بررسی پیامدهای گسترش شبکه‌های ماهواره‌ای فارسی‌زبان بر هویت

[mahdy30na]

بسم الله الرحمن الرحیم

مجلس اخر

• نتیجه‌‌گیری

امروزه بر اساس اصل رقابت بين نهادها، تلويزيون ارتباطی تنگاتنگ با نظام‌هاي آموزشي و خانواده داشته و اين رسانه تلاش مي‌نمايد تا جايگاهی مهم در هدايت و كنترل افراد جامعه به‌ويژه نوجوانان و جوانان داشته باشد، بنابر این، اين رسانه مي‌تواند موجبات سعادت يا گمراهي نسل آينده را فراهم آورد كه از اين نظر ضرورت دارد برنامه‌ريزان به هماهنگي نظام آموزشي با برنامه‌هاي اين رسانه بپردازند ولي به واسطه انفجار اطلاعاتي، امواج تلويزيوني به عنوان مهمانان ناخوانده، تمامي حريم‌هاي خانوادگي را شكسته و خود را بر جامعه تحميل مي‌کنند.

در ادامه برخی از راهکارهایی که توسط کارشناسان فرهنگی برای حفاظت خانواده در برابر امواج ماهواره توصیه شده، ارائه می‌شود:

• - اتخاذ سياست‌هاي اقناعي و ايجاد شناخت لازم در مورد اثر سوء تماشاي برنامه‌هاي بيگانه از طريق طرح گفت و گوي جوانان همچنين همسوسازي برنامه‌هاي تلويزيون بر اساس خواسته‌هاي منطقيِ خانواده‌‌ها؛
• - ايجاد تنوع و جاذبه در برنامه‌هاي تلويزيون ايران و تلاش در جهت جلوگيري از سانسور افراطي برنامه‌ها؛
• - برنامه‌ريزي جدي در خصوص متنوع و پربار نمودن برنامه‌هاي تلويزيون ايران به‌ويژه در فصل تابستان با توجه به اوقات فراغت دانش‌آموزان و مساعد بودن هوا برای بهره‌بردن از برنامه‌هاي تلويزيون بيگانه؛
• - از طريق آموزش‌هاي منطقي به‌ويژه با بهره‌گیری از امكانات و برنامه‌هاي آموزش و پرورش مانند آموزش خانواده شرايط براي نهادينه‌كردن ديدگاه‌ها و ارزش‌هاي مورد اجماع فراهم شود تا دست کم تفاوتی معنادار بين فرزندان خانواده‌هاي مذهبي با فرزندان خانواده‌هاي غيرمذهبي به وجود آيد؛
• - بهره‌گیری از ابزارهاي غيرمستقيم و پرهيز از افراطي‌گري و حساسيت‌هاي بيش از اندازه؛
• - بهره‌گیری از شخصيت‌هاي موجه در رسانه‌هاي گروهي و هماهنگي بين گفتار و كردار در زندگي فردي و اجتماعی؛
• - پخش برنامه‌هاي جذاب، فيلم‌هاي سينماييِ مناسب، سانسور نكردن اخبار داخلي و خارجي، عدم شركت در درگيري‌هاي سياسي و جناحي، اتخاذ شيوه‌هاي تبليغ مناسبِ مذهبي، دعوت مخالفان و موافقان در ميزگردهاي مختلف، دوري از تظاهر به دین‌‌داری و برخورد منطقي با قضايا، و ارائه الگوهاي منطقي برای الگوپذيري جوانان
• - برنامه‌سازی بر اساس نیاز مخاطب جامعه.
• - تأسیس شبکه‌های خصوصی تحت نظر سازمان‌های نظارتی می‌تواند برای ایجاد رقابت و افزایش مخاطب مؤثر باشد.
• - رقابت در عرصه رسانه باعث کشش و گرایش مخاطب به رسانه می‌شود، چنانچه صدا و سیما فرهنگ رسانه‌های برون‌مرزی را مغایر با اصول جامعه می‌داند باید به تولید فرهنگ در برنامه‌های خود بپردازد، به طور طبیعی زمانی که این تولید وجود ندارد تهاجم فرهنگ این رسانه‌ها روز به روز افزایش پیدا خواهد کرد.

به‌طور کلی، عواملی همچون محیط بسته، رقابتی نبودن، عمل نکردن براساس نیاز مخاطب، دروازه‌بانیِ یک‌طرفة پیام، آزاد نگذاشتن ذهن مخاطب در انتخاب و قطره‌چکانی اطلاعات به مخاطب، باعث روی‌آوردن مخاطبان به سوی رسانه‌ها و شبکه‌های برون‌مرزی و عدم استقبال از شبکه‌های داخلی می‌شود. بديهي است در مقابل هجوم فرهنگي بايد مقابله فرهنگي صورت گيرد.

برنامه‌سازان فرهنگي و هنري و سازمان‌هايي مانند صدا و سیما، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، سازمان‌ تبليغات اسلامي، نظام آموزش و پرورش، نظام آموزش عالي و ديگر ارگان‌هاي دولتي بايد در بخش غني‌سازي و سالم‌سازي فرهنگ سرمايه‌گذاري کنند. در مقابل تهاجم فرهنگي بايد فعاليت، برنامه‌سازي، تفريحات سالم و امکانات کافي ايجاد شود، چرا که منع و مقابله تنها راه مقابله نيست.

بر این اساس، رسالت اصلي مسئولان فرهنگي، ايمن‌سازي افراد، به‌ويژه جوانان و نوجوانان در برابر هجوم بيگانگان و افزايش قدرت مقاومت آنان است. ايمن‌سازي نيز تنها با برنامه‌ريزيِ هماهنگ و درازمدت، براي فرهنگ‌سازي ديني، گسترش شناخت معارف الهي و تنومند ساختن باورهاي اصيل مذهبي در جامعه، ميسر است كه مي‌تواند با گذشت زمان، افراد جامعه را به خودآگاهي و خودباوري برساند. به ديگر سخن، نوجوانان بايد به‌گونه‌‌اي تربيت شوند كه آگاهانه و با اختيار كامل، از آلودگي و گناه بپرهيزند.

از برخوردهاي فيزيكي و محدوديت‌آفريني در استفاده از ماهواره و اينترنت و.... نيز تنها بايد به عنوان برنامه تكميلي و يكي از راه‌هاي ايمن‌سازي، بهره برده شود. اگر محدوديت‌آفريني در استفاده از برنامه‌هاي ماهواره، بدون جايگزين كردن برنامه‌هاي سازنده و مورد علاقه جوانان باشد، به نتيجه نخواهد رسيد و جوانان به انحراف‌ها و مشكلات ديگري دچار خواهند شد. بنابراين، با انتخاب برنامه‌هاي مناسب يا جايگزين‌كردن فعاليت‌هاي ديگر به جاي تماشاي برنامه‌هاي ويرانگر ماهواره‌اي، مي‌توان از پيامدهاي منفي آنها پيش‌گيري كرد.

براي رشد فرهنگ اسلامي در جامعه، مي‌توان از روش‌هاي زير بهره گرفت:

1- عمل به ارزش‌هاي مكتبي و ملّي از جانب مسئولان نظام؛

2- برداشتن محدوديت‌هاي غيرضروري در زمينه‌هاي گوناگون، تا آنجا كه به رواج ضد ارزش‌ها نينجامد؛

3- تهيه فيلم‌هايي با موضوع‌هاي متناسب با تعليم و تربيت اسلام؛

4- ارائه برنامه‌هاي مناسب از تلويزيون؛

5- تهيه نوارهاي ويديويي مجاز و...؛

6- تقویت باورهای دینی در میان افراد جامعه به‌ویژه زنان و دختران؛

7- تحكیم پیوندهای عاطفی میان اعضای خانواده؛

8- حركت آگاهانه و صحیح مدیران فرهنگی جامعه برای كاهش تأثیرات منفی برنامه‌های ماهواره؛

9- حركت مقابله‌ایِ صدا و سیما برای ساختن و بازنمایی مجدد ارزش‌های جامعه و صیانت از حریم خانواده به منظور مقابله با آثار منفی فیلم‌های نامناسب ماهواره‌اي؛

10- آگاهی دادن به مردم نسبت به آسیب‌های ماهواره و اهداف آن؛

11- فرهنگ‌سازي؛

12- شناخت اهداف دشمن در تهاجم فرهنگي؛

13- تقويت بينش دينى و سياسى؛

14- دقت در محتوای برنامه‌هاى آموزش و پرورش كودكان، نوجوانان و جوانان؛

15- زدودن فقر اقتصادى؛

16- احياى عزت نفس؛

17- مبارزه با روحيه تجمل‌گرايى؛

18- اشباع نيازهاى طبيعى انسان از راه‌هاى مشروع؛

19- پيشگيرى از نفوذ عوامل فرهنگى دشمن؛

20- استفاده از همه ابزارهاى ممكن براى دفاع فرهنگى؛

21- تدوين معيارهاى نوين ارزيابى آثار فرهنگى؛

22- گسترش امر به معروف و نهى از منكر.

به‌یقین اگر برنامه‌های داخلی بتواند پاسخ‌گوی نیاز مردم باشد آنها به ماهواره مراجعه نخواهند کرد. رادیو و تلویزیون باید پاسخگوی نیازهای افراد باشند. غنی‌کردن برنامه‌های داخلی صدا و سیما، شناختن نیازهای افراد جامعه، تعلیم، آگاهی بخشیدن و آشنا کردن افراد از تأثیرات مخرب ماهواره توسط جامعه‌شناسان، روان‌شناسان و علما بهترین راه مبارزه با ماهواره است.
البته این یک نگاه روان‌شناسانه است اما وقتی صحبت از شکستن حریم‌ها و آسیب به نظام جمهوری اسلامی به میان می‌آید دولت موظف است برخوردی قانونی کند.

پایان
امیدوارم این مطالب مورد استفاده برای تحقیقات اینده قرار بگیره