احادیث روزانه(شرط ورود=تفکر در احادیث)

[شهیدطیبه واعظی]

هرکس چهل حديث حفظ کند . .

در روايت آمده است: "هرکس چهل حديث حفظ کند، خداوند وي را فقيه محشور مي‌کند". آيا اگر حافظ عامل به احاديث نبود، باز هم جزء فقها محشور مي‌شود يا بايد عامل باشد؟ کلام علامه طباطبايي که فرمود" عامل بودن شرط نيست" چيست؟ آيا تقوا در حديث، شرط فقيه محشور شدن است؟


در مورد حفظ چهل حديث هم از پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم روايت وجود دارد و هم از برخي ائمه ديگر عليه السّلام[sup]1[/sup] .

البته اين احاديث در برخي از کلمات و واژه‌ها با يکديگر اختلاف دارند. علامه مجلسي در بحار الانوار نقل کرده است که پيامبر اسلام صلّي الله عليه و آله و سلّم فرمود: "هرکس چهل حديث براي امت من حفظ کند، تا از آن بهره ببرند، خداوند روز قيامت او را در شمار فقيهان و عالمان برمي‌انگيزد".[sup]2[/sup]

بي‌ترديد پيام اصلي اين حديث تشويق و ترغيب به حفظ احاديث پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و اهل‌بيت است. هرکس چهل حديث از پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ و اهل‌بيت عليه السّلام حفظ کند، به همان اندازه با معارف پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و اهل‌بيت آشنا شده است و آشنايي با معارف اهل‌بيت موجب تأمين سعادت دنيا و آخرت مي‌شود. حال بايد بررسي نمود که مقصود از حفظ حديث در اين روايات چيست؟ مرحوم علامه مجلسي چند احتمال بيان کرده است:

احتمال اول آن است که به تدوين حديث بپردازد تا ديگران از آن استفاده نمايند.

احتمال دوم آن است که احاديث را حفظ کند که از بين نرود و به ديگران گزارش دهد؛ حال حفظ اين حديث در قلب باشد و يا به صورت نوشتن.

احتمال سوم آن است که انسان حديث را حفظ کند و پيرامون آن تفکر کند و بدان عمل کند و با آن احکام را استنباط کند.

عبارت "خداوند او را فقيه و عالم محشور مي‌‌کند" نيز ناظر به همين احتمال مي‌باشد.

حديث ديگري از پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم نيز همين احتمال را تأييد مي‌کند.[sup]3[/sup]

اگر مقصود از حفظ حديث، احتمال اول و دوم باشد، لازم نيست انسان خود عامل به آن باشد، زيرا در اين دو احتمال هدف آن است که احاديث پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و ائمه عليه السّلام حفظ شود و به ديگران انتقال يابد. البته اگر کسي درصدد کسب ثواب بيشتري است، بايد عامل به آن باشد، زيرا حفظ احاديث، مراتبي دارد و ثواب اين عمل نيز به حساب آن مراتب، تفاوت پيدا مي‌کند.[sup]4[/sup]

اگر مقصود از حفظ حديث احتمال سوم باشد، بي‌ترديد عامل بودن به احاديث شرط است، زيرا اگر کسي خود عامل به احاديث نباشد، با فلسفه حفظ حديث که عمل به آن و استنباط احکام است، منافات دارد.

گرچه در روايت مورد بحث يکي از شرايط حفظ حديث تقوا شمرده نشده، ولي رعايت تقواي الهي بنابر هر سه احتمال لازم است، زيرا روايات ديگر و آموزه‌هاي ديني رعايت تقواي الهي را در همه ابعاد زندگي لازم مي‌داند. بدون شک، کسي که مي‌خواهد با حفظ حديث، با فقيهان محشور گردد، بايد تقوا داشته باشد.

● چگونه ممکن است کسي در زمره فقهاي دين در قيامت محشور شود و از ويژگي شاخص و صفت بارز فقيهان که همان رعايت تقواي الهي و پايبندي به حدود و دستورات شريعت نوراني است بي‌نصيب باشد؟

با تحقيقاتي که انجام شد، به مبناي مرحوم علامه طباطبايي در خصوص اين که در حفظ حديث، عامل بودن شرط نيست، دست نيافتيم. لطفاً در پرسش‌هاي بعد منبع ديدگاه ايشان را بيان نماييد تا مورد بررسي قرار گيرد.

اگر مرحوم علامه طباطبائي چنين سخني را فرموده باشد شايد مرادشان اين باشد که در خود حفظ چهل حديث اثر و خاصيتي است که موجب مي‌گردد انسان در روز قيامت فقيه و عالم دين‌شناس محشور گردد. البته اين اثر و ويژگي به صورت زمينه و اقتضا است يعني چنين فردي اگر ساير شرايط براي محشور شدن به صورت فقيه را داشته باشد و موانع موجود بر سر اين امر را برطرف سازد، در قيامت به صورت فقيه محشور مي‌گردد. منظور از شرط نبودن عمل به اين احاديث در صورت ثبوت آن اين نيست که عمل به شرائط کلي و اساسي مثل تقوا و عمل به واجبات و پرهيز از محرمات نيز شرط نيست، بلکه عمل به خود اين روايات شرط محشور شدن در صف فقها و عالمان دين نمي‌باشد.

---

1. بحار الانوار، ج 2، ص 153.

2. همان، ص 156؛ چهل حدیث امام خمینی، ص 1.

3. بحار الانوار، ج 2، ص 154 ـ 156.

4. بحار الانوار، ج 2، ص 157

[عبدالرحمن]

امیرالمومنین:

إیاک و التغایر فی غیر موضع غیره فإن ذلک یدعو الصحیحه ألی السقم و البریئه إلی الریب.

از غیرت ورزیدن بیجا [نسبت به زن] بپرهیز که آن، زن سالم را به بیماری [و نادرستی] می کشاند و پاکدامن را به اندیشه گناه.

[شهیدطیبه واعظی]

« فصل تلاش »

حضرت امام علی(علیه السلام):مَن لَم يُجهِد نَفسَهُ في صِغَرِهِ لَم يَنبُل في كِبَرِهِ؛ غررالحکم، ح ۸۲۷۲:آن كه در كَمْسالى، خود را [براى تحصيل دانش و فضيلت] به كوشش وادار نسازد، در بزرگ‌سالی به برترى (فضل) نمی‌رسد.

[شهیدطیبه واعظی]

« پاداش سریع »

حضرت رسول اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم):لا يَقدِرُ رَجُلٌ عَلى حَرامٍ، ثُمَّ يَدَعُهُ لَيسَ بِهِ إلاّ مَخافَةُ اللّهِ، إلاّ أبدَلَهُ اللّهُ في عاجِلِ الدُّنيا قَبلَ الآخِرَةِ ما هُوَ خَيرٌ لَهُ مِن ذلک؛ كنز العمّال، ج ۱۵ ،ص ۷۸۷ ،ح ۴۳۱۱۳:هر كس بر حرامى دست يابد و به خاطر ترس از خدا آن را رها کند، خداوند در دنيا و پيش از قيامت، بهتر از آن را برايش مقدّر می کند.

[شهیدطیبه واعظی]

« گریه آسمان و زمین »

حضرت امام کاظم(علیه السلام):إذا ماتَ المُؤمِنُ بَكَت عَلَيهِ المَلائِكَةُ وبِقاعُ الأَرضِ الَّتي كانَ يَعبُدُ اللّهَ عَلَيها، وأَبوابُ السَّماءِ الَّتي كانَ يُصعَدُ فيها باعماله؛ الكافي ، ج ۱ ،ص ۳۸ ،ح ۳:هرگاه مؤمن از دنيا برود، فرشتگان و جاهايى از زمين كه در آن‌ها خدا را عبادت می‌کرده و درهاى آسمان كه اعمالش از آن‌هابالا می‌رفته است، بر او می‌گريند.

[شهیدطیبه واعظی]

« بهترین برادران »

حضرت رسول اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم):خَيرُ إخوانِكَ مَن أعانَكَ عَلى طاعَةِ اللّهِ، وصَدَّكَ عَن مَعاصيهِ، وأمَرَكَ بِرِضاهُ؛ تنبيه الخواطر، ج ۲، ص ۱۲۳:بهترين برادرت كسى است كه بر فرمانبرى از خداوند تو را يارى رساند و از گناهان باز دارد و تو را به خشنودى خداوند وادارد.

[مجنون العباس]

[شهیدطیبه واعظی]

«خواب آگاهانه»

حضرت امام صادق(علیه السلام):نَمْ نَوْمَ‏ الْمُعْتَبِرِينَ‏ وَ لَا تَنَمْ نَوْمَ الْغَافِلِينَ فَإِنَّ الْمُعْتَبِرِينَ مِنَ الْأَكْيَاسِ يَنَامُونَ اسْتِرَاحَةً وَ لَا يَنَامُونَ اسْتِبْطَارا . مصباح الشريعه ،ص181:خواب كنيد مانند خواب اهل عبرت نه چون كسانى كه درغفلت هستند،زيراعبرت‏گيرندگان فهميده وزيرك به خاطراستراحت ونيروگرفتن تن مى‏خوابند نه براى لذت وخوشى وشادى طلبيدن‏.

[شهیدطیبه واعظی]

« تمام خیر در »

حضرت امام سجاد(علیه السلام):رَأَيتُ الخَيرَ كُلَّهُ قَدِ اجتَمَعَ في قَطعِ الطَّمَعِ عَمّا في أيدِي النّاسِ؛ الكافي، ج ۲، ص ۱۴۸ ،ح ۳:تمام خير و بركت را در بُريدن طمع از آنچه در دست مردم است، يافتم.

[علی املشی]

[مجنون العباس]

بسم الله الرحمن الرحیم
امام محمد باقر (علیه السلام)فرمودند:
هیچ گرفتاری به بنده نمی رسد مگر به سبب گناه.
کافی-ج2-ص269
ولادت امام محمدباقربرهمگان مبارک.
صلوات