احادیث روزانه(شرط ورود=تفکر در احادیث)

[شهیدطیبه واعظی]

هرکس چهل حديث حفظ کند . .

در روايت آمده است: "هرکس چهل حديث حفظ کند، خداوند وي را فقيه محشور مي‌کند". آيا اگر حافظ عامل به احاديث نبود، باز هم جزء فقها محشور مي‌شود يا بايد عامل باشد؟ کلام علامه طباطبايي که فرمود" عامل بودن شرط نيست" چيست؟ آيا تقوا در حديث، شرط فقيه محشور شدن است؟


در مورد حفظ چهل حديث هم از پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم روايت وجود دارد و هم از برخي ائمه ديگر عليه السّلام[sup]1[/sup] .

البته اين احاديث در برخي از کلمات و واژه‌ها با يکديگر اختلاف دارند. علامه مجلسي در بحار الانوار نقل کرده است که پيامبر اسلام صلّي الله عليه و آله و سلّم فرمود: "هرکس چهل حديث براي امت من حفظ کند، تا از آن بهره ببرند، خداوند روز قيامت او را در شمار فقيهان و عالمان برمي‌انگيزد".[sup]2[/sup]

بي‌ترديد پيام اصلي اين حديث تشويق و ترغيب به حفظ احاديث پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و اهل‌بيت است. هرکس چهل حديث از پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله و سلّم ـ و اهل‌بيت عليه السّلام حفظ کند، به همان اندازه با معارف پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و اهل‌بيت آشنا شده است و آشنايي با معارف اهل‌بيت موجب تأمين سعادت دنيا و آخرت مي‌شود. حال بايد بررسي نمود که مقصود از حفظ حديث در اين روايات چيست؟ مرحوم علامه مجلسي چند احتمال بيان کرده است:

احتمال اول آن است که به تدوين حديث بپردازد تا ديگران از آن استفاده نمايند.

احتمال دوم آن است که احاديث را حفظ کند که از بين نرود و به ديگران گزارش دهد؛ حال حفظ اين حديث در قلب باشد و يا به صورت نوشتن.

احتمال سوم آن است که انسان حديث را حفظ کند و پيرامون آن تفکر کند و بدان عمل کند و با آن احکام را استنباط کند.

عبارت "خداوند او را فقيه و عالم محشور مي‌‌کند" نيز ناظر به همين احتمال مي‌باشد.

حديث ديگري از پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم نيز همين احتمال را تأييد مي‌کند.[sup]3[/sup]

اگر مقصود از حفظ حديث، احتمال اول و دوم باشد، لازم نيست انسان خود عامل به آن باشد، زيرا در اين دو احتمال هدف آن است که احاديث پيامبر صلّي الله عليه و آله و سلّم و ائمه عليه السّلام حفظ شود و به ديگران انتقال يابد. البته اگر کسي درصدد کسب ثواب بيشتري است، بايد عامل به آن باشد، زيرا حفظ احاديث، مراتبي دارد و ثواب اين عمل نيز به حساب آن مراتب، تفاوت پيدا مي‌کند.[sup]4[/sup]

اگر مقصود از حفظ حديث احتمال سوم باشد، بي‌ترديد عامل بودن به احاديث شرط است، زيرا اگر کسي خود عامل به احاديث نباشد، با فلسفه حفظ حديث که عمل به آن و استنباط احکام است، منافات دارد.

گرچه در روايت مورد بحث يکي از شرايط حفظ حديث تقوا شمرده نشده، ولي رعايت تقواي الهي بنابر هر سه احتمال لازم است، زيرا روايات ديگر و آموزه‌هاي ديني رعايت تقواي الهي را در همه ابعاد زندگي لازم مي‌داند. بدون شک، کسي که مي‌خواهد با حفظ حديث، با فقيهان محشور گردد، بايد تقوا داشته باشد.

● چگونه ممکن است کسي در زمره فقهاي دين در قيامت محشور شود و از ويژگي شاخص و صفت بارز فقيهان که همان رعايت تقواي الهي و پايبندي به حدود و دستورات شريعت نوراني است بي‌نصيب باشد؟

با تحقيقاتي که انجام شد، به مبناي مرحوم علامه طباطبايي در خصوص اين که در حفظ حديث، عامل بودن شرط نيست، دست نيافتيم. لطفاً در پرسش‌هاي بعد منبع ديدگاه ايشان را بيان نماييد تا مورد بررسي قرار گيرد.

اگر مرحوم علامه طباطبائي چنين سخني را فرموده باشد شايد مرادشان اين باشد که در خود حفظ چهل حديث اثر و خاصيتي است که موجب مي‌گردد انسان در روز قيامت فقيه و عالم دين‌شناس محشور گردد. البته اين اثر و ويژگي به صورت زمينه و اقتضا است يعني چنين فردي اگر ساير شرايط براي محشور شدن به صورت فقيه را داشته باشد و موانع موجود بر سر اين امر را برطرف سازد، در قيامت به صورت فقيه محشور مي‌گردد. منظور از شرط نبودن عمل به اين احاديث در صورت ثبوت آن اين نيست که عمل به شرائط کلي و اساسي مثل تقوا و عمل به واجبات و پرهيز از محرمات نيز شرط نيست، بلکه عمل به خود اين روايات شرط محشور شدن در صف فقها و عالمان دين نمي‌باشد.

---

1. بحار الانوار، ج 2، ص 153.

2. همان، ص 156؛ چهل حدیث امام خمینی، ص 1.

3. بحار الانوار، ج 2، ص 154 ـ 156.

4. بحار الانوار، ج 2، ص 157

[mahdy30na]

التَّوَدُّدُ إلَى النّاسِ‏نِصفُ العَقلِ .

امام كاظم عليه‏السلام :

دوستى ورزيدن با مردم ، نيمى از خرد است .

تحف العقول : 403 منتخب ميزان الحكمة : 380

[شهیدطیبه واعظی]

2- جايگاهاجابت دعا

إِنَّ لِلّهِ بِقاعًايُحِبُّ أَنْ يُدْعى فيهافَيَسْتَجيبَ لِمَنْدَعاهُ وَ الْحَيْرُ مِنْها:

همانا براى خداوند بقعه هاي است كه دوست دارد در آنها به درگاه او دعا شود و دعاى دعاكننده را به اجابت رساند،وحائر حسين(عليه السلام)يكى از آنهاست.

[شهیدطیبه واعظی]

3- خداترسى

مَنِ اتَّقَى اللّهَ يُتَّقى، وَ مَنْ أَطاعَ اللّهَ يُطاعُ، وَ مَنْ أَطاعَ الْخالِقَ لَمْ يُبالِ سَخَطَ الَمخْلُوقينَ. وَ مَنْ أَسْخَطَ الْخالِقَ فَلْيَيْقَنَ أَنْ يَحِلَّ بِهِ سَخَطُ الَْمخْلُوقينَ :

هر كس از خدا بترسد، مردم از او بترسند، و هر كه خدا را اطاعت كند، از او اطاعت كنند، و هر كه مطيع آفريدگار باشد، باكى از خشم آفريدگان ندارد، و هر كه خالق را به خشم آورد، بايد يقين كند كه به خشم مخلوق دچار مى شود .

[mahdy30na]

عَظِّمِ العالِمَ لِعِلمِهِ‏ودَعْ مُنازَعتَهُ ، وصَغِّرِ الجاهِلَ لِجَهلِهِ ولا تَطرُدْهُ ، ولكِن قَرِّبْهُ وعَلِّمْهُ .

امام كاظم عليه‏السلام :

دانشمند را به خاطر دانشش احترام نه و با او ستيزه مكن و نادان را به سبب نادانيش كوچك شمار ، امّا او را از خود مران ، بلكه به خود نزديك گردان و او را علم بياموز .

تحف العقول : 394 منتخب ميزان الحكمة : 384

[شهیدطیبه واعظی]

4- اِذَا کَانَ زَمانُ العَدلِ فیهِ أَغلَبَ مِنَ الجَورِ فَحَرامٌ أَن یَظُنَّ بِاَحَدٍ سُوءً حَتّی یَعلَمَ ذالِکَ مِنهُ و اِذَا کَانَ زَمانُ الجَورِ أَغلَبَ فیهِ مِنَ العَدلِ فَلَیسَ لِأَحَدٍ أَن یَظُنَّ بِاَحَدٍ خَیراً ما لَم یَعلَم ذالِکَ منهُ

هرگاه در جامعه، رعایت عدالت بیشتر از جور و ستم باشد؛ بد گمانی به مردم حرام است، مگر آن که از راه یقین محرز باشد؛ و امّا اگر در برهه ای از زمان، ظلم و جور بر عدالت غلبه پیدا کند، خوش گمانی به همگان شایسته نیست جز آنجا که آدمی به نیک بودن شخصی علم و یقین دارد.
(مستدرک الوسائل، ج9 ص 146)

[mahdy30na]

آفَةُ العِبادَةِ الفَترَةُ ؛

رسول الله صلي الله عليه و آله و سلم :

آفت عبادت ، سستى است .

المحاسن ، ج 1 ، ص 17 .

[شیدا]

قالَ الاْمامُ علي - عليه السلام - : اَلـْحَقُّ جَديدٌ وَ إنْ طالَتِ الاْيّامُ، وَ الْباطِلُ مَخْذُولٌ وَ إنْ نَصَرَهُ أقْوامٌ.

«وسائل الشّيعة، ج 25، ص 434، ح 32292»

امام علي - عليه السلام - فرمود: حقّ و حقيقت در تمام حالات جديد و تازه است گر چه مدّتي بر آن گذشته باشد. و باطل هميشه پست و بي أساس است گر چه افراد بسياري از آن حمايت كنند.

[mahdy30na]

إذا التَبَسَت علَيكُمُ الاُمورُ كَقِطَعِ اللَّيلِ المُظلِمِ فعلَيكُم بالقرآنِ ؛ فإنّهُ شافِعٌ مُشَفَّعٌ وماحِلٌ مُصَدَّقٌ ، مَن جَعَلَهُ أمامَهُ قادَهُ إلَى الجَنّةِ ، ومَن جَعَلَهُ خَلفَهُ ساقَهُ إلَى النارِ .

پيامبر خدا صلى‏ الله ‏عليه و ‏آله و سلّم :

هر گاه كارها همچون پاره‏هاى شب تار بر شما تاريك و شبهه‏ناك شد ، به قرآن روى آوريد ؛ زيرا قرآن شفيعى است كه شفاعتش پذيرفته است و شاكى و خصمى است كه شكايتش قبول مى‏شود . هر كه قرآن را فرا روىِ خود قرار دهد ، او را به سوى بهشت كشاند و هر كه آن را پشت سر خويش نهد ، به سوى دوزخش براند .

نوادر الراونديّ : 21 ، 22 منتخب ميزان الحكمة : 458

[fatemeh zahra]

رسول اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم):
گروهی از مشرق خروج خواهند کرد که خود را برای (ظهور) حضرت مهدی (علیه السلام) آماده
می سازند
بحار ج 51 ص 87 ب 1 ح 38

---

رسول اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم):
آخر الزمان هنگامی است که امت من نماز را ضایع کنند و از شهوات پیروی کنند
و قیمتها بالا رود و...
روزگار رهایی ص 742

---

رسول اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم):
در آخر الزمان سه پرچم در یک سال، یک ماه و یک روز خروج می کنند
1-سفیانی
2- خراسانی
3- یمانی
ارشاد مفید ص 339

---

رسول اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم):
در آخر الزمان پس می بینی که گوش دادن به قرآن برای مردم بسیار سنگین
است و گوش دادن به صداهای باطل آسان و فرح بخش است
روزگار رهایی ص 800

---

امام زمان عجل الله تعالی فرجه خطاب به شیعیان:
ما شما را رها نکرده (در رعایت حال شما کوتاهی نمی کنیم ) و یاد شما را از
خاطر نمی بریم

احتجاج ص 175

---

گلچینی از گلستان احادیث چهارده معصوم (ع)

رسول اکرم (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم):

مبادا ترس از مردم شما را از گفتن حقیقت باز دارد

حضرت زهرا (سلام الله علیها):

خدایا مرا در تحصیل چیزی که برایم مقدر نکرده ای کمک نکن

امیرالمؤمنین علی (علیه السلام):

دانشی که تو را اصلاح ننماید گمراهی است

امام حسن (علیه السلام):

به خوبی معاشرت کردن با مردم، کمال عقل است

امام حسین (علیه السلام):

کسی که دوست دارد روزی اش افزون گردد، صله رحم کند

امام سجاد (علیه السلام):

هنگامی که قائم ما قیام میکند، خدای بزرگ عیب و بیماری و کسالت را از شیعیان ما برطرف می سازد و ... و به هر نفر از آنها نیروی چهل نفر می دهد

امام باقر (علیه السلام):

تفکر عالی ترین مراتب عبادت است

امام صادق (علیه السلام):

حسن خلق مایه افزایش روزی است

امام کاظم (علیه السلام):

می خواهند ولایت علی ابن ابیطالب را با تبلیغات خود از بین ببرند ولی خداوند آنرا کامل خواهد نمود، هرچند کافران بدشان بیاید

امام رضا (علیه السلام):

رحمت خدا بر كسي باد كه أمر ما را زنده نمايد، سؤال شد: چگونه؟ حضرت پاسخ داد: علوم ما را فرا گيرد و به ديگران بياموزد.

امام جواد (علیه السلام) :

مؤ من در هر حال نيازمند به سه خصلت است : توفيق از طرف خداوند متعال، واعظى از درون خود، قبول و پذيرش نصيحت كسى كه او را نصيحت نمايد.

امام هادی (علیه السلام) درباره آیه "الله نور السماوات و الارض" فرمودند:

یعنی خدا هدایتگر همه اهل آسمانها و زمین است

امام حسن عسگری (علیه السلام):

ماحجت خدا بر شماییم و فاطمه (سلام الله علیها) حجت خدا بر ماست

امام عصر (عجل الله تعالی فرجه الشریف):

اگر خواستار رشد و کمال معنوی باشی هدایت می شوی و اگر طلب کنی می یابی

[شهیدطیبه واعظی]

6- ألحِکمَةُ لاتَنجَعُ فِی الطِّباعِ الفاسِدَةِ

حکمت و دانش در دلهای فاسد اثر ندارد.
(بحارالانوار، ج78، ص 370)