و كوره: دم مورد استفاده سفيدگر دم پوستي بوده است. پوست دباغي شده گوسفند را به صورت مشكي در آورده كه دو سر آن داراي سوراخ بوده كه يک سر آن به لوله‌اي كه به كوره راه داشته مي‌بستند و در دهان سوراخ ديگر دو تخته كوبيده شده كه كار دستگيره را انجام مي‌داده است. در موقع دميدن اين دو تخته را به هم مي‌چسباندند و سوراخ مشک بسته مي‌شد و مشک را به طرف لوله كوره فشار مي‌دادند. در نتيجه هواي داخل مشک از طريق لوله به كوره دميده مي‌شد و سپس تخته‌ها را از هم جدا كرده و مشک را به طرف عقب مي‌كشيدند و مشک دوباره از هوا پر مي‌شد و آماده دميدن مي‌گرديد. بدين ترتيب عمل دميدن انجام مي‌گرفت.كوره مورد استفاده هم سطح با زمين بوده است.



دم دستي:بعد از پوست، دم دستي معمول شده كه از يک محفظه فلزي و پروانه فلزي تشكيل شده كه اين پروانه در وسط محفظه به دور يک محور كه دستگيره‌اي محرک به آن بسته شده و مي‌چرخد، قرار گرفته است. اين دستگيره پروانه را به حركت در مي‌آورد و از طريق لوله‌اي كه يک طرف آن به بيرون كشيده شده، به كوره دميده مي‌شود. بعد از چند مدت اين نوع دم به دم برقي تبديل شد كه پروانه آن توسط برق به حركت در مي‌آيد.



دم نفتي: امروزه به علت مقرون به صرفه بودن از دم نفتی استفاده مي‌كنند كه به‌وسيله اجاق نفتي كه داراي مخزن باد مي‌باشد، انجام مي‌گيرد. اين نوع اجاق به‌وسيله نفت روشن مي‌شود. مخزن آن را با تلمبه دستي از باد پر مي‌كنند كه در نتيجه هم عمل دميدن و هم سوخت داخل كوره را تامين مي‌كند.



گاز دستي: يکي از ابزارهاي سفيدگري مي‌باشد كه، به‌وسيله آن ظروف را داخل يا خارج كوره مي‌كنند. شبيه به انبر دست مي‌باشد با اين تفاوت كه لبه آن كشيده است.



انبردست: ابزار ديگرب است كه به‌وسيله آن ظروف را در دهانه كوره نگه مي‌دارند. دو لبه اين ابزار كه به هم نزديک مي‌شوند، تشكيل دايره‌اي كوچک مي‌دهند كه از خارج شدن ظروف از دهانه انبردست جلوگيري مي‌كند.



پنبه: قلع را در داخل ظرف داغ شده ريخته پنبه را بر روي آن مي‌كشند. در نتيجه قلع به تمام بدنه ظرف ماليده شده و ظرف سفيد مي‌گردد.



شن: قبل از سفيد كردن، ظرف را با شن مي‌سابند تا تيرگي آن تا حدودي برطرف شود.



زغال چوب: زغال چوب سوخت كوره را تشكيل مي‌دهد.



مواد اوليه:



مواد اوليه‌اي كه در سفيدگري به كار مي‌رود قلع و پودري سفيدرنگ به نام نشادر
nešâdor
مي‌باشد. قلع به صورت ورق‌هاي نرم و انعطاف‌پذير مي‌باشد، كه در موقع استفاده آن را خرد مي‌كنند.



نشادر: پورد سفيد رنگ شبيه به پودر لباسشويي مي‌باشد، كه از خود قلع به‌دست مي‌آورند و از كشورهاي خارج وارد مي‌شود.



ديزاب: ديزاب
dizâb
مايعي است از موادي به نام سودا
sovdâ

كه اين مواد شيشه به پودر شييه مي‌باشد و جهت شستشوي ظروف به كار مي‌برند.



فن كار:



اولين مرحله كار ديزاب دادن ظروف است، ديزاب را در آب جوشانده و به هم مي‌زنند تا خوب حل گردد. بعد از سرد شدن، به‌عنوان مواد پاک كننده استفاده مي‌كنند. به اين صورت كه مقدار خيلي كمي از مايع را در ظروف مي‌ريزند و آن را با حرارت كوره داغ مي‌كنند. سپس با پارچه‌اي ضخيم آن را به تمام بدنه ظرف مي‌مالند و بعد آن را شستشو مي‌دهند.



دومين مرحله كار ساييدن ظروف است كه اين كار به‌وسيله شن و پوست بز انجام مي‌گيرد، بدين ترتيب كه، مقداري از شن را بر روي پوست مي‌ريزند و به بدنه ظروف مي‌كشند و يا جهت ساييدن پشت ظروف، آن‌ها را بر روي مقداري شن قرار مي‌دهند و در داخل ظرف مي‌ايستند و با گرفتن دو دست به ديوار آن را به دو جهت چپ و راست مي‌چرخانند كه با انجام اين كار بدنه بيروني ظروف تميز مي‌گردند. بعد از ساييدن آن را شستشو داده و آماده سفيد كردن مي‌شوند. در زمان شروع سفيدگري، ظرف را در دهانه كوره قرار مي‌دهند تا خوب داغ شود. سپس مقداري نشادر در داخل ظرف مي‌ريزند و با پنبه آن را به تمام نقاط داخلي و بيروني ظرف مي‌مالند و به‌دنبال آن مقدار خيلي كمي قلع به بدنه داخلي و خارجي ظرف مي‌كشند و مجددا نشادر در داخل ظرف ريخته و پنبه را خيلي محكم به تمام قسمت‌هاي ظرف مي‌كشند و بعد آن را در آب فرو مي‌برند و مجددا آن را خشک مي‌كنند و ظرف رنگ سفيد شفاف به خود مي‌گيرد. لازم به ذكر است كه نشادر باعث مي‌گردد، كه قلع بر بدنه ظروف ثابت گردد.



سفيدگر مزد خود را، براساس وزن مس دريافت مي‌كند. در حال حاضر در مقابل سفيد كردن هر كيلو مس 900 تومان مي‌گيرد.



ابزار و اشيا وابسته به سفيدگري عبارتند از:



دم و كوره، اينگونه دم‌ها در كارگاه‌هاي ثابت سفيدگري تعبيه مي‌شده است.



دم دستي، افراد دوره گرد، از دم دستي استفاده مي‌كردند.



دم نفتي، اين نوع در همين اواخر رايج شد و جاي دم دستي را گرفت، بعد از آن دم برقي نيز به آن‌ها اضافه گرديد.



گاز دستي، انبردست، پنبه، شن، نشادر، ديزاب، زغال چوب.



اين صنعت در بازارهاي سنتي، راسته بازارها، تيمچه‌ها و كارگاه‌هاي كوچک در سطح شهرها و روستاها موجود مي‌باشد. در شهرهيي همانند قزوين، اصفهان، كرمان، مشهد، تبريز و ... راسته بازارهاي مخصوص مسگرها و نيز در كنار آن‌ها سفيدگرها بوده است كه به راسته بازار مسگرها معروف مي‌باشد. در روستاها و نيز محله‌هاي عشايري سفيدگري را يا خود مسگر به عنوان كار بعدي انجام مي‌دهد و يا اين‌كه يک نفر سفيدگر دوره‌گرد هر چند وقت يک‌بار به آنجا آمده و بساط خود را در ميدانگاه اصلي روستا، محل و يا زير سايه درختي گسترده و مشغول سفيد كردن ظرف و ظروف اهالي مي‌شد. ساز و برگ سفيدگر دوره‌گرد بسيار ساده است. يک گودال كوچک به قطر37 و گودي30 سانتي‌متر در زمين مي‌كند كه كار كوره وي را انجام دهد. يک لوله آهني را به زير گودال مي‌كشد، دم دستي را به سر ديگر لوله وصل مي‌كند. و با استفاده از مواد و فن سفيدگري، كارش را انجام مي‌دهد.



در باور مردم ايران، ظروف مسين، فرش‌هاي گليم و قالي يگ سرمايه ماندگار و يک پس‌انداز نقد دم دست تلقي مي‌شود. اين مهم هنوز در اكثر خانه‌هاي شهري و روستايي ديده مي‌شود، اشيا‌يي كه از مس ساخته شده‌اند در گوشه‌ دكور نمايان است و حكايت از اهميت آن دارد. مردم و به‌خصوص كدبانوي خانه حتما قابلمه مسين جهت طبخ غذا دارد. كه هرچند گاه آن را به دست سفيدگر ماهر مي‌دهد تا سياهي‌هاي آن را بزدايد. اكثر روستاييان و عشاير كه دامداري دارند ،حتما ديگ و ديگچه مسين مخصوص شيردوشي و گرم كردن شير دارند و به دلايل مختلف اين ظروف را بر ديگر ظروف ترجيح مي‌دهند. پس سفيدگري هنوز در كشور مي‌تواند مثمر ثمر و پر رونق باشد به شرط حمايت از صنعتگران.

منبع

---

یک مورد دیگر

نقل قول:ابتدا ورق مسی را جهت درست کردن ظروف به اندازه های مختلف برش داده بعد آن را روی سندان با ابزارهای مختلف حالت داده و جاهایی که به هم وصل می شدند بصورت نرو ماده (قورد آغزی ) برش می دادند بعد آن را بوسیله تنه کار با حرارت جوش (قیناق ) می دادند . سپس ظروف آماده شده را با اسید شسته آنرا بصورت چرخشی حرارت داده هنگام چرخش یکمی پودر لحیم (نشادر ) آغشته به پنبه برروی مس بصورت پراکنده اضافه می کنیم تا رنگ مس سیاه شود وقتی مس سیاه شد ( پودر لحیم حالت روانکاری لحیم را انجام می دهد ) بهش قلع می زنیم بعد با پنبه قلع را به بدنه مس می مالیم بعد از اتمام قلع آن را در آب خنک کرده بعد جهت تمیز کردن ظروف مسی که پودر لحیم در آن وجود دارد و نیز سمی است با گل تمیز شستشو می دهیم .

منبع

[Muhammad-Ali]

نتیجه کار این شد که با 100 گرم قلع و 50 گرم نشادر یک دیگ تقریبا بزرگ رو (حدود ده کیلیویی) رو سفید کردم. به جای کوره هم از تک شعله استفاده کردم. برای تمیز کردن دیگ قبل از قلع اندود کردن هم از ترشی آلوچه + نمک استفاده کردم.
فقط قلعی که به کار بردم به احتمال زیاد سرب داشت. قلع کیلیویی 150 هزار تومن بود. گمان کنم خیلی گران حساب کرد.
اگر کسی قلع بدون سرب سراغ داره برای بنده هم بفرسته.

[mahpare]

ببخشید ولی این موضوع ب نظرتون پرکاربرده؟

ینی طوری هست ک دونستنش مفید باشه.

من خوندم ولی چیزی دستگیرم نشد.

[Muhammad-Ali]

خواهش میکنم، چه موضوعی؟ مفید؟ برای هر کسی یه چیزی مفیده!

[59-11(یامهدی)]

اتفاقا مشکل من هم هست

می خواستم یکی از ظروف مسی رو که داریم برای سفید کردن پیش یه مسگر ببرم ولی برام سوال پیش اومده که ظروف مسی که اساتید طب سننتی به استفاده از اون تاکید میکنند قلع اندوده یا مس خالی ؟

اصلا چرا ظروف مسی رو روی اندود یا قلع اندود می کنند و کدوم یکی بهتره ؟

و اینکه آیا خود قلع ضرری نداره ؟

[یاســین]

من فقط میدونم که باید قلع اندود شه چون مقدار زیاد مس برای بدن خوب نیست.
متاسفانه باید جای معبر داد که سفید کنن چون همونطور که اقای محمدعلی فرمودن تقلب زیاد شده و با سرب قاطی میکنن.
البته منم جای مطمئنی نمیشناسم.
اما اگه کسی بتونه از ظروف مس استفاده کنه خیلی خوبه.

[Muhammad-Ali]

بنده امروز تماس گرفتم قلع درجه یک (بدون سرب، البته به فرموده خودشان، این قلع به صورت ورقه ای هستش، قلعی هم که دیروز خریدم ورقه ای و درجه یک بود احتمال زیاد) بازار تهران، کلی فروشی کیلویی 90 هزار تومن. راحت میشه سفید کرد. بنده دیروز یک تاس رو دو دقیقه ای تمام کردم. فقط دیگ بزرگ یکم اذیت کرد(این دیگ برای تهیه ی حدود 20 کیلو سمنو استفاده میشه)، البته بدنه ی دیگ اذیت کرد، چون وارد نبودم، یبار که انجام دادم دستم آمد باید چه کار کنم. سرب کیلویی حدود 20 تومن هستش و برای همین ارزانیش شاید بعضی ها کلاهبرداری میکنن. خودتان قلع و نشادر بگیرید راحت انجام بدید. خصوصا اگر ظرفهایتان کوچک باشد مثل دیگ های حدود 5 کیلویی.

---

(۱۹/مهر/۹۳ ۷:۵۹)59-11(یامهدی) نوشته است:  اتفاقا مشکل من هم هست

می خواستم یکی از ظروف مسی رو که داریم برای سفید کردن پیش یه مسگر ببرم ولی برام سوال پیش اومده که ظروف مسی که اساتید طب سننتی به استفاده از اون تاکید میکنند قلع اندوده یا مس خالی ؟

اصلا چرا ظروف مسی رو روی اندود یا قلع اندود می کنند و کدوم یکی بهتره ؟

و اینکه آیا خود قلع ضرری نداره ؟

ببخشید، جواب سوالاتتان در پست های اول هست

[nasimesaba]

خوب چه طور باید این کار رو انجام بدیم؟
تو خونه میشه؟
من وقتی رفتم مس بخیرم ، فروشنده گفت که سالی یه بار باید بدمش قلع کاری ( سفیدش کنن ) اما در طول این یک سال گفت فقط با پودر و آب داغ شسته بشه و بیرونشم با آبغوره سرکه یا رب گوجه بشورم تا براق و تمیز بشه.

آیا اینا درسته؟