مزاج شناسی

[احیاء]

یکی از مباحث مهم در طب سنتی، بحث مزاج شناسی است. حضرت علی (علیه السلام) در خطبه یک نهج البلاغه می فرمایند: "خداوند انسان را مخلوطی از رنگ‏های گوناگون، و چیزهای همانند و سازگار، و نیروهای متضادّ، و اخلاط و مزاج‏های گوناگون، گرمی، سردی، تری، و خشکی قرار داد. "

طبق آثار مکتوب باقی مانده از دانشمندان گذشته، مزاج به معنای آمیختن دو چیز با یکدیگر است. در واقع مزاج کیفیت و حالتی است که از واکنش متقابل اجزا مواد متضاد (آتش، هوا، آب و خاک) به وجود می آید. در این واکنش متقابل، بخش زیادی از یک یا چند ماده با بخش زیادی از مواد متضاد با هم ترکیب می شوند، و بر یکدیگر تاثیر می گذارند، از این ترکیب، کیفیت و حالت متشابهی به وجود می آید که مزاج نامیده می شود. به زبان بسیار ساده تر مزاج نتیجه تاثیر کیفیت های عناصر چهارگانه یعنی گرمی، سردی، خشکی، و رطوبت بر یکدیگر است.

اگر بدن آدمی را دقیقاٌ مورد برسی قرار دهیم، می بینیم که از اندام های متعددی تشکیل شده و هر اندامی از سلول های خاص ساخته شده است. هماهنگی اندام ها نیز موجب سلامتی و حیات و ادامه آن می گردد. در بدن هر فرد چهار نوع خلط وجود دارد که آنها را اصطلاحاٌ اخلاط اربعه می نامند. اخلاط اربعه که در واقع معادل همان عناصر اربعه یعنی آتش، هوا، آب و خاک می باشند، عبارت اند از صفرا ، خون ، بلغم و سودا. در حالت طبیعی، اخلاط اربعه در بدن هر شخص سالمی باید به حالت تعادل باشد تا زندگی و ادامه حیاط او مقدور باشد. تعادل اخلاط اربعه را مزاج گویند.
با مطالعه اخلاط اربعه به طور جداگانه وظیفه هر یک مشخص می شود. هر نوع مواد غذایی، اثر خاصی بر روی اخلاط اربعه می گذارد و آن را به حالت تعادل یا عدم تعادل در خواهد آورد. با توجه به اینکه تعادل کدام یک از این اخلاط در بدن به هم خورده باشد، یک فرد ممکن است صفراوی مزاج، دموی مزاج، بلغمی مزاج و یا سوداوی مزاج باشد. که انشاالله مشخصات هر یک به تفکیک ارائه خواهد شد.

---

مشخصات افراد صفراوی مزاج

صفرا چیست؟
خون از 4 بخش یا به عبارتی 4 طبقه تشکیل شده است. این بخش ها با توجه به وزنشان به ترتیب روی هم قرار گرفته اند. صفرا سبکترین خلط می باشد و در بالای سایر اخلاط قرار گرفته است. صفرا دارای مزاج گرم و خشک است.
خلط صفرا که معنی فارسی آن تلخه است دارای رنگ زرد تا سبز است. مزه آن هم تلخ است و از این رو به آن تلخه نیز گفته می‌شود. این خلط دارای چندین وظیفه می باشد، از مهمترین وظایف خلط صفرا ترقیق و قابل نفوذ کردن خون در مویرگها و گذرهای بسیار باریک غذا است. از دیگر وظایف خلط صفرا شستشوی جدار روده‌ها از بلغم‌ها و مواد چسبنده است. ضمنا احساس نیاز به دفع مدفوع نیز از کارهای خلط صفرا است. بخشی از خلط صفرا نیز به مصرف تغذیه برخی اندام‌ها مثل ریه می‌رسد.
نسبت این خلط در خون بایستی 1% باشد، در صورتی که از این مقدار تجاوز کند، در فرد با توجه به میزان افزایش این خلط ممکن است علائم زیر بروز نماید که به چنین فردی، صفراوی مزاج می گویند.

بازتاب روانی و رفتاري در افراد صفراوي:
1- علاقمند به ادبیات و ریاضیات، 2- داراي استعداد خشونت و بدخلقی، 3- پائیز و زمستان را دوست دارند، 4- گاهی عاشق و گاهی فارغ، 5- گاهی با اراده، گاهی سست، 6- گاهی پرانرژي گاهی کم انرژي، 7- داراي استعداد معنوي به صورت مقطعی، 8- تند و تیز و بی قرار، 9- گاهی پر جرأت و گاهی آرام، 10 - پرخاشگر، 11 - ناآرام و دودل، 12- گاهاً باعث رنجش دیگران می شود. 13 - تیزبین و دقیق در برخی ابعاد، 14 - مقید به اصول، منظم و حساس، 15- آینده نگر و گاهاً خیالباف و دقیق در تصمیم گیري، 16 - حاضرجواب و باهوش، 17 - گاهاً سخاوتمند، 18 - میل بالاي جنسی و توان جنسی متغیر، 19 - سریع، چالاك و پرانرژي 20 - پرحرف.

علائم پوستی صفراوي ها
داراي پوستی خشک و بدون رطوبت، داراي منافذ پوستی درشت، رگهاي دست گاهی آشکار و گاهی پنهان هستند، رنگ پوست گرایش به زردي دارد، سفیدي چشم سفید با گرایش زرد است، مردمک چشم میشی روشن است، موي سر، خشک و ضخیم و برجسته است، رنگ مو، سیاه و خرمایی است و صفراويها غالباً کم مو هستند.

علایم گوارشی صفراوي ها
مزة دهان تلخ صبحگاهی است، غالباً دهان خشک و تشنه است، افراد صفراوي کم اشتها هستند، توان هضم غذا بالاست، نفخ معده ندارند، یبوست ندارند، گرایش به شیرینی و شوري هم ندارند.
افراد صفراوي غالباً گرایش به ترشی دارند، بوي بد دهان ندارند، بوي بد مدفوع ندارند، قار و قور شکم ندارند، تمایل به سردي ها دارند و از گرمی ها گریزانند.

افراد صفراوي غالباً در اثر حجامت تعدیل مزاج یافته و رنگ و رویی به مراتب روشنتر از قبل خواهند داشت، اشتهاي آنان با حجامت افزایش مییابد و در صورت تکرار حجامت فربه و چاق خواهند شد. نمونهاي از رژیم غذایی مناسب براي افراد صفراوي کاهوست که سرد و تر است و براي دفع صفرا مفید است. ماهی، ماست و به طور کلی لبنیات، گوجه فرنگی، مرکبات، ماء الشعیر (آب جو) آبغوره ، آبلیمو براي صفراوي ها مفید و لازم است.

ادامه دارد...

[دل خسته]

(۲۹/دی/۸۹ ۲۱:۵۹)احیاء نوشته است:  

بازتاب روانی و رفتاري در افراد صفراوي:

1- علاقمند به ادبیات و ریاضیات، 2- داراي استعداد خشونت و بدخلقی، 3- پائیز و زمستان را دوست دارند، 4- گاهی عاشق و گاهی فارغ، 5- گاهی با اراده، گاهی سست، 6- گاهی پرانرژي گاهی کم انرژي، 7- داراي استعداد معنوي به صورت مقطعی، 8- تند و تیز و بی قرار، 9- گاهی پر جرأت و گاهی آرام، 10 - پرخاشگر، 11 - ناآرام و دودل، 12- گاهاً باعث رنجش دیگران می شود. 13 - تیزبین و دقیق در برخی ابعاد، 14 - مقید به اصول، منظم و حساس، 15- آینده نگر و گاهاً خیالباف و دقیق در تصمیم گیري، 16 - حاضرجواب و باهوش، 17 - گاهاً سخاوتمند، 18 - میل بالاي جنسی و توان جنسی متغیر، 19 - سریع، چالاك و پرانرژي 20 - پرحرف.

[nasimesaba]

(۴/شهریور/۹۰ ۱۵:۵۰)احیاء نوشته است:  

با سلام

در سایت زیر، جدولی تحت عنوان "مزاج سنج"، ارائه شده است که می توانید با تعیین و تنظیم ویژگی های فردی ظاهری و شخصیتی خود، به مزاج خود پی ببرید. امتحان کنید:

http://touba.ir/far/Tabiat.aspx

ممنون خيلي خوب بود .
من كه متوجه شدم مزاجم چيه.

[احیاء]

باسلام خدمت دوست عزیز دل خسته

امروزه کمتر کسی پیدا میشه که تنها یک مزاج غالب داشته باشه و اکثر افراد حداقل دو مزاجی هستند.
نکته ای که وجود داره این که هر فرد یک مزاج پایه داره که به دوران تولدش بر می گرده ولی با گذر زمان و طی دوره های سنی مختلف ممکن است مزاج پایه او تحت تاثیر قرار گرفته و کمتر خود را نشان دهد و یا اینکه اندامی خاص در بدن از ابتدا مزاج متفاوت داشته باشد و یا در طول زمان مزاجش تغییر کرده باشد.

به عنوان مثال اگر شما بیشتر خصوصیات ظاهری (پوست گرم، خشک،...) و اخلاقی گرم مزاجان را دارید ولی بسیار زود دچار سردی معده می شوید، ممکن است تنها معده شما سرد شده باشد. (پدر خود من همین طور هستند، مزاج پایه صفرا با معده سرد)

[mhshj]

تو یه کتاب خوندم که نمک قبل و بعد از غذا موجب تعادل مزاج میشه (البته از درستی اون اطلاعی ندارم ولی حدیث در موردش زیاد شنیدم)
پیاده روی بعد از صبحانه و شام و استراحت بعد از ناهار را هم فراموش نکنید.
در مورد مزاج معتدل هم می نوشتین. خوردن یک عدد سیب ناشتا علاوه بر اینکه باعث تعادل مزاج در بدن میشه برای درمان بیماریها هم مفیده.

[دل خسته]

(۲۹/بهمن/۹۰ ۱۱:۲۱)احیاء نوشته است:  امروزه کمتر کسی پیدا میشه که تنها یک مزاج غالب داشته باشه و اکثر افراد حداقل دو مزاجی هستند.

سلام
می تونم منظور شما رو از به کار بردن لغت "امروزه" سوال کنم؟آیا دو مزاجه بودن به علت وجود شرایط کنونی (کثیفی هوا ، خوراک نا مناسب و ....)ایجاد شده و آیا در گذشته کمتر بوده؟

[احیاء]

بله همین طور است، شرایط زندگی امروز، باعث غالب شدن همزمان چندین خلط در بدن و یا هر یک از اعضاء بدن شده و موجب می شود که درمان و اعتدال مزاج سخت تر صورت گیرد.
البته در گذشته هم امکان وجود دو خلط همزمان وجود داشته است ولی درمان راحت تر صورت می گرفته. زیرا عوامل ایجاد اختلال در اخلاط کمتر بوده است.

[moslem47]

سلام
از همه دوستان که مطب ارسال کردند ممنون

یه درخواست داشتم که امیدوارم استقبال بشه. به نظر من بهتره در کنار این بحث روش های درمانی بعضی از بیماری ها را هم ذکر کنید
مثلا استاد خیراندیش در یجایی میگه: علت فراموشی و آلزایمر سردی مغز هست که با بو های گرم مثل بوی مشک و گلاب میتونید مغز را گرم کنید
فکر کنم اگه بتونیم نکات ریز را جمع آوری کنیم بهتره تا به کلیت موضوع بپردازیم

[احیاء]

مزاج شناسی پایه و اساس در طب سنتی است و در ابتدا لازم است تا افراد کلیت و اصول را بشناسند تا بتوان وارد جزئیات شد.

در صورتی که پیشنهاد شما، ارائه راهکارهای درمانی برای بیماری های مختلف می باشد؛ نظر مدیران سایت در رابطه با این موضوع تحت عنوان : «خواهش جهت عدم ارائه راهکارهای درمانی در فروم» ، ارائه شده است

و در صورتی که پیشنهاد شما بررسی علل و عوامل بروز یک بیماری و ارائه راهکار درمانی جهت برطرف نمودن آن عوامل است (مثل سردی یا رطوبت هر یک اعضا)... در صورتی که یک نسخه درمانی معتبر از یکی از بزرگان یا اساتید باشد و نسخه عمومیت داشته باشد...قابل ارائه است.

باتشکر

[moslem47]

حق با شماست. منظور بنده نسخه پیچی نبود. فقط گفتم دوستان راه های درمانی که توسط اساتید حالا یا به صورت حضوری یا گفتاری و شنیداری بیان شده را اینجا مطرح کنند. همان طور که بنده در فایل های صوتی استاد خیراندیش مطب زیر را شنیدم و برای کمک به سایر دوستان اینجا نوشتم

استاد خیراندیش در یجایی میگه: علت فراموشی و آلزایمر سردی مغز هست که با بو های گرم مثل بوی مشک و گلاب میتونید مغز را گرم کنید

[green]

آزمون مزاج سنج :

http://www.tabaye.ir/UserRunExam.php


برای بدست آوردن مزاج نسبتا دقیق عمل می کند ولی اشکالاتی هم در تشخیص دارد