بررسی پیامدهای گسترش شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان بر هویت

[mahdy30na]

بسم الله الرحمن الرحیم

ادامه بحث

6- ماهواره و هویت فرهنگی خانواده

هويت داراي ابعادي مختلف است. بعد روان‌شناختي آن كه به نام هويت شخصيتي خوانده مي‏شود و شامل تعريف فرد از ويژگي‏هاي منحصر به فرد فيزيكي و روان‌شناختي خودش است، با هويت اجتماعي تفاوت دارد. هويت اجتماعي به تعريفي كه فرد براساس تعلق و عضويت در گروه‏هاي اجتماعي از خودش مي‏كند، دلالت دارد و شامل هويت‌هاي مختلفي است. برخي از اين ابعاد هويت خانوادگي، هويت قومي و هويت ديني است.
هويت فردي از مجموع هويت شخصيتي و هويت‏هاي اجتماعي فرد تشكيل مي‏شود. در جوامع سنتي، هويت بيشتر متأثر از عوامل انتسابي، از پيش مشخص شده و ثابت است. انسان‏ها شبيه يكديگرند و انسجام بيشتري در ابعاد مختلف هويت وجود دارد.

• بنابراین، افراد جامعه به لحاظ هويت‏يابي چندان دچار تغيير و دگرگوني نمي‏شوند و اساساً كمتر مسئله‏اي به نام بحران هويت به وجود مي‏آيد.

• اما در جوامع جديد منابع هويت‏يابي متعدد و بيشتر اكتسابي است، زيرا انسان‏ها در گروه‏ها و قشرهاي اجتماعي متعددي عضو هستند. در نتیجه هويت انسان‏ها در معرض تغيير قرار می‌گیرد. اينجاست كه مسئله هويت و چالش‏هاي هويتي بروز مي‏كند.

• جامعه اطلاعاتي باعث تحولات گسترده از جمله تحول در مفهوم زمان و مكان شده است. فراهم آمدن منابع و مراجع جديد، ذهنيت و هويت افراد را دچار دگرگوني كرده است و اين مسئله به منطقه يا كشوری خاص محدود نمي‏شود بلكه تمام جوامع را كم‏وبيش دربرگرفته است.

جامعه ما نيز چون ديگر جوامع، در معرض تغيير و دگرگوني قرار گرفته‏ است و آثار و پيامدهاي آن را نيز تجربه مي‏كند. جوانان، مستعدترين گروهي هستند كه تحت تأثير اين تحولات قرار گرفته‌‌اند. نيازهاي گوناگون و روزافزون انسان‌ها، سبب رشد كمي و كيفي رسانه‌ها شده است.

در اين ميان، پيشرفت‌هاي نامنتظره و نوين در زمينه ارتباطات، به وسيله راديو، تلويزيون، ماهواره، اينترنت و نظاير آن، دگرگوني‌هاي عميق اقتصادي و اجتماعي را به همراه آورده و اين پرسش را پيشِ روي ما نهاده است كه به منظور هم‌گام شدن با آنها و بهره‌وري مطلوب از آن‌ها، بايد چه شيوه‌ها و ابزارهايي را برگزيد تا در جامعه نيز فضايي درخور پذيرش آنها به وجود آيد. در اين گفتار، بيش‌ترين توجه به ماهواره و نقش آن در هویت فرهنگی خانواده، به‌ويژه در سال‌هاي نوجواني و جواني معطوف شده است.

ماهواره هویت‌هایی همچون ملی، مذهبی، جنسی، فرهنگی و خانوادگی را مورد تهدید قرار می‌دهد که به برخی از آنها اشاره می‌شود:

• هویت مذهبی: در ماهواره شبکه‌هایی وجود دارند که به معرفی فرقه‌ها و مکتب‌های ضاله می‌پردازند و افراد را با آنان آشنا ساخته و به سوی خویش می‌کشانند.

• هویت ملی: وجود شبکه‌های ضد انقلاب و نظام اسلامی و مخالف یکپارچگی ملی ایران در ماهواره‌ها هویت ملی افراد را مخدوش می‌کند. این شبکه‌ها با تحریک و تشویق اذهان افراد، آنان را به طرف مبارزه با نظام حاکم هدایت و به منظور تجزیة کشور و در مقابل یکدیگر قرار دادن ملیت‌های مختلف تلاش می‌کنند تا گروه‌هایی را سازماندهی کنند. این رسانه سعی می‌کند افراد را از درون تهی کند و غرور ملی را از آنها بگیرد.

• هویت فرهنگی: ترویج مدها، شیوة زندگی و نیز فرهنگ جوامع غربی از مشکلاتی است که شبکه‌های ماهواره‌ای برای هویت فرهنگی مردم به وجود می‌آورند؛ همچنین شبکه‌های ماهواره‌ای می‌توانند با تبلیغ فرهنگ مدرن هویت فرهنگی یک ملت را مضمحل کنند.

• هویت خانوادگی: ماهواره‌ها با پخش فیلم‌ها و سریال‌های مختلف به هویت خانوادگی افراد آسیب می‌رسانند، برای نمونه شبکه‌هایی چون "فارسی‌وان"، "من و تو"، و "زمزمه" به این امر دامن می‌زنند. همچنین وجود شبکه‌های مستهجن و نیز فیلم‌ها و تبلیغات با صحنه‌های غیراخلاقی که در بیشتر شبکه‌های ماهواره‌ای به صورت فراگیر وجود دارند، معضلات و انحرافاتی را برای هویت خانوادگی افراد ایجاد می‌کنند، معضلاتی که باعث سست شدن پیوندهای خانوادگی می‌شود و آثار آن در جامعه قابل مشاهده است(مهربانی‌فر و خلیل‌زاده، 1391، صص52 و 53).

ادامه دارد...