بررسی پیامدهای گسترش شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان بر هویت

[mahdy30na]

بسم الله الرحمن الرحیم

مقدمه

امروزه كمتر كسي در اين گزاره شك مي‏كند كه جهان وارد عصر تازه‏اي شده كه نماد آن اهميت يافتن اطلاعات است. بسياري از دانشمندان و صاحب‌نظران علوم اجتماعي بر اين باورند كه تركيب و همگراييِ فناوري‏هاي ارتباطي و تجديد ساختار نظام سرمايه‏داري در دهه ‏هاي اخير ما را وارد عصر و جامعه تازه‏اي كرده است. "دانيل بل" آن را جامعه فراصنعتي، "امانوئل كاستلز" جامعه شبكه‏اي و "تادائو اومه سائو" آن را جامعه اطلاعاتي ناميده‌اند. جامعه اطلاعاتي را جامعه‏اي مي‏دانند كه در آن دسترسي به اطلاعات، افزايش يافته و اطلاعات اهميت زيادي در زندگي روزمره پيدا كرده و سبب تغييراتي در ساختارهاي شغلي شده است. به سبب گسترش دامنه تأثير رسانه‏هاي جمعي، به‌ويژه ماهواره و اينترنت و ساير فناوري‏هاي اطلاع‏رساني، جامعه اطلاعاتي امروزه بُعدي جهاني پيدا كرده و منحصر به كشور يا كشورهاي خاصي نمي‏شود.

اقتصاد جهاني مبتني بر اطلاعات، توسعة فناوري‏هاي ديجيتالي و فشردگي زمان و مكان از ويژگي‏هاي اين عصر به‌شمار می‌ود. موتور محركه اين تحولات، انقلاب و انفجار اطلاعات و تحولات پرشتاب علمي و فناورانه بوده است.

• در اين فرآيند، ابتدا رايانه‏ها به جامعه راه مي‌يابند و سپس رايانه‏هاي شخصي به منازل و حوزه‏هاي خصوصي افراد و خانواده‏ها وارد مي‌شوند و بزرگراه اطلاعات را از وسط منازل عبور مي‏دهند.

• وصل شدن رايانه‏ ها به خطوط تلفن و دسترسي آسان و به نسبت كم‏هزينه به اينترنت، افراد را به اطلاعات انبوه و جهاني متصل ساخته و اين همه، جنبه‏ هاي مختلف زندگي ما را تحت تأثير قرار مي‏دهد. يكي از جنبه‏ هاي مهمي كه از فناوري‌هاي اطلاعاتي و ارتباطي جامعه اطلاعاتي تأثير مي‏پذيرد، هويت است.

• در نظام‌های سنتی شکل‌گیری هویت بر مبنای اطلاعات و درون‌شدهایی است که فرد از خانواده، مدرسه، گروه همسالان و دیگر عوامل مهم دریافت می‌کند.

به این دلیل در طول قرون و اعصار گذشته، هویت فرهنگی و اجتماعی افراد باعث تشخص آنها شده و با بازنمایی ویژگی‌های فرهنگیِ همگن در یک چارچوب و مرزبندی معین به شکل‌گیری جوامع متمایز انجامیده است.

• هم‌گرایی مرزهای جغرافیایی و فرهنگی، به تنوع فرهنگ‌ها و تمدن‌های بشری کمک شایانی کرده و تبادلات فرهنگی رشد و بالندگیِ جوامع مختلف را تضمین کرده است.

ااما امروزه در جهان معاصر، رشد روزافزون فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات از جهات گوناگونی موجب شده است هویت فردی و فرهنگی جوامع تحت تأثیر قرار گیرد. ورود اطلاعات و درون‌شد‌های فرافرهنگی و فراملی به نظام هویتی افراد، با ایجاد تعارض در این نظام مشکلاتی را فراراه جوامع مختلف به‌ویژه جوامع سنتی و در حال توسعه قرار داده است.
بهره‌جویی قدرت‌ها و کشورهای سلطه‌جو از این ابزار برای تأمین اهداف و مقاصد خود، ابعاد مسئله را گسترده‌تر کرده و نگرانی‌های عمد‌ای را در سطح جوامع مختلف برانگیخته است. آشنایی با سازو کار تأثیر این فناوری‌ها و به‌ویژه ماهواره بر نظام‌های هویتی می‌تواند نقشی مؤثر در پیشگیری از آثار و پیامدهای آنها داشته باشد(رضایی بایندر، 1381).
براین اساس، مقاله حاضر می‌کوشد تأثیر شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان را بر هویت فرهنگی خانواده در ایران با تأکید بر مهندسی جنگ نرم از سوی دشمن مورد مطالعه و ارزیابی قرار دهد.
ادامه دارد...
منبع : فصلنامه عملیات روانی شماره ۳۵ زمستان و بهار ۹۲-۱۳۹۱