تولی و تبری از نگاه امام صادق (علیه السلام)

[در جستجوی سختی]

بسم الله
سلام

خیلی وقت بود که می خواستم این تاپیک رو ایجاد کنم ولی توفیق اینکار برای بنده پیش نمی آمد. چند وقتی هست که کتاب اصول کافی رو مطالعه می کنم و حین مطالعه به حدیث جالبی برخورد کردم که به یکی از بزرگترین سوال های ذهنم پاسخ داده. گفتم شاید بد نباشه که شما هم بدونید و اگر کسی شبهه ای در این زمینه داشت بتونید بهش پاسخ مناسبی بدهید.
متن حدیث کمی طولانی هست ولی ارزش وقت گذاشتن را دارد. کمی نوشته ها رو دستکاری کردم تا متن روان تری در اختیار مخاطب باشه. برای مطالعه اصل حدیث به آدرس پاورقی مراجعه کنید


عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ مُسْكَانَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ ع قَالَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَسْتَحْيِى أَنْ يُعَذِّبَ أُمَّةً دَانَتْ بِإِمَامٍ لَيْسَ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ كَانَتْ فِى أَعْمَالِهَا بَرَّةً تَقِيَّةً وَ إِنَّ اللَّهَ لَيَسْتَحْيِى أَنْ يُعَذِّبَ أُمَّةً دَانَتْ بِإِمَامٍ مِنَ اللَّهِ وَ إِنْ كَانَتْ فِى أَعْمَالِهَا ظَالِمَةً مُسِيئَةً

امـام صـادق (علیه السلام) فرمود: خدا شرم نمى كند كه عذاب كند هر امتى را كه با اماميكه از جـانـب خـدا نـيـسـت ديـندارى كند اگر چه نسبت ؟ باعمالش نيكوكار و پرهيزگار باشد، هـمانا خدا شرم مى كند امتى را عذاب كند كه با امام از جانب خدا ديندارى كند، اگر چه نسبت به اعمالش ستمگر و بدكردار باشد.

شـرح:
ايـن روايـت دو اصل تولى و تبرى را در اسلام استوار و تثبيت مى كند، ما تحت عـنـوان تـوضـيـح، ذيـل حـديـث 537 (ج 1 ص 300) مـسـتـدل و مـبـرهـن ثـابـت نموديم كه خدايتعالى بعد از پيغمبر اكرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) بـراى رهـبرى و پيشوائى خلق دوازده نفر معين و مشخص ‍ را انتخاب نموده و منصوب ساخته اسـت، عـلم رهـبـرى و مـقـررات و قـوانين دين خود را تنها به آن ها عنايت فرموده و استعداد و قـابـليـت دعـوت و تـبـليـغ ديـن خـويـش را در وجـود ايـشـان از نـظـر فـطـرت و اكـتـسـاب تـكـميل نموده است، بنابراين هر فردى غير ايشان كه دعوى پيشوائى و امامت كند دروغگو نـيـرنـگ باز است، خود گمراه است و ديگران را گمراه مى كند و نسبت به خود و پيروانش ستمى بزرگ مرتكب مى شود، بدين جهت در اين دو روايت از ايشان به كلمه جائر ((ستمگر و منحرف)) تعبير شده است.

در تـاريـخ اسـلام پـس از وفـات پـيـغمبر اكرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) چنين افرادى با دعا بـرخـاسـتـه و پـس از انـدكـى حكم فرمائى با زور و سرنيزه، خويشتن و پيروان خويش را مفتضح و رسوا نموده و لعنت و نفرين را از بازماندگان براى خود بيادگار گذاشته اند. مردمي كه در حزب چنين افراد نام نويسى كنند و در شمار آن ها درآيند و بر عده آنها بيفزايند و مـوجب مزيد شوكت و قدرتشان گردند، اگر چه از نظر وظيفه شخصى، مردمى نيكوكار و بـا تقوى باشند، باين معنى كه فقط اسم خود را در ليست آن ها نوشته و به مرام نامه و اسـاسـنـامه و مقررات حزبى آن ها رفتار نميكنند، بلكه در وظايف شخصى و اجتماعى پيرو مـقـررات اسـلامند، اينگونه افراد بحكم اين چند روايت در نظر خدا منفور و مبغوض و محكوم به عـذاب و عـقـوبـت مـى بـاشـنـد، زيـرا هـمـان يـك عـمـل بـه ظـاهـر كـوچـك وسـيـله تـرويـج بـاطـل و مـسـلط سـاخـتـن شـخـص غـاصـب و سـتـمـگـر را بـر افـراد مـسـلمـان و پـايـمـال نـمـودن حـقـوق و حـدود خـدا و مـسـلمـيـن و در نـتـيـجـه مـوجـب ضـعـف و اضـمـحـلال مـقررات دين اسلام و خانه نشستن پيشواى بر حق ميگردد، پيداست كه معاويه و يزيد و هشام و منصور اگر تنها مى بودند، هيچگاه آن همه جنايت و ستم مرتكب نمى شدند، بلكه اگر اطرفيان و حواشى آنها منحصر بيك عده كارگردان و ماءمور هم مى بود جراءت چـنـان هـتـاكي ها را نمي داشتند، بطور مسلم آن ستمگران از ثبت نام افراد بسيار در حزب خود اسـتـفـاده مـى كـردنـد و غـرور و نـخـوت بـيشترى بكار مى بردند و در ظلم و تعدى خويش گـامـ هـاى فـراتـرى مـي گـذاشـتنـد. تـا ايـنـجـا بـيـان و تـوضـيـح قـسـمـت اول از اين روايت شريف بود.

و امـا راجـع بـه قـسـمـت دوم يـعـنـى كـسـي كـه از امـام بـه حـق پـيـروى كـنـد و در اعمال شخصى خود مرتكب گناه و آلودگى شود، پيداست كه او بواسطه اينكه در مقدمه و سـرلوحـه اعـمـالش سـطـر درخـشـانـى بـنـام ولايـت و تـعـهـد پـيـروى از امـامـان عادل و منصوب از جانب خدا را ثبت كرده، و از پيشواى گمراه كننده و منحرف روگردان شده اسـت، در نـتـيـجـه بـر عـده مـؤ مـنـيـن افـزوده و از اهـل بـاطـل كـاسـتـه و بـاندازه يك تن نيروى اسلام و عفو و بخشش را تقويت نموده، و نيروى نـفـاق و بـاطـل را تـضعيف و تخريب كرده است، و شايسته و سزاوار است كه عفو و بخشش الهـى آلودگـي هـاى كـوچـكـش را فـرا گـيـرد، و خـداونـد حـكـيـم و مـهـربـان بـواسـطه يك عـمـل مـهـم و بـا ارزش او از چـنـديـن خـطا و لغزش ديگرش در گذرد. براى اين دو فرد در تـشـكـيـلات اجـتـمـاعـى مـى تـوانـم بـدو بـنـده و نـوكـرى مـثـال بـزنـيـم كه يكى از آنها در خانه آقا و ولي نعمت خويش را انتخاب كرده و در آنجا سر سـپـرده و بـيـعـت كـرده است، ولى گاهى هم از او خطا و لغزش و سرپيچى و تمرد مشاهده مـي شود. و ديگرى از آقا و ولي نعمت خود رو گردان شده و در خانه دشمن او سر سپرده و ثبت نـام كرده ولى كردار و رفتارش را آنجا با دستورات ولينعمتش مطابق و موافق است، شما خود بينديشيد و قضاوت كنيد.

---

اصول كافى جلد 2 صفحه 206 روايت 5