حجاب اجباری تا چه حد مد نظر علما بود؟

[مجتبی110]

استاد محمد رضا حکیمی که خود از پیشگامان انقلاب است و رابطه دوستی نزدیکی با سابقون انقلاب از دکتر شریعتی گرفته تا شهید بهشتی و استاد مطهری و... داشته است، مدتی پیش در یک جمع دانشجویی به ذکر خاطره ای درباره اجباری شدن حجاب پرداخت که بیانگر نظر مخالف ایشان، استاد مطهری و آیت الله منتظری درخصوص نحوه اجباری شدن حجاب در آن برهه از زمان می باشد.
به گزارش خبرنگار «بازتاب»، وی می گوید:
« در منزلم در تهران بودم که به وسیله یکی از دوستان متوجه سخن امام در خصوص اجباری شدن حجاب شدم و از آنجا که این اقدام را در آن زمان خیلی به صلاح نمی دانستم، به شهید مطهری که ایشان را بسیار نزدیک به امام می دانستیم، تماس گرفتم و گفتم: این اقدام در این زمان و قبل از اینکه شعارهای اصلی انقلاب محقق شود، صلاح نیست و نکند حجاب اجباری نسبت به عدالت و مسائل اصلی انقلاب پیشی بگیرد و...
شهید مطهری با تعجب گفتند: حکیمی تو هم مخالفی؟ اتفاقاً من هم نسبت به این دستورالعمل در این موقعیت زمانی انتقاداتی دارم و اگر تو هم مخالفی، بیا فردا به قم پیش امام برویم و اگر هر دو نظراتمان را به امام بگوییم و استدلال کنیم، بهتر است.
فردای آن روز به همراه شهید مطهری به قم رفتیم و از قضا وقتی به بیت امام رسیدیم، گفتند: امام امروز دیگر ملاقاتی نمی کنند؛ بروید فردا صبح بیایید. ما هم به پیشنهاد شهید مطهری به منزل آیت الله منتظری رفتیم تا شب را در آنجا بمانیم. در آنجا آقای منتظری با یک تیپ ساده به استقبالمان آمد که من تا ایشان را دیدم، ضمن سلام و احوالپرسی گفتم: آقا شما اصالت نجف آبادیتان را خوب حفظ کرده اید.
به هر حال شب را در منزل ایشان مهمان بودیم و درخصوص مسئله اجباری شدن حجاب، با ایشان هم صحبت کردیم که اتفاقاً نظر ایشان نیز به نظر من و شهید مطهری بسیار نزدیک بود و ایشان هم گفتند، من هم موافق اجباری شدن حجاب در این زمان نبودم و ممکن است باعث سوء برداشت شود و...
ولی در نهایت هر سه معتقد بودیم اکنون که این دستور صادر شده، شاید رها کردن و عقب نشینی از آن هم به صلاح نباشد و تاثیرات بدی داشته باشد.
صبح روز بعد قبل از اینکه به منزل امام برویم، برای من کاری پیش آمد که نتوانستم به همراه شهید مطهری به منزل امام بروم و به تهران بازگشتم و شهید مطهری خودشان به تنهایی نزد امام رفتند و موضوع را مطرح کردند و بعد به من گفتند، وقتی موضوع را خدمت ایشان شرح دادم و استدلال کردم و گفتم برخی مانند شما هم مخالف بودید امام فرمودند: اینها آمدند از من نظر اسلام را پرسیدند و من هم نظر اسلام را گفتم که حجاب در اسلام واجب است. حالا می خواهند اجرا کنند، نمی خواهند اجرا نکنند.
شایان ذکر است اخیرا نیز علی مطهری فرزند شهید مطهری در پاسخ به سوالی درباره نظر شهید مطهری با اجباری شدن حجاب گفت: وقتی ایشان شهید شدند، کاغذی از جیبشان بیرون آوردند که در آن، کارهایی را که با امام داشتند نوشته بودند از جمله اینکه نوشته بودند: «موقوف شدن مساله حجاب به استقرار نظامات اسلامی». که این جمله که ایشان بر روی کاغذی نوشته و قصد مطرح کردن آن را نزد امام داشت، مصدق همین خاطره استاد حکیمی می باشد.

نظر آیت الله طالقانی:

آقای طالقانی از مخالفان اجباری نمودن حجاب در ایران پس از انقلاب بودند.

کیهان به نقل از ایشان در شماره ۲۰ اسفند ۱۳۵۷ نوشت:

«حتی برای زن‌های مسلمان هم در حجاب اجباری نیست، چه برسد به اقلیت‌های مذهبی...ما نمی‌گوییم زن ها به ادارات نروند و هیچ کس هم نمی گوید...زنان عضو فعال اجتماع ما هستند...اسلام و قرآن و مراجع دین می خواهند شخصیت زن حفظ شود. هیچ اجباری هم در کار نیست. مگر در دهات ما از صدر اسلام تا کنون زنان ما چگونه زندگی می‌کردند؟ مگر چادر می‌پوشیدند؟...کی در این راهپیمایی‌ها زنان ما را مجبور کرده که با حجاب یا بی حجاب بیایند؟ این‌ها خودشان احساس مسئولیت کردند. اما حالا این که روسری سر کنند، یا نکنند ،باز هم هیچ کس در آن اجباری نکرده است.

[غربت تشیع]

(۲۱/شهریور/۹۲ ۲۰:۳۲)110 نوشته است:  راستی جناب غربت تشیع!
این وسط تابناک چیکارست که شما بهش گیر دادید!

جالب است. اصل این مطلبی که شما در عنوان این موضوع قرار داد و آن را منتشر کرده اید به گزارش خبرنگار تابناک و به نقل از آقای حکیمی است.
جالب است که خودتان نمی دانید شبهات تابناک را دارید کپی و پخش می کنید!
ایشالا شما هم در اجر تابناک شریک باشید!
بهتر است قبل از پخش کردن مطالب به ظاهر دینی از منابع معتبر دینی مانند سایت http://pasokhgoo.ir/ و http://andisheqom.com/ و دیگر سایتهای معتبر صحت دینی آنها را بررسی فرمائید تا ناخواسته به یک پخش کننده شبهات دینی بدل نشوید.
البته اگر انتشار جنبه انتقادی و تحقیقی داشته باشد بحث فرق می کند.
ولی وقتی ما حرف یک شخص یا یک سایت را که از نظر دینی معتبر نیست را مانند وحی منزل حساب کنیم و پخش کنیم قضیه فرق می کند.
چرا ما وقتی به منابع دینی معتبر دسترسی داریم سراغ منابع دست چندم و نامعتبر برویم و بر اساس آن به مسئولین و نظام حمله کنیم و وجهه و آبروی آنها را تخریب و زیر سوال ببریم؟
خود تابناک محلی از اعراب دارد؟
خبرنگار تابناک آیا معتبر و راستگو است؟
آقای حکیمی آیا معتبر است؟
پسر شهید بهشتی آیا معتبر است. ( از دید یک انسان منطقی ممکن است مانند پسر نوح باشد که باید بررسی شود)
کاغذی که در جیب شهید مطهری بوده آیا اصلا واقعیت داشته یا نه؟ یا اصلا خود شهید مطهری آن را نوشته یا نه؟
یا انواع خطاهایی که ممکن است در جریان این خاطره گویی ها رخ داده باشد.
چرا ما منابع و علمای متخصص و مجتهد دین را ول کنیم بریم از همچین جاهایی با n تا واسطه اعتقادات دینی خودمان را بگیریم؟ که بر اساس این شبهات به مسئولین و نظام بدبین بشیم؟

[ehsanagiyan]

(۲۱/شهریور/۹۲ ۹:۱۵)غربت تشیع نوشته است:  دوستانی که فکر می کنند قوانین باید طبق نظر اکثریت باشد به این سوال جواب دهید:
پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله حداقل 120هزار نفر صحابی داشت و در پایان عمر خود بدون نظرخواهی از مردم امام علی علیه السلام را به عنوان جانشین خود معرفی کرد ولی اکثریت مردم (نزدیک به 100% مردم) از ابوبکر حمایت کردند یا حداقل از امام علی علیه السلام حمایت نکردند. یعنی فقط 3 نفر از امام علی علیه السلام حمایت کردند (سلمان، ابوذر و مقداد) و بقیه یا از ابوبکر حمایت کردند یا ساکت شدند و حرفی نزدند یعنی دلشان می خواست از علی علیه اسلام حمایت کنند ولی جراتش را نداشتند و می ترسیدند که ابوبکر و هواداران او با آنها برخورد کنند.
حالا سوال این است که چرا پیامبر صلی الله علیه و آله و امام علی علیه السلام به خواسته اکثریت مردم احترام نگذاشتند و حرف خودشان را زدند؟
آیا پیامبر صلی الله علیه و آله خودکامه بود؟

بسم هو
سلام علیکم
رادر من می تونم بپرسم که مشا تاریخ رو مطالعه کردی؟
حضرت برای چی سکوت کردند؟ با اینکه حقشون بود خلافت؟
به خاطر همین اکثریت مردم برادر من . به خاطر اینکه مردم دسته دسته نشن و اسلام از بین نره!
بعدشم عزیزم شما علم پیامبر رو داری با علم امام خمینی مقایسه می کنی؟

[مجتبی110]

(۲۱/شهریور/۹۲ ۲۰:۴۹)غربت تشیع نوشته است:  جالب است. اصل این مطلبی که شما در عنوان این موضوع قرار داد و آن را منتشر کرده اید به گزارش خبرنگار تابناک و به نقل از آقای حکیمی است.
جالب است که خودتان نمی دانید شبهات تابناک را دارید کپی و پخش می کنید!
ایشالا شما هم در اجر تابناک شریک باشید!

دوستان قضاوت کنن اون بالا تابناک نوشته؟ حالا فرض می کنیم من کلمه ی تابناک رو برداشته باشم و عوض کرده باشم (بر فرض محال) آیا در آرشیو تابناک اصلا چنین چیزی اصلا یافت می شود؟
بگذریم
گفتید تابناک شبهه پراکنی می کنه!
آیا واقعا تابناک شبهه پراکنی می کنه؟ یا حرف هایی می زنه که از نظر شما تلخه!
تابناک نزد برخی دوستان منفور هست چون حرف حق می زنه! همه جناح ها رو هم نقد می کنه! برای همین مردم بیشتر از این سایت بازدید می کنند و در الکسا رتبه ی بالا داره! الان حتما می خواید بگید اکثریت ملاک نیست و زمان پیامبر .... ولی مردم اگه دوست داشته باشند مخالفت بشنوند می رن بی بی سی نمی رن تابناک!

در ضمن این یک خبر هست یک حکم دینی نیست که ما به سایت های دینی مراجعه کنیم . همه رو هم دروغگو مپندارید و خود را راستگو! اگه حقیقت تلخ بود کتمانش نکنید!

[غربت تشیع]

(۲۱/شهریور/۹۲ ۲۱:۵۶)ehsanagiyan نوشته است:  بسم هو
سلام علیکم
رادر من می تونم بپرسم که مشا تاریخ رو مطالعه کردی؟
حضرت برای چی سکوت کردند؟ با اینکه حقشون بود خلافت؟
به خاطر همین اکثریت مردم برادر من

نه دلیلش این نبوده است. منبع این ادعا را بیاورید؟ کی گفته برای اکثریت مردم؟
اگر برای اکثریت بود چرا از اول پیامبر ص از مردم سوال نکرد که ای مردم به نظر شما بعد از من کی رهبر باشد؟

نقل قول:به خاطر اینکه مردم دسته دسته نشن

به خاطر این هم نبود.

نقل قول:و اسلام از بین نره!

بله به خاطر این بود. چون اگر امام علی ع حرفی میزد هم خودش کشته می شد و هم اونایی که اسلام واقعی را داشتند یعنی اون سه نفر که مرتد نشدن (سلمان و ابوذر و مقداد) و هم اینکه امپراطوری روم و فارس منتظر فرصت بودن که حمله کنن و کل اسلام را ریشه کن کنن. دلیلش اصلا خواسته اکثریت نبوده است.

نقل قول:بعدشم عزیزم شما علم پیامبر رو داری با علم امام خمینی مقایسه می کنی؟

اسلام برای هر دو یکی است و هر دو موظفند طبق اسلام رفتار کنند.

---

نقل قول:به گزارش خبرنگار «بازتاب»، وی می گوید:
« در منزلم در تهران بودم که به وسیله

گفتن اینکه از نظر اسلام حجاب در جامعه آزاد است شبهه پراکنی است. چون چنین چیزی در منابع اسلامی نیست. (لینکهای مرتبط از سایت پاسخگو گویای این مطلب است)
وقتی کلمه اسلام و علما میاد و از شهید مطهری خرج می شود یعنی مسئله دینی می شود و انتشار آن برای ما مسئولیت دارد و لازم است که جنبه دینی آن در نظر گرفته شود تا شبهه پراکنی نباشد.
چه راست باشد چه دروغ انتشار یک مطلب دینی برای یک مسلمان مسئولت دینی دارد و باید از صحت مطالب دینی آن اطمینان حاصل کند و بعد آن را منتشر کند.
شبهه یعنی آنچه شبیه حقیقت است ولی حقیقت نیست.

[مجتبی110]

(۲۱/شهریور/۹۲ ۲۲:۰۷)غربت تشیع نوشته است:  گفتن اینکه از نظر اسلام حجاب در جامعه آزاد است شبهه پراکنی است. چون چنین چیزی در منابع اسلامی نیست. (لینکهای مرتبط از سایت پاسخگو گویای این مطلب است)
وقتی کلمه اسلام و علما میاد و از شهید مطهری خرج می شود یعنی مسئله دینی می شود و انتشار آن برای ما مسئولیت دارد و لازم است که جنبه دینی آن در نظر گرفته شود تا شبهه پراکنی نباشد.
چه راست باشد چه دروغ انتشار یک مطلب دینی برای یک مسلمان مسئولت دینی دارد و باید از صحت مطالب دینی آن اطمینان حاصل کند و بعد آن را منتشر کند.
شبهه یعنی آنچه شبیه حقیقت است ولی حقیقت نیست.

عمو یادگار! خوابی یا بیدار؟ دوباره همون نقل قولی که آوردید رو بخونید! تابناک کو این وسط؟
.
این نشون می ده شما هیچ چیز رو نمی خونید فقط نظر می دید!
.
بعد از 15 صفحه بحث تازه می گید ما گفتیم از نظر اسلام حجاب آزاد است! کی گفته حجاب آزاد است ؟ ما می گیم اجبارش اشتباهه! عمرا اگه این متن رو هم بخونید دوباره فقط میاید نظر مخالف خودتون رو اعلام می کنید!

[غربت تشیع]

(۲۱/شهریور/۹۲ ۲۲:۲۲)110 نوشته است:  عمو یادگار! خوابی یا بیدار؟ دوباره همون نقل قولی که آوردید رو بخونید! تابناک کو این وسط؟
.

شما درست میگید. بنده اشتباه کردم. دلیلش هم این است که بازتاب امروزی قبلا اسمش تابناک بود که فی*ل*تر شد و بعد اسمش را گذاشتن بازتاب و بنده اسم جدید و قدیمش را بعضی وقتها قاطی می کنم. در متن خبر هم نوشته بود تابناک بنده فکر کردم همان بازتاب است. ولی عجیب است. بازتاب سالهاست که فی*ل*تر شده است چگونه ممکن است به گزارش بازتاب؟!

نقل قول:این نشون می ده شما هیچ چیز رو نمی خونید فقط نظر می دید!

خوندم. ولی یک اشتباه ذهنی پیش آمد.
.

نقل قول:بعد از 15 صفحه بحث تازه می گید ما گفتیم از نظر اسلام حجاب آزاد است! کی گفته حجاب آزاد است ؟ ما می گیم اجبارش اشتباهه! عمرا اگه این متن رو هم بخونید دوباره فقط میاید نظر مخالف خودتون رو اعلام می کنید!

دوست گرامی گفتم آزادی حجاب در جامعه که معادل همان منظور شماست. در ضمن "اجبار حجاب" عبارت مبهمی است و معلوم نیست اجبار توسط کی؟ توسط خدا و دین؟ توسط پدر و مادر در مقابل نامحرم؟ یا توسط پلیس در جامعه؟ بنده عبارت "آزادی حجاب در جامعه" را بیشتر می پسندم. "در جامعه" را برای شما اضافه کردم. منظور من همان منظور شماست ولی با دو عبارت متفاوت. در نوشته های قبلی این کاملا واضح است که منظور بنده همان اجبار حجاب در جامعه است. یعنی توسط پلیس. هر دو عبارت معادل هم هستند. عدم اجبار حجاب یعنی آزاد بودن حجاب در جامعه. چه فرقی می کنه؟

---

یک گزارش مرتبط:
http://rajanews.com/Detail.asp?id=167644

[مجتبی110]

http://www.tabnak.ir/fa/news/353107/%D8%...9%84%D8%AA

[MissingParadise]

با سلام خدمت دوستان
من به عنوان زن از اینکه حجاب اجباریه به شدت معترض هستم . متاسفانه اجبار باعث از بین رفتن اعتقادات در جامعه شده .

حجاب شخصی هست . کشور های اسلامی ذیگه رو این مساله به اندازه ما تاکید ندارن و من نمیدونم چرا باید به اجبار مانتو و روسری سر کنم .

واقعا سخته حجاب اجباری .

[sagheb]

حجاب از نگاه شریعت و حکومت



... پرسشی که در این جا مطرح می شود و برخی نیز به آن اشاره کرده اند این است که: این حکم اختصاص به حوزه مسلمانان دارد ولی غیر مسلمانان اگر قرار دادی با دولت اسلامی منعقد کرده باشند مطابق آن رفتار می کنند و گرنه الزام دینی ما را ندارند و شرعاً موظف به پوشش اسلامی نیستند.[33]
در این باره باید گفت هر چند اقلیت های دینی در جامعه اسلامی می توانند بر طبق مذهب و دین خود عمل کنند امّا این که آزادی عمل مطلق نیست بلکه حد و مرز مشخص دارد، و به قول معروف خط قرمزی دارد و خط قرمز آن نشکستن هنجارها و حریم ها پذیرفته شده اسلامی به طور علنی است. اگر آموزه های دینی اقلیت ها به آنان اجازه می دهد شرب خمر کنند باید آن را محل زندگی خود و به دور از انظار عمومی مرتکب شوند ولی حق ندارد به صورت علنی شرب خمر کنند یا میکده و مشروب فروشی را دایر کنند و از آن جا که حجاب نیز از هنجارهای پذیرفته شده اسلامی است آنان نیز حق نادیده انگاشتن این هنجار را ندارند از سوی دیگر ما معتقدیم غیر مسلمانان نیز همانند مسلمانان هم مکلف به اصول دین هستند و وهم به فروع آن و بر هر دو نیز عقاب می شوند از این رو آنان نیز ملزم به رعایت آن می باشند و تردیدی نیست که حجاب از فروعات مهم دین اسلام به شمار می آید.[34]
سخن دیگری که در رابطه با حجاب مطرح می شود مسئله اختیاری یا اجباری بودن آن است برخی با این استدلال که: «اجباری کردن حجاب تهی کردن این مجموعه منسجم از رکن آن، و تبدیل به یک جسد بی جان است».[35] و این که: «حجاب شرعی اگر چه حکم خداست، اما مگر می شود حکم خداوند را با زور و مجازات اقامه کرد. پیامبر خدا از راه قلوب مردم در آن ها نفوذ کرد نه با زور شمشیر و قدرت نظام».[36] و این که: «تاریخ اعمال زور و اجبار از سوی رسول اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ یا امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ یا دیگر ائمه هدی ـ علیهم السلام ـ به زنان را در امر حجاب ثبت نکرده است».[37]
پیشنهاد اختیاری کردن حجاب را داده است همان سخنی که مرحوم طالقانی در ابتدای انقلاب مطرح کرد و آیه شریفه 59 سوره احزاب: «ذَلِک أَدْنَى أَن یُعْرَفْنَ فَلَا یُؤْذَیْنَ وَکانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِیمًا» (این کار برای این است که شناخته شوند و مورد آزار قرار نگیرند بهتر است و خداوند همواره آمرزنده رحیم است). نیز بر همین پیشنهاد منطبق دانسته و حجاب را به عنوان وجه تمایز زنان مومنه از دیگر زنان بر شمرده است.
در پاسخ به مطالب یاد شده نکاتی چند را یاد آور می شویم.


1ـ نخست آن که: اگر گمان کنیم وضعیت موجود حجاب در جامعه تنها معلول اجباری بودن آن است به طور حتم و یقین به خطا رفته ایم. این نوشتار در پی ریشه یابی وضعیت کنونی حجاب در جامعه نیست ولی به طور اجمال می توان گفت: این قصه سر دراز دارد و مجموعه ای از علل به این امر دامن زده است یکی از آن ها برخورد های نامناسبی است که در مقاطعی با مسأله حجاب و بدحجابی و بی حجابی توسط برخی افراد و گروه های افراطی یا دست اندرکاران این امر صورت گرفته است و گروهی از زنان مخالفت خویش با آنان را این گونه نشان می دهند هر چند به اصل حجاب نیز اعتقاد دارند.
دیگر آن که به موازات و قبل از پرداختن به مبارزه با این هنجار شکنان، به زیر ساختها و مقدمات امر توجه نشده است همه می دانیم پیشگیری بر درمان مقدم است ولی آیا دستگاه های فرهنگی مربوطه و رسانه های جمعی و در رأس آن صدا و سیما و نیز هنرمندان ما زمینه لازم را برای ارتقاء فرهنگ حجاب فراهم ساخته و به وظیفه خود عمل نموده اند بی شک فاطمه زهرا ـ سلام الله علیها ـ و زینب کبری ـ سلام الله علیها ـ و دیگر زنان پاکدامن و عفیف، می توانند الگویی مناسب برای زنان جامعه ما باشند ولی آیا توانسته ایم شخصیت و منش و رفتار آنان را آن گونه که باید به جامعه معرفی کنیم.
هم چنان که مبارزه با برخی گروه های حاکم واعتراض به مسائل اقتصادی و ... می تواند از علل آن باشد از سوی دیگر کسانی که در پی کشف حجابند به برداشتن روسری و چادر اکتفا نمی کنند و آن را تا مرز عریانی و نیمه عریانی نیز پیش می برند و بر فرض که آن را وسیله ای برای مبارزه با حاکمان جامعه قرار دهند آیا می توان برای خلع سلاح آنان عریانی و نیمه عریانی را نیز آزاد ساخت و همه احکام و تعالیم الهی را نادیده گرفت و به مشاهده معصیت و نا فرمانی خدا نشست؟
و آنگهی در درگاه خدا و پیشگاه ولی عصر ـ عجل الله تعالی فرجه الشریف ـ چه کسی جواب فراهم ساختن زمینه فساد و تباهی جوانان مسلمان را خواهد داد؟



2ـ اما این که گفته شود مگر حکم خداوند را می توان با زور و مجازات اقامه کرد؟ این سخن در صورتی درست است که استفاده از زور به عنوان اولین راهکار برگزیده شود ما معتقدیم نحوه برخورد با این مسئله مهم حساس اجتماعی بر اساس یک مکانیزم خاص و با اولویت بندی لازم به عمل آید طبیعی است اولویت نخست کار فرهنگی مناسب و تفهیم فوائد و فلسفه وجودی حجاب برای زنان و دختران جامعه است و از آن جا که احکام الهی منطبق بر فطرت پاک بشر است اگر این تبیین به درستی صورت پذیرد بسیاری از کسانی که به ظاهر بد حجابند نیز آن را خواهند پذیرفت مرحله بعد برخورد صمیمانه و توأم با رأفت و رحمت اسلامی است و توسل به قوای انتظامی و قضایی به عنوان آخرین حربه و راهکار مطرح است و برخوردهای حضرت رسول ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ در زمان حکومتشان با افراد خاطی که اتفاقاً مصادیق آن کم نیست خود این نشانگر این معنی است که توسل به زور و قدرت نیز در رابطه با کسانی که به هیچ وجه منطق فطری اسلام را بر نمی تابند، لازم و مطمع نظر است.



اما این سخن که تاریخ اعمال زور و اجبار را از سوی پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ و دیگر ائمه ـ علیهم السلام ـ ثبت نکرده است.
پاسخش این است که: اولاً میان معصومین تنها رسول اکرم ـ صلی الله علیه و اله و سلم ـ و امیرمؤمنان ـ علیه السلام ـ حکومت داشته اند که دوران حکو مت امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ نیز اندک است و هر چند از نظر تاریخی معلوم نیست که آیا وضعیت زنان قبل و بعد از نزول آیات حجاب تفاوت داشته یا نه؟ اما این مطلب قابل تأمل است که نسبت به زمان حاکمیت رسول خدا ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ از آن جا که این حکم در سال پنجم یا هشتم هجری اصرار یافته و زدودن آثار وامانده از عقاید جاهلی نیاز به صبر و حوصله و بردباری دارد بر فرض که برخورد قهر آمیزی نیز صورت نگرفته باشد جا دارد زیرا زدودن آثار و عقائد وامانده از دوران جاهلیت زمان می طلبد و در مورد حاکمیت امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ نیز مطلب به درستی روشن نیست اما نمی توان به طور گفت که اصلاً برخوردی صورت نگرفته است.
اما نکته مهم در این رابطه این است که: مگر مستند ما در استنباط و احکام شرعی تنها ویژه سیره معصومین ـ علیهم السلام ـ است؟ آن چه در فقه شیعه منبع استنباط و استخراج حکم شرعی است کتاب و سنت و اجماع و عقل است و اتفاقاً سیره از آن جهت که ممکن است شرایط و مقتضیات خاصی در آن زمان حاکم بوده و به تعبیر فنی قضیه موضوعی و شخصی در میان بوده دارای اجمال بوده و چندان قابل تمسک نیست.
با عنایت به این نکته که هم خداوند متعال و هم معصومین ـ علیهم السلام ـ خواهان اجرای تمامی قوانین الهی هستند که از وصیت پیامبر اکرم ـ صلی الله علیه و اله و سلم ـ به معاذ بن جبل در آن هنگام که او را به سوی یمن می فرستاد نیز به خوبی استفاده می شود که فرمود: «و اظهر الاسلام کلّه صغیره و کبیره» امر اسلام را کاملاً چه کوچک و چه بزرگ آشکار سازد و از طرف دیگر از آن رو که در اجتهاد پویا مولفه های گوناگون نقش ایفا می کنند و از آن جمله زمان و مکان که زوایا و وضعیت موضوع مورد حکم را تحت تاثیر قرار می دهد خود معصومین ـ علیهم السلام ـ راهکاری اندیشیده اند تا این پویایی و جاودانگی احکام اسلامی هم چنان محفوظ بماند بدین جهت فرموده اند «علینا القاء الاصول و علیکم التفریع»[38]ما اصول و کلیات را به شما عرضه می داریم و شما فراخور موضوعات و مصادیق گوناگون، احکام آن را استخراج نموده و بر آن متفرع سازید و چنان که گفته شده در رابطه با حق حاکم شرع نسبت به تعزیر نمودن مرتکبین معاصی و تارکان واجب قاعده و قانون کلی از جانب معصومین ـ علیهم السلام ـ بیان شده است و فقیه جامع الشرایط می تواند این اصلی کلی را بر موضوعات گوناگون و از جمله مسئله حجاب متفرع سازد و به تعبیر مرحوم بجنوردی ائمه ـ علیهم السلام ـ اصول کافی را وضع کرده و فقها را بر تفریع آن بر موضوعات امر نموده اند.[39]
و در علوم اصول ثابت شده است که امر دلالت بر وجوب دارد بنابر این فقیه وظیفه دارد حکم به تعزیر را در این زمینه اعلام نموده و در صورت وجود شرایط و مصلحت آن را اجرا کند و پس از گذشت بیش از 1400 سال از دوران آغاز اسلام بی تفاوتی در قبال آثار و عقاید جاهلی توجیه منطقی ندارد. اما این سخن که چون قرآن حجاب را وجه تمایز زنان مومن از غیر مومن قرار داده و در نتیجه اختیاری بودن حجاب را از آن استفاده کنیم، نیز سخنی ناصواب است زیرا این بخش از آیه که می فرماید: «ذلک ادنی ان یعرض فلا یؤذین» علت حکم را بیان نمی دارد بلکه ناظر به حکمت حکم است و بین علّت و حکمت ها فرق اساسی وجود دارد نخست آن که وجود و عدم حکم دائر مدار و منوط به وجود عدم علت است اما وجود و عدم حکم وابسته به وجود و عدم حکمت نیست و دیگر آن که دایره شمول علت همگانی است و تمامی مصادیق و افراد را در بر می گیرد بر خلاف حکمت که از این شمول و عموم برخوردار نیست و نظر به افراد غالب حکم است بنابر این ممکن است در جایی حکم وجود داشته باشد اما حکمت مزبور را فاقد باشد.
علاوه بر این که در مقصود و مراد حق تعالی از این سخن اختلاف نظر وجود دارد برخی آن را ناظر به تمایز زنان مومن آزاد از کنیزان و بردگان دانسته اند برخی گفته اند مقصود آن است که خود را بپوشانند تا با زنانی که متمایل به روسبی گری و زنا هستند، متمایز گردند و اراذل و اوباش و طالبان فساد در پی آنان نباشند. یا با این کار صف خود را از غیر مسلمانان جدا سازند.[40]
فارغ از صحت و سقم این احتمالات که کنکاش پیرامون آن مجال موسّع و مقال مفصلی را می طلبد هر کدام از احتمالات را بپذیریم نمی توان «ذلک ادنی ان یعرض فلا یؤذین» را علت و فلسفه اصلی حجاب قلمداد نمود و حکم به اختیاری بودن آن کار زیرا همان گونه که یادآور شدیم اولاً وجود و عدم حکم دائر مدار بود و نبود علت آن است و با فقدان علّت، معلول نیز معدوم می گردد و از سویی توجه به این نکته نیز ضروری است که احکام خدا جاودانه بوده و اختصاص به عصر و زمان خاصی ندارد. «حلال محمد ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ حلال الی یوم القیامه و حرامه حرام الی یوم القیامه» هر چند بنابر مصالحی می توان در برهه ای از زمان و به طور موقت از اجرای آن خود داری کرد.
اگر این سخن خداوند علّت دستور حضرت حق به پوشش و حجاب زنان باشد باید گفت در جامعه ای که در آن کنیز و برده وجود ندارد رعایت حجاب نیز الزامی نخواهد بود زیرا با منتفی شدن بردگی وجه تمایز مزبور نیز سالبه به انتفاء موضوع خواهد بود و یا اگر در کشوری یا شهر و روستائی اقلیت های دینی نباشند و همه یک دست مسلمان و مومن باشند حجاب لازم الاجرا نیست و یا اگر اقلیت ها موجودند ولی به نحوی از پوشش مشابه پوشش اسلامی استفاده می کنند که در نتیجه وجه تمایز از میان می رود نباید علت پوشش را برای زنان مسلمان الزامی دانست و یا اگر در جامعه ای بی حجابی و بد حجابی نشانگر تمایل به زنا و روسبی گری و فحشا نیست مراعات حجاب الزامی ندارد حال آن که همه مسلمانان اعم از شیعه و غیر شیعه حجاب را از مسلّمات و ضروریات دین می دانند و این وجوب نیز مطلق بوده و مشروط به شرط و مقید به قیدی نمی باشد از این جا می توان به روشنی دریافت که جمله مزبور تنها به عنوان حکمت این دستور الهی بوده و نمی توان از آن اختیاری بودن حجاب را استفاده نموده بنابر این در صورتی که حاکم اسلامی مصلحت بداند و با رعایت سلسله مراتب می تواند با هنجار شکنان مناسب با شرایط زمان و مکان برخورد نماید.
و قانون گذار مسلمان نیز موظف است قانون و حکم خداوند را به تصویب رسانده و دارای ضمانت اجرا سازد.



[33] . کدیور، محسن، در مصاحبه با داریوش درویشی و مصطفی مختاری.
[34] . ر.ک: ماوراء الفقه، سید محمد صدر، ج 1، ص 362.
[35] . محسن کدیور همان.
[36] . محسن کدیور همان.
[37] . محسن کدیور همان.
[38] . السرائر، ج 3، ص 575، الفوائد الطوسیه، ص 463، وسائل الشیعه، ج 3، ص 62.
[39] . القواعد الفقهیه، المقدمه، ص 11.
[40] . ر.ک: مجمع البیان، ج 8، ص 158 و 159، مفاتیح الغیب (التفسیر الکبیر)، ج 9، ص 184، المیزان، ج 16ف ص 346.