سلسله مباحث « اهل بیت (علیهم السّلام) در قرآن »

[أین المنتظر]

سلام همسنگران. خدا قوت. همه مامیدانیم که برای رسیدن به بهشت و نوشیدن آب از حوض کوثر، باید به دو اصل تمسّک بجوییم. 1- قرآن 2- اهل بیت.در حدیث ثقلین آمده که این دو هرگز از یکدیگر جدا نخواهند شد. یعنی این دو به هم وابسته و مکّل یکدیگرند. اگر اینگونه فکر کنیم که تنها اهل بیت (علیهم السّلام) از قرآن حرف زدند و آن را تفسیر کرده اند، و قرآن هیچ حرفی از آنها نزد و هیچ نامی از آنها نبرد، راطه یکطرفه می شود و در نتیجه این دو به هم وابسته نیستند. بنابراین در آیات متعددی از قرآن از اهل بیت بطور غیر مستقیم یاد شده است. حقیر، مقاله ای کوتاه و مختصر در رابطه با این موضوع نوشته ام که بصورت تدریجی در این تاپیک قرار میدهم. البته این مقاله نه بصورت حرفه ای بلکه بصورت ساده و مختصر نوشته شده تا بدرد عموم بخورد. سعی کردم برای هر آیه یک روایت از اهل بیت یا بیشتر همراه با سند بیاورم. ان شاءالله که مورد رضایت خداوند متعال و اهل بیت (علیهم السّلام)، قرار بگیرد.

1. اهل بیت نعمت های الهی:

« ثُمَّ لَتُسألُنَّ یَومَئِذٍ عَنِ النَّعیم » .
(تکاثر/ 8)
ترجمه: سپس در آن روز از نعمتی که در اختیار داشتید، بازخواست خواهید شد.
قال الصادق ( ع ): "نحن من النعیم" .
ترجمه: ما از نعمت های خداوندیم. ( نورالثقلین، ج 1، ص 665 و تفسیرالمیزان )

[أین المنتظر]

10- نزول آيه فائزون:

إنّي جزيتهم اليوم بما صبروا انهم هم الفائزون
مؤمنون / 111

ترجمه: من امروز آنها را به دليل آنکه صبر کردند ، پاداش دادم . آنان ، به حق، راه يافتگانند.

از « عبدالله بن مسعود » چنين نقل شده است:

«مراد از آيه « اني جزيتهم اليوم بما صبروا ... » علي بن ابي طالب و فاطمه و حسن و حسين هستند که در دنيا بر طاعت خدا و فقر و گرسنگي صبوري کردند و از معاصي دوري جستند و در بلاها شکيبايي ورزيدند. آري، آنان رستگاران و نجات يافتگان از حسابند.»
شواهدالتنزيل، ج 1، ص4

[أین المنتظر]

11- نزول آیه تطهیر:

...انما يريد الله ليذهب عنکم الرجس اهل البيت و يطهرکم تطهيراً
احزاب / 33

ترجمه: ...خداوند، تنها بر آن است که پليدي را از شما اهل بيت دور سازد و شما را پاک و پاکيزه گرداند.

شأن نزول:

از ام سلمه چنين نقل شده است:

پيامبر در خانه من بود که فاطمه(سلام الله علیها) با ظرف حريره وارد شد و نزد آن حضرت رفت. پيامبر به او فرمود: شوهر و فرزندانت را بخوان. علي و حسن و حسين نزد ايشان آمدند و حريره خوردند. آن حضرت در بستر خويش و بر روي عبا نشسته بود و من در اتاق خود نماز مي خواندم که خداي عزوجل آيه : « انما يريد الله ليذهب عنکم الرجس اهل البيتو يطهرکم تطهيراً » را نازل فرمود. آن حضرت دنباله عبا را برگرفت و بر آنها پوشانيد و بعد دست خود را بيرون آورد و به سوي آسمان اشاره کرد و گفت:
«خداوندا، اينها اهل بيت و خواص من هستند؛ پليدي را از آنان دور کن و پاک و پاکيزه شان گردان.»
من سر خود را داخل اتاق کردم و گفتم: يا رسول الله، من هم با شمايم؟
فرمود : تو عاقبت به خيري.»

ابن حنبل، المسند، ج 6، ص 393. مسلم نيز اين حديث را در صحيح خود آورده است.

[أین المنتظر]

12 - نزول آیات سوره الرّحمن در شأن 5 تن آل عبا:

مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقيانِ. بَيْنَهُما بَرْزَخٌ لايَبْغيانِ. فَبِاَيّ آلاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ. يَخْرُجُ مِنْهُما اللّؤْلُؤُ وَالْمَرْجانُ

الرّحمن / 19 تا 22

ترجمه: دو دریای مختلف را در کنار هم قرار داد در حالیکه با هم تماس دارند. در میان آن دو برزخیست که یکی بر دیگری غلبه نم کیند. پس کدامین نعمت های روردگارتان را انکار میکنید؟ از آن دو، لؤلؤ و مرجان خارج میشود.

1- يحيى بن سعيد العطّار: از امام صادق(علیه السلام) شنيدم كه راجع به سخن خداوند، «مرج البحرين يلتقيان...» فرمود: على(علیه السلام) و فاطمه(سلام الله علیها) دو درياى عميق هستند كه يكى بر ديگرى چيره نمى‏شود و درباره: «يخرج منهما اللؤلؤ والمرجان» فرمود: حسن(علیه السلام) و حسين(علیه السلام). (اين روايات، هم در منابع شيعه و هم در منابع اهل سنت نقل شده است.)
تفسير قمى، ج2، ص 344 و سيوطى، الدرالمنثور، ج 6، ص 142.

2- ابن عباس: مقصود از «مرج البحرین یلتقیان» علی و فاطمه اند.
و مقصود از «یخرج منهما اللؤلؤ و المرجان« حسن و حسین اند.
تفسیر الدرالمنثور، ج 7 ، ص 697

3- سلمان فارسی: در تفسير آيه «مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ يَلْتَقِيانِ» چنين نقل شده است كه «منظور علي (علیه السلام) و فاطمه زهرا(سلام الله علیها) است» سپس مي‏افزايد پيامبر اكرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود «منظور از يَخْرُجُ مِنْهُمَا اللُؤلُؤْ وَالْمَرْحانُ» حسن و حسين(علیه السلام) است».
(شواهد التنزيل 2/209)

4- ابن مردويه از ابن عباس روایت کرده: در تفسير آيه (مرج البـحـريـن يلتقيان ) گفته : منظور از دو دريا على و فاطمه است ، و منظور از برزخ و حـائل ميان آن دو رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله وسلم ) است ، و در تفسير آيه (يخرج منهما اللولو و المرجان ) گفته است : منظور از لولو و مرجان حسن و حسين است .

[أین المنتظر]

13- آیه الحاق ذریه

وَالَّذِینَ آمَنُوا وَاتَّبَعَتْهُمْ ذُرِّیتُهُمْ بِإِیمَانٍ أَلْحَقْنَا بِهِمْ ذُرِّیتَهُمْ وَمَا أَلَتْنَاهُمْ مِنْ عَمَلِهِمْ مِنْ شَیءٍ كُلُّ امْرِئٍ بِمَا كَسَبَ رَهِینٌ
طور / 21

ترجمه: كسانى كه ايمان آوردند و فرزندانشان به پيروى از آنان ايمان اختيار كردند، فرزندانشان را (در بهشت) به آنان ملحق مى ‏كنيم. و از (پاداش) عملشان چيزى نمى‏ كاهيم. و هر كس در گرو اعمال خويش است.

از ابن عباس نقل شده است که :
آيه « والذين آمنوا و اتبعتهم ذريتهم... » درباره « پيامبر و علي و فاطمه و حسن و حسين » نازل شده است.

[أین المنتظر]

14- حسادت مردم نسبت به اهل ببت

« أم یَحسُدون النّاسَ علی ما ءاتاهم الله من فضله فقد آتینا آل ابراهیم الکتاب و الحکمة و آتیناهم ملکاً عظیماً »
نساء / 54

ترجمه: و یا به مردم نسبت به آنچه خدا از کرمش به آنها داره، حسد می برند. همانا آل ابراهیم را کتاب و حکمت دادیم و به آنها ملک عظیمی دادیم.

1- ابن فضيل از حضرت ابوالحسن عليه السلام درباره قول خداى تبارك و تعالى« و يا بمردم نسبت به آنچه خدا از كرمش به آنها داده حسد مى‏ برند » گويد كه آنحضرت فرمود: مائيم حسد برده شدگان.
اصول كافى جلد 1 صفحه: 294 روايه: 2

2- حمران بن اعين گويد: از امام صادق عليه السلام پرسيدم قول خداى عزوجل را «همانا آل ابراهيم كتاب داديم» فرمود: مقصود نبوت است، گفتم: «حكمت» چيست؟ فرمود: فهميدن و قضاوتست گفتم: «و به آنها ملك بزرگ داديم؟» فرمود: اطاعت است.
اصول كافى جلد 1 صفحه: 295 روايه: 3

3- ابوالصباح گويد: از امام صادق عليه السلام قول خداى عزوجل «و يا به مردم نسبت به آنچه خدا از كرمش به آنها داده حسد مى‏ برند» را پرسيدم، فرمود: اى ابوالصباح بخدا ما هستيم آن مردم حسد برده شده.
اصول كافى جلد 1 صفحه: 295 روايه: 4

4- بريد اجلى گويد: امام باقر عليه السلام درباره قول خداى عزوجل تبارك و تعالى «ما به آل ابراهيم كتاب و حكمت و ملك بزرگ داديم» فرمود: خدا پيغمبران و رسولان و امامان را از آل ابراهيم قرار داد، پس چگونه اين مردم نسبت به آل ابراهيم عليه السلام اين مقام را مختلفند ولى درباره آل محمد صلى الله عليه و آله وسلم انكار مى‏ كنند؟ عرض كردم «و به ايشان ملك بزرگى داديم» چيست؟ فرمود: ملك بزرگ اين است كه امامان را در آن خانواده قرار داد، هر كه اطاعت آنها كند اطاعت خدا كرده و هر كه نافرمانى آنها كند نافرمانى خدا كرده است، اين است ملك بزرگ.
اصول كافى جلد 1 صفحه: 295 روايه: 5

[أین المنتظر]

15- خبر بزرگ علی (علیه السلام) است

عم‌ یتسائلون‌. عن‌ النباالعظیم‌. الذی‌ هم‌ فیه‌ مختلفون‌. کلا سیعلمون‌. ثم‌ کلا سیعلمون
نبأ / 1تا4

ترجمه: از چه‌ می پرسید، از آن‌ خبر بزرگ، همانکه‌ درباره‌ آن‌ اختلاف‌ دارید، سوال‌ نکنند بزودی‌ خواهند دانست‌ باز هم‌ سوال‌ نکنند بزودی‌ خواهند دانست.

در کتاب‌ کافی‌ از امام‌ محمد باقر(علیه السلام) روایت‌ شده‌ است‌ که‌ این‌ آیات‌ در شان‌ امیرالمومنین(علیه السلام) است. و حضرت‌ علی(علیه السلام) می‌فرمود برای‌ خدا آیه‌ای‌ بزرگتر از من‌ نیست‌ و نیز برای‌ خدا خبری‌ بزرگتر از من‌ نیست.

و در کتاب‌ عیون‌ از امام‌ رضا(علیه السلام) از پدرانش‌ از حسین‌ بن علی(علیه السلام) روایت‌ می‌کند که‌ رسول‌ خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) خطاب‌ به‌ علی(علیه السلام) فرمود: تو حجت‌ خدا و باب‌ الله‌ و راه‌ به‌ سوی‌ او هستی‌ و تویی‌ آن‌ خبر عظیم‌ و تویی‌ صراط‌ مستقیم‌ و مثل‌ اعلی.

[أین المنتظر]

16- آیه « و بالنجم هم یهتدون » در شأن اهل بیت

و علامات و بالنجم هم یتهدون.
نحل /۱۶

ترجمه: و (نيز) علاماتي قرار داد و (شب هنگام) آنها بوسيله ستارگان هدايت مي‏شوند.

از داود جصاص نقل شده که گفت: از امام صادق علیه السلام شنیدم که می فرمود: در آیه و علامات و بالنجم هم یهتدون، نجم (ستاره) رسول خدا صلی الله علیه و آله است و علامات ائمه علیهم السلام هستند.
بحارالأنوار ج ۱۶ ص ۸۸٫

[أین المنتظر]

17- علی (علیه السلام) کسی است که علم کتاب در نزد اوست

وَيَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَسْتَ مُرْسَلًا قل کفي بالله شهيدا بيني و بينکم و من عنده علم الکتاب

رعد / 43

ترجمه: ٱنها که کافر شدند، میگویند: تو پیامبر نیستی. بگو: کافیست که خدامند و کسی که علم کتاب ( وآگاهی قرآن نزد اوست)، میان من و شما گواه باشند.

کافران رسالت پيغمبر اکرم را انکار کرده و گفتند تو پيغمبر نيستي اين آيه در پاسخ آنان بحضرتش نازل شد که بگو (من براي رسالت خود دو شاهد دارم يکي) خدا است که براي شهادت ميان من و شما کافي است و ديگري کسي است که علم کتاب در نزد اوست.

ثعلبي در تفسير آيه مزبور مينويسد آنکه علم کتاب در نزد اوست علي بن ابيطالب است.
غاية المرام باب 126

بو سعيد خدري گويد از رسول خدا صلي الله عليه و آله پرسيدم آنکس که علم کتاب در نزد اوست کيست؟ فرمود آنکس برادرم علي بن ابيطالب است.
شواهد التنزيل جلد 1 ص 307

شيخ سليمان بلخي از ابن عباس نقل ميکند که گفت آنکه علم کتاب در نزداوست علي عليه السلام است زيرا او بتفسير و تأويل و ناسخ و منسوخ آن عالم بود.
نابيع المودة ص 104

[میثاق]

ارزش ولایت و دوستی ائمه(علیه السلام)

از مهر تو تا یک سر مو در دل ما هست

ما را نه غم از مهر و نه اندیشه ما هست

ولایه علی بن ابی طالب حصنی،فمن دخل حصنی امن من عذابی

حضرت رضا (علیه السلام) از آباء گرامی اش از رسول خدا(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) از جبرئیل از میکائیل از اسرافیل از لوح و از قلم نقل نموده اند: که خداوند عزوجل می فرماید: ولایت و دوستی علی بن ابی طالب(علیه السلام) حصار من است(محل امن من است) پس هر کس وارد حصار من شود از عذاب من در امان است( یعنی هر کس افتخار دوستی و قبول ولایت و امامت آن بزرگوار و سایر اولاد معصومینش را داشته باشد در امن خدا قرار گرفته و به سعادت دنیا و آخرت نائل گشته است).

روایت شده که یونس خدمت حضرت صادق(علیه السلام) عرض کرد که البته ولایت و دوستی شما و آنچه خدای تعالی شناسانده مرا از حقی که شما بر ما دارید محبوب تر است به سوی من از تمام دنیا، یونس گفت: پس متوجه شدم که حضرت غضبناک شدند و فرمودند: ای یونس تو دوستی ما را به چیزی که اصلا قابل قیاس نیست مقایسه کردی( محبت و ولایت ما کجا و دنیای پست و بی ارزش کجا).آیا دنیایی که به ولایت ما قیاس کردی غیر از سیر کردن شکم یا پوشاندن عورت چیز دیگری هست؟ و حال آنکه به سبب دوستی با ما دارای حیات و زندگی همیشگی خواهی بود.

جابر گوید که شنیدم حضرت باقر(علیه السلام) فرمودند: به درستی که خداوند حضرت ابراهیم را به بندگی پذیرفت پیش از آنکه به پیغمبری بپذیرد و به پیغمبری پذیرفت پیش از آنکه به رسالتش گیرد و به رسالتش گرفت پیش از آنکه خلیلش گیرد و خلیلش گرفت پیش از آنکه به امامتش گیرد و چون این مقام ها برایش فراهم آمد( امام پنج انگشت خود را برای نمودن پنج مقام جمع کرد) خداوند به حضرت ابراهیم گفت: ای ابراهیم همانا من تو را امام مردم گردانیدم. از بس این مرتبت در چشم ابراهیم بزرگ آمد ، گفت: پروردگارا از فرزندان من هم(به این مقام می رسند). خداوند فرمود: عهد من(یعنی امامت) به ستمکاران نمی رسد.

[أین المنتظر]

18- توبه حضرت آدم (علیه السلام) با توسل به پنج تن پذیرفته شد

فتلقى آدم من ربه کلمات فتاب علیه إنه هو التوااب الرحیم
بقره / 37

ترجمه: پس حضرت آدم علیه‌السلام از حضرت حق تبارک و تعالى کلماتی را فرا گرفت و آن کلمات را وسیله (قبول) توبه خویش قرار داد. به راستی که خداوند توبه پذیر مهربان است.

حافظ ابن النجار‌ ‌که یکى از بزرگان عامه (سنى) است به سند خودش از ابن عباس روایت مى‌کند:
از پیغمبر اکرم صلى‌اللّه‌علیه‌وآله سوال کردم: آیا آن کلمات که حضرت آدم از پروردگار خود فرا گرفت و به وسیله آن توبه او مورد قبول واقع شد چیست؟، حضرت فرمود: آدم (علیه السلام) با این کلمات از خدا درخواست کرد که توبه او را بپذیرد: به حق محمد، على، فاطمه، حسن و حسین، توبه مرا قبول فرما‌. ‌پس خداى تبارک و تعالى توبه او را پذیرفت.

الدرالمنثور، سیوطی
مناقب ابن النجار و ابن مغازلی