مهندسی بحران سازی و بحران زدایی!

[مجید املشی]

بحران سازی و بحران زدایی یکی از کارکردهای رسانه ها با کمک گرفتن از ابزارها و اهرم های نوین می باشد.
رسانه ها با استفاده از راهبردهایی در ایجاد شرایط بحرانی می توانند در تحولات سیاسی، اجتماعی و فرهنگی جدید در گستره وسیعی نقش آفرینی کنند و موجب شکل دهی افکار عمومی گردند. چرا که امپراتور رسانه ای با بهره گیری از امکانات سرشار موجب شکل گیری نوعی استبداد اطلاعاتی از طریق گزینش و انتشار اطلاعات و اخبار انحصاری، تراست های خبری و اطلاعاتی و کارتل های رسانه ای در پرتو انقلاب اطلاعاتی شده است.
همچنین استبداد رسانه ای که رواج گسترده ای پیدا کرده است، با استفاده از ابزارها و اهرم ها و با اتکا به فناوری افکار عمومی جهان را به سوی خود جلب کرده و به ارایه چهره ای مخدوش از برخی از نظام های سیاسی، فرهنگ ها، قوم ها و یا دین های رقیب پرداخته است.

چنین رسانه هایی به شکلی نظام مند نسبت به جهت دهی افکار عمومی، گرایش ها، عقاید و نگرش ها و رفتارها تلاش مضاعفی را به کار می بندد. به گونه ای که برخی -همچون آلوین تافلر و هایدی تافلر (1376)- از آن به جنگ جهانی فرهنگی-اطلاعاتی تعبیر کرده اند و به نقش اطلاعات درعرصه جهانی اذعان دارند.

باید توجه داشت پیدایش رسانه هاي پیشرفته با بهره گیري از دانش نحوه اثرگذاري بر افکار عمومی سبب افزایش نقش رسانه در ایجاد، کاهش و یا گسترش بحران ها شده؛ به گونه اي که این اثرگذاري ماهیتی بسیار متفاو ت از گذشته پیدا کرده است .

از این رو بسیاري از جمله، گاستونگ بر این باوراست که رسانه ها بیشتر به جاي کاستن بحران ها و حفظ صلح و امنیت جهانی در خدمت بحران و جنگ هستند!!!

در این تاپیک قصد داریم تا با فرایند بحران سازی و بحران زدایی در جهان امروز که به عنوان قدرت نرم ارتباطاتی نامیده شده است آشنا شویم و به این سوال پاسخ دهیم که رسانه چگونه و با اعمال چه شیوه ها و راهبردهایی افکار عمومی را در جهت رسیدن به هدف های تعیین شده هدایت می نماید.

[مجید املشی]

رسانه ها به مردم نمی گویند درباره ی یک موضوع چگونه بیندیشند ، بلکه به مردم این پیام رامنتقل می کنند که به چه چیزی فکر کنند.از این رو رسانه ها ی جمعی نگرش مردم را تغییر نمی دهند بلکه هدف آنها این است که به مردم بباورانند که چه موضوع هایی مهم هستند.

بحرانهایی که رسانه ها می توانند باعث بوجود اوردن و یا تشدید آن شوند می توان به صورت زیر تقسیم بندی کرد.
البته این نکته نیز واضح هست که خود این رسانه ها می توانند عاملی برای رفع بحران نیز باشند.


بحران اجتماعی زمانی رخ می دهد که اختلافاتی در جامعه پدید آید و تعادل عمومی و عملکرد بهنجار و معمول حیات اجتماعی را به مخاطره افکند.

بحران اقتصادی حالتی است که از جهت عدم توازن درآمد و خرج ویا پیدایش محصول و میزان مصرف و بازاریابی حاصل شود و منجر به توقف و یا ورشکستگی بازار و دولتها گردد.

بحران سیاسی ، بحران مشروعیت نظام حاکم است ؛ آنگاه که نخبگان سیاسی یک جامعه استعداد و قابلیت تولید وباز تولید ارتباطات و مناسبات مبتنی بر اعتماد و مقبولیت خود را از دست می دهند و سیستم سیاسی دچار ناکارآمدی می شود .

بحرانهای فرهنگی نیز ، شکل های گوناگون دارند. گاه درتضاد میان خرده فرهنگها و فرهنگ مسلط سکنی می گزینند و گاه نشانه ی نوعی از خود بیگانگی فرهنگی و یا به تعبیر دیگر اغتشاش و سردرگمی هویت فرهنگی دارند ؛ زمانی نیز در هنگامه ی بازگشت به "خود فرهنگی " حادث می شوند .

بحرانهای نظامی ، عمدتا در شکل کودتا یعنی ضبط سریع و قطعی قدرت دولتی به وسیله ی یک قدرت سیاسی یا گروه نظامی که از داخل نظام موجود بروز می کنند.

[مجید املشی]

انواع دیدگاه رسانه ها نسبت به بحران:

1. دیدگاه سکوت ، ثبات وعدم تغییر وتحول : دراین دیدگاه رسانه ها مخالف عوامل بحران زا هستند.
2. دیدگاه پویایی ،تغییر وتحرک : در این دیدگاه رسانه ها بحران را بخشی از دیالکتیک اجتماعی می دانند که برای رشد وتوسعه ی جامعه لازم وضروری است .




جدول گزاره های بحران ساز و بحران سوز:

[مجید املشی]

آموزش اطلاع رسانی و سرگرمی مخاطبان رسالت اصلی رسانه هاست ، اما در جوامع نوین که جوامع اطلاعاتی نامیده شده است ، رسانه با نفوذ به درون ذهن مخاطبان خود ، از حد یک ابزار ساده یا حتی پیام فرا تر رفته و تبدیل به یک عامل فعال در عرصه معادلات سیاسی – اجتماعی شده است که دارای اهداف ،منافع و سازمان ویژه خود است .

نقش رسانه ها در بحران به سه دسته ی پیش از بحران، حین بحران و پس از بحران تقسیم بندی می شود. خبرگان و کارشناسان می توانند فرایند شکل گیری بحران را از راه تحلیل پیام های رسانه ای تشخیص دهند و اینکه در حین بحران نیز باعث کاهش یا افرایش تنش ها و بحران ها شوند. همینطور پس ار بحران نیز می تواند تلاش زیادی را در عدم بازگشت دوباره به حالت بحرانی را انجام دهد.

همانگونه که می توان فهمید اعتبار و بقا ی هر بازیگری به میزان دسترسی او به رسانه و مدیریت آن در راستای اهدافش بستگی دارد.