هنر و معماری سنتی و اسلامی 9/3

[بیداری اندیشه]

آبخوری ها را ببینید.

خروج آب در فرهنگ طراحی که احترام به این نعمت هنوز یادش نرفته. تمام این زیبایی و طراحی
برای چیزی که ما می گوییم "فقط آب". گویی دری به بعد و دنیایی دیگر است.

الحمد لله الذی جعل ما عذبا فراتا برحمته و لم یجعله ملحا اجاجا بذنوبنا
الحمد لله که آب را پاک و گوارا نمود بخاطر رحمتش و آن را بخاطر گناهان ما تلخ و خراب ننمود

سنت ساخت آبشخورهای عمومی در شهرها سنتی پسندیده است. در شریعت، آب حق مسلمان است. حتی اگر دشمنت باشد. کفار و یزیدیان اند که آب را می بندند.
این امر چنان مهم است که بعضی فتوا داده اند اگر مسلمان درت را زد و آب خواست، وظیفه داری مهیا کنی. برای همین خیّرین، شیر آب بیرون منزلشان می سازند هنوز هم شکر خدا.
در شهرها هم حکام برای جلب نظر مردم تا می توانستند آبشخورهای عمومی می ساختند. هدف، استفاده مردم از آب بود. فواره ها و تزئینات بعدا اضافه شدند برای تزئین.
اما آرام آرام همانطور که هنر کاربردش را از دست داد و عده ای آمدند و گفتند هنر برای خودِ هنر، آبشخورها هم کاربردشان را از دست دادند و شدند تزئینی و نمایشی. باطن رفت و ظاهر ماند.
گذری در استانبول امروز شما را به حیرت می اندازد از تعدد و زیباییهای شیرها و فواره های عمومی که عثمانیان برای مردم ساختند، و همچنین از بسته بودن عمده شان و اجبار مردم
به خریدن آب در نظام سکولار پیشرفته امروزی. این فقط حکام مسلمان نبودند. فواره هایی که ناپلئون برای مردم پاریس ساخت مثال زدنی اند.
برای شهر و مردمی که کثیفی اش معروف بود تا آن زمان. حالا به این عکس نگاه کنید. آب سبز در مشهد الرضا علیه السلام.
اسراف آب در فواره ای فقط نمایشی که قابل شرب نبودنش کم بود، رنگ های شیمیایی هم به آن می زنند تا قطعا و یقینا غیر قابل شرب شود و برود طبیعت خدا را هم مسموم کند.
نمی دانم فتوای علمای مشهد درباره اینطور اسراف و خراب کردن آب چیست.
گرچه به نظر می رسد این نوع ابتکارها فقط در ترکیبات فرانکشتاینی ای که در تبادل فرهنگی بین شرقیان تهی شده و غربیان دیوانه صورت می گیرد درست می شوند،
اما این یکی نمونه ای نیز در آمریکا دارد. فواره روبروی کاخ سفید که در روز پاتریک قدیس آن را سبز می کنند.

آبخوری مسجدی در شهر فاس مراکش

فواره خانه ای در دمشق

نمونه ای از خروار آبخوری های وقفی عثمانی که اکنون به دلیل پیشرفتهای روز افزون
توسط دولت سکولار ترکیه پلمب شده. آب می خواهی پول بده بخر.

و سقیهم ربهم شرابا طهورا...

آبخوری عمومی بیرون کاخ توپقاپی سلاطین عثمانی. که البته امروزه نمایشی و پلمب است. بازدیدکنندگان آبشان را می خرند.
این کجا و آبخوری های امروزی مردم منتظر پشت ساختمان های دول و "رؤسای" دنیا کجا.

شیر آب داخل مسجد سلطان احمد – استانبول.
کار نمی کند.

و من الما کل شی حی ...
این هم شیرش را شکسته اند.

مکان وضو و یکی از دهها گربه ای که با آرامش در این مسجد زندگی می کنند. در جایی که مسلمانان هنوز سنت پیامبرشان در رفتار با حیوانات را فراموش نکرده اند
و آزارشان به آنها نمی رسد و حتی می گویند پیامبر صلی الله علیه آله گربه ای روی آستین عبایشان خوابیده بود. او را بیدار نکردند.
آستین عبا را بریدند و باقیش را با خود برای صلات فجر بردند ... این حدیث برای سنیان سنتی موثق است و برای همین هم هست محبتشان به گربه ها از مراکش تا ترکیه.

مربوط به بحث عکس سابق. مغازه یک فروشنده مسلمان در بازار استانبول

فواره وقفی سلطان احمد. گویا هنوز فعال است. عادت داشتند به نظم مطالب مربوط به این امور را بنویسند. شعرهایی که خالی از لطف نیستند
و گاهی زیاده روی می کنند در تعریف و تملق. اما باز لطافت اینها کجا و بی سلیقگی و درشتی و ضمختی در منت گذاری ها و پزهای دولتی جدید کجا ...

حوض زیر گنبد مسجد سلیمیه. شهر ادرنه ترکیه. کار معمار سنان.
الحمد لله این یکی کار می کند و یکی از گواراترین آبها را دارد.

حوض بیمارستان روانی دوره عثمانی در ادرنه ترکیه. جایی که صدها سال قبل با مال وقف می چرخید. دانشجویان نه تنها مجانی بلکه حقوق هم می گرفتند برای تحصیل.
از بیماران مبلغی دریافت نمی شد. دارو مجانی به مردم ارایه می شد و حداکثر پیشگیری از سوء استفاده، نوشتن این بود که خدا لعنت کند کسی را که نیازی ندارد و دارو می گیرد.
نه مثل الان که همه جایت را بو می کشند که ثابت شود مستحق و مسکینی. جایی که با همین حوض آب درمانی می کردند و مریضان روانی در این فضای زیبا و باغهای اطرافش
با آب درمانی و موسیقی درمانی و کار درمانی و ... روزهایشان را می گذراندند. باز هم تاکید کنیم. مجانی. با پول وقف. کدام کلینیک مدرن امروزی چنین فضای زیبایی دارد؟ با چه هزینه هایی؟
و آن زمان در بقیه دنیا، مخصوصا اروپا، با مریضان روانی چه رفتاری داشتند؟ آب درمانی و موسیقی درمانی را اول بار چه کسی در غرب شنید؟!
این هم میراث ماست مسلمانان. همه چیزمان تاریخ باستان نیست. همه تاریخ اسلاممان هم جنگ و دعوا نیست.

آبخوری مسجدی در شهر بورسای ترکیه. الحمدلله این یکی کار می کند

ان شاءالله ادامه دارد...

[MAHDI59]

خيلي جالب بود
اي كاش مهندسين امروز هم اينارو ميديدن!

[احیاء]

عالم ملکوت مزاجی گرم دارد و هر آنچه که از آن عالم الهام گرفته شده باشد، دارای این مزاج است. مزاج گرم به انسان، آرامش، انرژی و سرزندگی می دهد. هنرمندان گذشته ما همواره تلاش کرده اند، هر آنچه را که می سازند با الهام از آن عالم باشد. به همین دلیل است که با دیدن کاشی کاریها، آئینه کاری، گچ بریها و ...، در مساجد و قبور امامزادگان و یا هر جای دیگر حظ فراوان می بریم و آرامش پیدا می کنیم.

اما دنیای صنعتی امروز و هر چه در آن با فکر مطلق بشر و بدون الهام از ملکوت ساخته شده است، مزاجی سرد دارد. بی روح و بی انرژی است. مانند ساختمان های مدرن امروزی، اتوبان ها، اتومبیل ها و ... . همه چیز در دنیای امروز با استفاده از سازه های بی روح و سرد مثل فلز و سیمان ساخته شده اند. یک نمونه بارز آن، آبسردکن هایی از جنس استیل است که در گوشه گوشه شهرهای ما و حتی در مساجد ما متاسفانه به چشم می خورد.
ای کاش در دانشگاه های ما به جای آموزش معماری غرب و پرورش معماران غرب زده، معماری الهی و سنتی آموزش می دادند. اما متاسفانه نه تنها این کار نشده است که معماری اسلامی و سنتی به تمسخر نیز گرفته شده است!