هیچ کس از نقد مبرّا نیست!

[مجید املشی]

به نام خدا
سلام به همه ی دوستان و همسنگران
استاد مطهری در کتاب «مسئله حجاب» می نویسد: معتقد بوده و هستم هیچ کس از نقد مبرّا نیست و هر مقام غیر معصومی که در وضع غیر قابل انتقاد قرار گیرد، هم برای خودش خطر است و هم برای اسلام.
شاید این روزها در تاپیک هایی دیده باشید که برخی از دوستان در پی راههایی سازنده در بهبودی فضای تالار را هستند و لزوما این کار به شرایطی نیاز مند است که ما گاهی از آن عدول می کنیم. هرچند به نظر می رسد قریب به اتفاق دوستان به دنبال رشد و تعالی در دیگران و محتوای مطالب هستند اما بیاییم با هم ببنیم که چه موانعی بر سر راه یک نقد منصفانه است؟. لذا از همه ی دوستان می خواهم تا ابتدا به اهمیت بررسی روشهای درست در انتقاد توجه داشته باشند. در این تاپیک قصداست تا با یک دید باز و عقلانی به مسئله ی نقد،نقادی، روشهای صحیح در انتقاد و مباحثی پیرامون آن بپردازیم. هرچند که در یکی از تاپیکها تاحدودی به این موضوع پرداخته شد اما آنچنان که باید به ارزش این مسئله بعنوان اولین قدم در راه یک گفتمان سازنده نپرداخت. روش صحیح انتقاد و انتقادپذیری
پذیرفتن این نکته هم ضروری به نظر می رسد که جای نقد در این بحثی که مطرح می شود نیز باز است و هرکدام از دوستان که انتقادی به همین مبحث دارند هم میتوانند نظرات خود را برای بهتر بررسی شدن این بحث مطرح نمایند.

ابتدا تعریف:
انتقاد نادرست احتمال رشد و پیشرفت را از بین می‌برد. این شیوه با تمرکز بر روی اعمال گذشته فرد روزنه هر نوع جبران و پرهیز از خطا را می‌بندد. وقت آن رسیده که در تعریف انتقاد تجدید نظر کنیم و بدین ترتیب مفهوم قبلی آن را تغییر داده، در روند انتقاد کردن و انتقاد شنیدن تحول و اصلاحاتی ایجاد کنیم. به تعاریف جدید توجه کنید:

انتقاد عبارت است از انتقال اطلاعات به دیگران به نحوی که افراد مورد انتقاد بتوانند آن را در جهت مصالح خود به کار برند. و یا انتقاد وسیله ای است برای تشویق و افزایش رشد فردی و روابط اجتماعی.

فکر می کنم باید در اولین گام به این مسئله بپردازیم که به طور معمول ما در برابر قضاوت افراد بیگانه آسیب پذیری بیشتری داریم. که هر فرد در طول حیات خود ممکن است بارها توسط دیگران مورد ارزیابی قرار گیرد. برخی از این ارزشیابی ها دارای جنبه های تشویقی و برخی دیگر منتقدانه است. انتقاد از دیگران در صورتیکه هوشمندانه انجام شود آثار بسیار مفیدی خواهد داشت، درغیر این صورت ممکن است با واکنش های منفی مختلف مواجه شود. این رفتار، هنری است که باید آموخت و بدون آگاهی از روش کاربرد آن زیان بار خواهد بود.

لذا ابتدا به انواع انتقاد می پردازیم.

انتقاد سازنده: این روش در بسیاری موارد می تواند جنبه ای سازنده و مثبت داشته باشد. اگر لحن انتقاد کننده دوستانه باشد بیشتر موثر واقع شده و شنونده بدون آنکه مورد حمله قرار گیرد از معایب خود مطلع می شود. بی تردید برای هیچکس خوشایند نیست که بشنود «بد غذا میخورید» و یا «در لباس پوشیدن بد سلیقه هستید». برای آنکه انتقاد سازنده و موثر باشد منتقد باید مواردی را رعایت کرده و پرسشهایی را مطرح کند که هر یک از آنها در رساندن وی به هدف خود نقش مثبتی ایفا کند. این سئوالات می بایست محتوای اطلاعاتی را که لازم است مبادله شوند در برگیرد. همانگونه که گفتن و چگونه گفتن ارتباط نزدیکی با هم دارند، محتوا و شیوه انتقاد نیز بر هم تاثیر گذارند. در تعیین محتوای یک انتقاد باید ابتدا از خود پرسید که از چه رفتاری می خواهیم انتقاد کنیم؟ این روش می تواند بسیار مفید واقع شود، زیرا از به کاربردن جملات کلی و کلمات پوچ و آزاردهنده ای چون «همیشه همین کار را می کنی»، «هیچ وقت به موقع نمی آیی» و جملاتی از این قبیل جلوگیری می شود. هنگامی که انتقاد از رفتار خاصی را با قاطعیت و به طور دقیق مطرح می کنیم برای انتقاد شونده این امکان را فراهم می سازیم که منظور ما را بدرستی درک کند. انتقادی که متوجه رفتار خاصی باشد می تواند منجر به گفتگویی دوجانبه شود تا اینکه به بحثی مبدل شود که حدود آن مشخص نیست.
انتقاد غیرمستقیم: انتقاد می تواند به صورت غیرمستقیم بیان شود. برای مثال اگر طرف مقابل شما خصوصیت بدی داشته باشد، در خلال گفتگو به او بگویید «به نظر شما آدمهایی که دارای این خصوصیت اخلاقی هستند، غیرقابل تحمل نیستند؟» این شیوه انتقاد باعث می شود که یک حس هوشیاری در وی بیدار شود و وی متوجه شود که دارای چنین مشکلی است. حتماً این مثل را شنیده اید که می گوید «به در می گویند تا دیوار بشنود». این یک مثال متداول در فرهنگ ما برای ابراز همین موضوع است.
انتقاد همراه با تعریف و تمجید: در این روش ابتدا می توان به تعریف و تمجید ویژگی های ارزشمند فردی که مورد انتقاد است پرداخت.برای مثال «تو پسرخیلی باهوشی هستی». پس از کاربرد یک مقدمه مناسب نظر انتقادی خود را بیان و سعی کنید آن را در پوششی از سخنان خوب و دلپذیر قرار دهید. البته منظور شما اصلاً تملق نیست بلکه نخست خصوصیات خوب او را گوشزد کرده و بعد انتقاد خود را ابراز داشته اید.
انتقاد تهاجمی و صریح: رک بودن نشانه صراحت و صداقت است ولی همیشه برای مخاطب خوش آیند نیست بخصوص اگر خیلی ناپخته بیان شود. این نوع انتقاد نه تنها هیچ نوع سازندگی در بر ندارد بلکه شنونده را هم در موضع تدافعی قرار می دهد. بهتر است که انتقاد با بکارگیری یک سیاست درست انجام شود.
محکوم کردن: گاهی بجای انتقاد همراه با راهنمایی، انتقاد کننده مخاطب را در یک دادگاه یک طرفه محاکمه و محکوم می کند. او به خود این حق را می دهد که در مورد دیگران اظهار نظر کرده و الگوی فکری خود را به وی تحمیل کند. اینگونه برخوردها نه تنها سازنده نیست، بلکه بسیار نامناسب است.
انتقاد دیرتر از موعد: این گونه انتقادات، زمانی صورت می گیرد که هیچ کمکی به رفع مشکل نمی کند. به عبارت دیگر زمان برای جلوگیری از خطا وجود ندارد. بر هیچ کس پوشیده نیست که انتقاد در چنین زمانی برای جلوگیری از تکرار اشتباه بوده و اگر تشخیص داده شود که تاثیری در آینده نخواهد داشت، بهتر است هیچگاه ابراز نشود.

در ادامه به مسأله برطرف کردن عیب‌ها و راه‌های چاره و البته ذکر مبانی دینی آن خواهیم پرداخت.

امیدوارم در رشد و تعالی همدیگه کوشا باشیم.

[مجید املشی]

(۱۸/دی/۹۱ ۱:۲۱)مجید املشی نوشته است:  
حب نفس، حجابی بین انسان نقد شونده و ناقد به وجود می آورد که نه تنها از نقد استقبال نمی کند، بلکه به ناقد نیز به دیده دشمن می نگرد!!!

(۱۸/دی/۹۱ ۵:۱۹)ایرانی نوشته است:  در گفتمان های کلان اغلب این حب نفس نیست که باعث عدم پذیرش نقد می شود. بلکه حب منافع و حب دنیا و ... است!

هر نوع بحث و گفتمانی که از حوزه مسائل شخصی و خصوصی افراد خارج بوده و به منافع عموم یا اکثر جامعه یا برخی اقلیت ها و در حالت کلی تر کشور یا جهان مرتبط باشد.

درست می فرمایید
البته ما در این تاپیک قصدمان بیشتر روی مبحث انتقاد در حوزه ایست که در تالار با ان رو به رو می شویم. هرچند در خیلی از موارد می توان آنرا به جنبه های دیگری هم تعمیم داد.
نوع انتقاداتی که در بحث های جاریمان چه در تالار یا با دوستان خود با ان روبه رو هستیم، عموما به تفاوتهایی در نوع دیدگاه ها و زوایای دیدمان بر می گردد و حب دنیا مفهومی پیدا نمی کند.
آنچه ما را در این نقدها از هم دور می کند، ظریفیت پذیرش کاستی ها و نقص های ماست که در بعضی مواقع از پذیرش ان امتناع می کنیم.

[ایرانی]

نقل قول: البته ما در این تاپیک قصدمان بیشتر روی مبحث انتقاد در حوزه ایست که در تالار با ان رو به رو می شویم. هرچند در خیلی از موارد می توان آنرا به جنبه های دیگری هم تعمیم داد.

بحثهای تالار عموما چند گونه است:
1. گاهی منتقد به جای ارسالها، شخصیت فرد مقابل را نقد می کند! (مثلا شما بی مطالعه اید. مسلمان نیستید و ..)
2. گاهی منتقد ارسال را نقد می کند اما نقدش تحلیل شخصیت مخاطب است! (مثلا این نظر شما شبیه به نظر فمنیستهاست!)
3.گاهی منتقد ارسال را نقد می کند اما چون ارسال یک مبحث عمومی و مهم را مورد بحث قرار داده، منتقد اعتقادات و تعصبات شخصی خود را در نقدش وارد کرده و بدون منطق و تحلیل صحیح سعی در تحمیل نظر خودش می نماید (مثلا فلان مسئله صحیح است و شما داری علیه دین موضع می گیری)
در حالت سوم دیگر بحث یک مورد جزئی نیست و یک گفتمان کلان محسوب می شود که پای منافع اقلیت یا اکثریت خاصی در میان است و حب دنیا اینجا نمود دارد.

[ایرانی]

نقل قول: البته ما در این تاپیک قصدمان بیشتر روی مبحث انتقاد در حوزه ایست که در تالار با ان رو به رو می شویم.

مسئله ای که من در تالار فراوان با آن برخورد کرده ام این است که وقتی افراد قادر به بحث نیستند یعنی نمی توانند به انتقادات پاسخ منطقی بدهند به روشهای زیر متوسل می شوند:

1. توهین و تهمت :‌ اینان با توهین به منتقد سعی می کنند که جو تاپیک را به آشوب بکشانند تا تاپیک بسته شود.

2. حاشیه رفتن: اینان سعی می کنند با بحثهای بی ربط و سخن گفتن از مسائل حاشیه ای تاپیک را از هدف اصلی دور کرده و به انتقادات پاسخ ندهند.

3. تشکیل باند و گروه: اینان با تشکیل باند و گروه سعی می کنند با تشکر از دیگران منتقد را دلسرد کنند و تصور می کنند که حربه خوبی است که البته به نظر من بسیار خنده آور است!!

[مجید املشی]

(۱۸/دی/۹۱ ۶:۴۴)ایرانی نوشته است:  
1. گاهی منتقد به جای ارسالها، شخصیت فرد مقابل را نقد می کند! (مثلا شما بی مطالعه اید. مسلمان نیستید و ..)
2. گاهی منتقد ارسال را نقد می کند اما نقدش تحلیل شخصیت مخاطب است! (مثلا این نظر شما شبیه به نظر فمنیستهاست!)
3.گاهی منتقد ارسال را نقد می کند اما چون ارسال یک مبحث عمومی و مهم را مورد بحث قرار داده، منتقد اعتقادات و تعصبات شخصی خود را در نقدش وارد کرده و بدون منطق و تحلیل صحیح سعی در تحمیل نظر خودش می نماید (مثلا فلان مسئله صحیح است و شما داری علیه دین موضع می گیری)

(۲۰/دی/۹۱ ۱۷:۳۰)ایرانی نوشته است:  مسئله ای که من در تالار فراوان با آن برخورد کرده ام این است که وقتی افراد قادر به بحث نیستند یعنی نمی توانند به انتقادات پاسخ منطقی بدهند به روشهای زیر متوسل می شوند:
1. توهین و تهمت :‌ اینان با توهین به منتقد سعی می کنند که جو تاپیک را به آشوب بکشانند تا تاپیک بسته شود.
2. حاشیه رفتن: اینان سعی می کنند با بحثهای بی ربط و سخن گفتن از مسائل حاشیه ای تاپیک را از هدف اصلی دور کرده و به انتقادات پاسخ ندهند.
3. تشکیل باند و گروه: اینان با تشکیل باند و گروه سعی می کنند با تشکر از دیگران منتقد را دلسرد کنند و تصور می کنند که حربه خوبی است که البته به نظر من بسیار خنده آور است!!

ابتدا تشکر می کنم از شما بابت نکاتی که فرمودید.
بله. همینطوره. هرکدام از این موارد باعث خواهد شد که ما از انتقاد منصفانه فاصله بگیریم.

اما ذکر چند نکته در این میان ضروری به نظر می رسد.
یکبار موضوع این است که ما سعی کنیم از بروز چنین آفت هایی جلوگیری کینم و یکبار دیگر موضوع بر سر حل آفت های به وجود امده است. به عبارت دیگر یکی پیشگیری و دیگری درمان.
برای رسیدن به این هدف ما چاره ای نداریم جز پذیرفتن قواعد و قوانینی مشترک و التزام به رعایت ان.
اگر قوانین تالار رو به عنوان یک مرجع بپذیریم و همه ی اعضا خود را ملزم به رعایت ان بدانند خیلی از این سوء تفاهماتی که با آن رو به رو هستیم قابل حل خواهد بود.

نکته ی دیگری که برای من محرز شده که یکی از دلایل اصلی به انحراف رفتن بحث هاست مطرح کردن سوال متقابل به جای پاسخگویی به سوالات مطرح شده هست.
مثلا در بحثی نقدی می کنیم به مخاطبان می گوییم شما دلایل روشنی برای مدعای خود ندارید. آنوقت در جواب بجای اینکه او برود دلایلی بر تایید مدعای خود بیاورد سوال را با این سوال که شما در فلان مورد مگر ادعا کردید دلیل داشتید؟!
شاید سوال کننده هم در جایی دلیلی نیاورده باشد، اما راهکار این است که ابتدا ما دلایلمان را بر رد یا تایید حرفهای ایشان بیاوریم و سپس طلب دلیل کنیم.
این می شود مطرح کردن سوال به جای پاسخگویی!
یا نمونه ی دیگر، به مخاطب گفته می شود که چرا در مباحث حاشیه سازی می کنید؟ در جواب او به جای اوردن دلایلی بر عدم حاشیه سازی یا پذیرفتن آن، سوال کننده را متهم به حاشیه سازی می کند!!!
شاید سوال کننده هم حاشیه سازی کرده باشد، اما راهکار درست به نظر می رسد این باشد که ابتدا به سوال او پاسخ گفته شود سپس دلایلی بر حاشیه سازی سوال کننده عنوان گردد.

[ایرانی]

نقل قول: شاید سوال کننده هم حاشیه سازی کرده باشد، اما راهکار درست به نظر می رسد این باشد که ابتدا به سوال او پاسخ گفته شود سپس دلایلی بر حاشیه سازی سوال کننده عنوان گردد.

ببخشید ولی شما دارید از دوستانتان دفاع می کنید.
من یک جا گفته ام من بنچ مارک را خدا وپیامبر و قران میگذارم حالا صیغه را اثبات کنید ایشان نوشته شما گفتی فقط خدا را قبول داری!!!
من یک هفته است دارم میگویم تفاسیر مربوط به حقوق زنان را قبول ندارم ایشان تازه می پرسد خوب شما کدام تفسیر را قبول نداری!!

مشکل این است که برخی نمی توانند بحث کنند و شروع به حاشیه سازی و خسته کردن دیگران می کنند و دوستانشان از اینان دفاع هم می کنند و تصور کرده اند بنده استراتژی و تاکتیک اینان را نمی فهمم.

نخیر بنده خودم یک پا استراتژیست مناظره و مباحثه هستم!

[مجید املشی]

(۲۱/دی/۹۱ ۷:۰۹)ایرانی نوشته است:  ببخشید ولی شما دارید از دوستانتان دفاع می کنید.

مشکل این است که برخی نمی توانند بحث کنند و شروع به حاشیه سازی و خسته کردن دیگران می کنند و دوستانشان از اینان دفاع هم می کنند و تصور کرده اند بنده استراتژی و تاکتیک اینان را نمی فهمم.

نخیر بنده خودم یک پا استراتژیست مناظره و مباحثه هستم!

بنده نظرم رو کاملا به دور از هرگونه جانبداری عرض کردم.
در این تاپیک اصلا بحث رو فرد خاصی نیست که هدف رد یا تایید کسی باشد. از ارسال بالا هم کاملا این قضیه پیداست.
بنده دلایل خودم و راهکارها رو برای ایجاد انتقادی منصفانه عرض کردم. اگر هم نقدی هست به قول خودتان باید به ارسال و متن بنده باشد نه به شخصیت ها!!!
به نظر اینطور میرسه شما هر نقدی رو به خودتون نسبت می دید. اگر اینگونه نیست یک دلیل بیاورید که منظورم از نکاتی که عنوان شد حمایت از شخص خاصی بوده باشد.
در هر صورت وقتی می پذیریم که باید به یک سری از اصول در بحث پایبند باشییم، با اندکی تامل می توان فهمید چه کسی قائل به این اصول هست و چه کسی نیست؟!!!

نقل قول:وقتی ما صحبت از نقد منصفانه می کنیم و به پیامدهای سازنده ی ان پی می بریم، کمتر کسیست که بگوید من مخالم این نوع نقد هستم. همه موافقند و از این صحبت ها استقبال می کنند و شاید این نوع نقد رو به دیگران هم پیشنها کنند!
اما...
اما امان روزی که خودمان یکطرف قضیه باشیم!

آنوقت به عناوین متفاوتی آنچه را که پذیرفته ایم زیر پا می گذاریم.
زمانی که نوبت به ما می رسد، دیگر خود را شامل این پارامترها نمی دانیم!
چرا؟!
واقعا چرا؟!
آنچه را که باعث می شود ما سیاستهای دوگانه ای را در مورد یک موضوع مشترک اتخاذ نماییم چیست؟

ما در این تالار جمع نشدیم تا عقایدمان را به همدیگر تحمیل کنیم!
و برای برای اینکار از هر وسیله ای برای رسیدن به هدفمان استفاده نماییم!

[مجید املشی]

(۹/بهمن/۹۱ ۲۲:۲۴)ایرانی 2 نوشته است:  بهتر است بنویسید هیچ کس از نقد مبرا نیست بجز تیم مدیریت این تالار!

در این تالار تیم مدیریت تا توانستند به بنده اهانت کردند!
دسترسی ام به قسمت انتقادات محتوایی را بستند
کاری کردند که نتوانم به کسی اعتبار بدهم
الان هم ارسالهایم را محدود کرده اند که نتوانم پاسخ بدهم

بفرمایید این تالار مختص نظر موافق است و حتی یک نظر موافق هم نباید وارد شود وگرنه با اهانت و توهین و تکفیر و مسدودیت مواجه می شود.
دیگر چرا ژست روشنفکری و توجه به نقد و نظر دیگران به خود می گیرید؟

خانوم ایرانی با این شیوه ای که در پیش گرفته اید مطمئن باشید هیچ نتیجه ای عایدتان نخواهد شد و پاسخی هم برای سوالات خود دریافت نخواهید کرد، البته اگر واقعا به دنبال جواب سوالات خود هستید !!!
همیشه وقتی مطلبی را نمی دانید بپرسید بد نیست. چون در صورت عدم صحت حرف شما دیگران به حرفهای دیگر شما نیز به با همین دید نگاه خواهد کرد. در مورد قسمت انتقادات همه ی تاپیک ها به تایید مدیران می رسد و این تنها شما نیستید که دسترسی نداشتید.
می بینید چه قدر راحت راجع به دیگران قضاوت می کنید؟!!!
این راحش نیست.
شما در طول نیم ساعت 11 ارسال مشابه در 11 تاپیک داشته اید !!!!!!!!!!!!!
این قضیه جز معرکه گیری چه چیز می تواند باشد.
با آرامش و صبر شما مطمئن باشید به نتیجه ی بهتری خواهید رسید. با توهین به دیگران و اتهام های بی اساس هیچگاه نتیجه نخواهید گرفت.

[namekarbary]

(۹/بهمن/۹۱ ۲۲:۳۸)مجید املشی نوشته است:  
خانوم ایرانی با این شیوه ای که در پیش گرفته اید مطمئن باشید هیچ نتیجه ای عایدتان نخواهد شد و پاسخی هم برای سوالات خود دریافت نخواهید کرد، البته اگر واقعا به دنبال جواب سوالات خود هستید !!!
همیشه وقتی مطلبی را نمی دانید بپرسید بد نیست. چون در صورت عدم صحت حرف شما دیگران به حرفهای دیگر شما نیز به با همین دید نگاه خواهد کرد. در مورد قسمت انتقادات همه ی تاپیک ها به تایید مدیران می رسد و این تنها شما نیستید که دسترسی نداشتید.
می بینید چه قدر راحت راجع به دیگران قضاوت می کنید؟!!!
این راحش نیست.
شما در طول نیم ساعت 11 ارسال مشابه در 11 تاپیک داشته اید !!!!!!!!!!!!!
این قضیه جز معرکه گیری چه چیز می تواند باشد.
با آرامش و صبر شما مطمئن باشید به نتیجه ی بهتری خواهید رسید. با توهین به دیگران و اتهام های بی اساس هیچگاه نتیجه نخواهید گرفت.

حق با توئه.

(۹/بهمن/۹۱ ۲۲:۳۸)ایرانی 3 نوشته است:  بنده در آنجا تاپیک ایجاد نکردم. نمیتوانستم هیچ پستی ارسال کنم. فکر نمی کنم دسترسی سایرین به ارسال پست در این قسمت مسدود شده باشد.
بر چه اساس پروفایلهای من مسدود می شود؟ مگر من به جز چند سوال ساده درباره عقایدتان چیز دیگری پرسیدم؟

پس به جای پاک کردن پست و مسدود کردن حساب کاربری به سوال ایشون جواب بده...

[مجید املشی]

(۱۱/بهمن/۹۱ ۱:۵۴)namekarbary نوشته است:  حق با توئه.
پس به جای پاک کردن پست و مسدود کردن حساب کاربری به سوال ایشون جواب بده...

سلام
ببنید خیلی خلاصه عرض می کنم.
تالار محیطی برای گفتگو و تبادل نظرهاست نه جدل های بیهوده. و برای رسیدن به چنین مقصودی رعایت یک سری اصول اولیه در بحث مثل عدم توهین به دیگر کابران و رعایت ادب در بحث و ... الزامیست. لذا پذیرفتن قوانین تالار جزو شروط مشترک بین همه ی اعضا می باشد.
بنده به شخصه بارها و بارها به ایشون عرض کردم که شما با رعایت این اصول به ادامه ی بحث هایتان بپردازید اما هربار این مسئله نقض شد.
ذکر این نکته هم ضروریست که تا اختلاف عقیده ای در بین نباشد اصلا بحثی صورت نخواهد گرفت. پس در تمام موضوعات ایجاد شده در تالار اختلاف نظرهایی و جود داشته اما با توجه به اینکه طرفین بحث خود را ملزم به رعایت اصول اولیه و قوانین تالار دانسته اند بحث به سرانجام خوبی هم رسیده است.

[namekarbary]

می خواستم ببینم وقتی گفتی عدم دسترسی برای همه به یک اندازه ست راست گفتی یا نه واقعا دسترسی ایشون رو بستید. که خوشبختانه جواب سوالم رو هم گرفتم...