مزاج شناسی

[احیاء]

یکی از مباحث مهم در طب سنتی، بحث مزاج شناسی است. حضرت علی (علیه السلام) در خطبه یک نهج البلاغه می فرمایند: "خداوند انسان را مخلوطی از رنگ‏های گوناگون، و چیزهای همانند و سازگار، و نیروهای متضادّ، و اخلاط و مزاج‏های گوناگون، گرمی، سردی، تری، و خشکی قرار داد. "

طبق آثار مکتوب باقی مانده از دانشمندان گذشته، مزاج به معنای آمیختن دو چیز با یکدیگر است. در واقع مزاج کیفیت و حالتی است که از واکنش متقابل اجزا مواد متضاد (آتش، هوا، آب و خاک) به وجود می آید. در این واکنش متقابل، بخش زیادی از یک یا چند ماده با بخش زیادی از مواد متضاد با هم ترکیب می شوند، و بر یکدیگر تاثیر می گذارند، از این ترکیب، کیفیت و حالت متشابهی به وجود می آید که مزاج نامیده می شود. به زبان بسیار ساده تر مزاج نتیجه تاثیر کیفیت های عناصر چهارگانه یعنی گرمی، سردی، خشکی، و رطوبت بر یکدیگر است.

اگر بدن آدمی را دقیقاٌ مورد برسی قرار دهیم، می بینیم که از اندام های متعددی تشکیل شده و هر اندامی از سلول های خاص ساخته شده است. هماهنگی اندام ها نیز موجب سلامتی و حیات و ادامه آن می گردد. در بدن هر فرد چهار نوع خلط وجود دارد که آنها را اصطلاحاٌ اخلاط اربعه می نامند. اخلاط اربعه که در واقع معادل همان عناصر اربعه یعنی آتش، هوا، آب و خاک می باشند، عبارت اند از صفرا ، خون ، بلغم و سودا. در حالت طبیعی، اخلاط اربعه در بدن هر شخص سالمی باید به حالت تعادل باشد تا زندگی و ادامه حیاط او مقدور باشد. تعادل اخلاط اربعه را مزاج گویند.
با مطالعه اخلاط اربعه به طور جداگانه وظیفه هر یک مشخص می شود. هر نوع مواد غذایی، اثر خاصی بر روی اخلاط اربعه می گذارد و آن را به حالت تعادل یا عدم تعادل در خواهد آورد. با توجه به اینکه تعادل کدام یک از این اخلاط در بدن به هم خورده باشد، یک فرد ممکن است صفراوی مزاج، دموی مزاج، بلغمی مزاج و یا سوداوی مزاج باشد. که انشاالله مشخصات هر یک به تفکیک ارائه خواهد شد.

---

مشخصات افراد صفراوی مزاج

صفرا چیست؟
خون از 4 بخش یا به عبارتی 4 طبقه تشکیل شده است. این بخش ها با توجه به وزنشان به ترتیب روی هم قرار گرفته اند. صفرا سبکترین خلط می باشد و در بالای سایر اخلاط قرار گرفته است. صفرا دارای مزاج گرم و خشک است.
خلط صفرا که معنی فارسی آن تلخه است دارای رنگ زرد تا سبز است. مزه آن هم تلخ است و از این رو به آن تلخه نیز گفته می‌شود. این خلط دارای چندین وظیفه می باشد، از مهمترین وظایف خلط صفرا ترقیق و قابل نفوذ کردن خون در مویرگها و گذرهای بسیار باریک غذا است. از دیگر وظایف خلط صفرا شستشوی جدار روده‌ها از بلغم‌ها و مواد چسبنده است. ضمنا احساس نیاز به دفع مدفوع نیز از کارهای خلط صفرا است. بخشی از خلط صفرا نیز به مصرف تغذیه برخی اندام‌ها مثل ریه می‌رسد.
نسبت این خلط در خون بایستی 1% باشد، در صورتی که از این مقدار تجاوز کند، در فرد با توجه به میزان افزایش این خلط ممکن است علائم زیر بروز نماید که به چنین فردی، صفراوی مزاج می گویند.

بازتاب روانی و رفتاري در افراد صفراوي:
1- علاقمند به ادبیات و ریاضیات، 2- داراي استعداد خشونت و بدخلقی، 3- پائیز و زمستان را دوست دارند، 4- گاهی عاشق و گاهی فارغ، 5- گاهی با اراده، گاهی سست، 6- گاهی پرانرژي گاهی کم انرژي، 7- داراي استعداد معنوي به صورت مقطعی، 8- تند و تیز و بی قرار، 9- گاهی پر جرأت و گاهی آرام، 10 - پرخاشگر، 11 - ناآرام و دودل، 12- گاهاً باعث رنجش دیگران می شود. 13 - تیزبین و دقیق در برخی ابعاد، 14 - مقید به اصول، منظم و حساس، 15- آینده نگر و گاهاً خیالباف و دقیق در تصمیم گیري، 16 - حاضرجواب و باهوش، 17 - گاهاً سخاوتمند، 18 - میل بالاي جنسی و توان جنسی متغیر، 19 - سریع، چالاك و پرانرژي 20 - پرحرف.

علائم پوستی صفراوي ها
داراي پوستی خشک و بدون رطوبت، داراي منافذ پوستی درشت، رگهاي دست گاهی آشکار و گاهی پنهان هستند، رنگ پوست گرایش به زردي دارد، سفیدي چشم سفید با گرایش زرد است، مردمک چشم میشی روشن است، موي سر، خشک و ضخیم و برجسته است، رنگ مو، سیاه و خرمایی است و صفراويها غالباً کم مو هستند.

علایم گوارشی صفراوي ها
مزة دهان تلخ صبحگاهی است، غالباً دهان خشک و تشنه است، افراد صفراوي کم اشتها هستند، توان هضم غذا بالاست، نفخ معده ندارند، یبوست ندارند، گرایش به شیرینی و شوري هم ندارند.
افراد صفراوي غالباً گرایش به ترشی دارند، بوي بد دهان ندارند، بوي بد مدفوع ندارند، قار و قور شکم ندارند، تمایل به سردي ها دارند و از گرمی ها گریزانند.

افراد صفراوي غالباً در اثر حجامت تعدیل مزاج یافته و رنگ و رویی به مراتب روشنتر از قبل خواهند داشت، اشتهاي آنان با حجامت افزایش مییابد و در صورت تکرار حجامت فربه و چاق خواهند شد. نمونهاي از رژیم غذایی مناسب براي افراد صفراوي کاهوست که سرد و تر است و براي دفع صفرا مفید است. ماهی، ماست و به طور کلی لبنیات، گوجه فرنگی، مرکبات، ماء الشعیر (آب جو) آبغوره ، آبلیمو براي صفراوي ها مفید و لازم است.

ادامه دارد...

[mohamad]

(۲۹/دی/۸۹ ۲۱:۵۹)احیاء نوشته است:  بازتاب روانی و رفتاري در افراد صفراوي:
1- علاقمند به ادبیات و ریاضیات، 2- داراي استعداد خشونت و بدخلقی، 3- پائیز و زمستان را دوست دارند، 4- گاهی عاشق و گاهی فارغ، 5- گاهی با اراده، گاهی سست، 6- گاهی پرانرژي گاهی کم انرژي، 7- داراي استعداد معنوي به صورت مقطعی، 8- تند و تیز و بی قرار، 9- گاهی پر جرأت و گاهی آرام، 10 - پرخاشگر، 11 - ناآرام و دودل، 12- گاهاً باعث رنجش دیگران می شود. 13 - تیزبین و دقیق در برخی ابعاد، 14 - مقید به اصول، منظم و حساس، 15- آینده نگر و گاهاً خیالباف و دقیق در تصمیم گیري، 16 - حاضرجواب و باهوش، 17 - گاهاً سخاوتمند، 18 - میل بالاي جنسی و توان جنسی متغیر، 19 - سریع، چالاك و پرانرژي 20 - پرحرف.

با سلام:
خصوصیاتی که نوشتید، اکثرا یکدیگر را نقض می کنند، در واقع نمی شود که فردی همه ای خصوصیات را یکجا داشته باشد.

[بیداری اندیشه]

درسته محمد جان، همه این علائم ممکنه در یک فرد صفراوی مزاج نباشه. این قضیه چند جمله بالاتر مطرح شده:

نقل قول:نسبت این خلط در خون بایستی 1% باشد، در صورتی که از این مقدار تجاوز کند، در فرد با توجه به میزان افزایش این خلط ممکن است علائم زیر بروز نماید که به چنین فردی، صفراوی مزاج می گویند.

[fazel]

دوستان لطف كنيد منبعي از طب سنتي (كتاب و...) نام ببريد ممنون

[بیداری اندیشه]

(۳۰/دی/۸۹ ۱۱:۳۷)fazel نوشته است:  دوستان لطف كنيد منبعي از طب سنتي (كتاب و...) نام ببريد ممنون

قبلا دوست خوبمون احیاء زحمت اینکارو کشیدن:
http://forum.bidari-andishe.ir/thread-386.html

[احیاء]

مشخصات افراد دموی مزاج

دم چیست؟
خلط دم، که در فارسی به آن خون گفته می‌شود، دارای رنگ قرمز و مزه شیرین است و بوی بدی ندارد. مهمترین وظیفه خلط خون، تغذیه بدن است. به همین خاطر به تمامی نقاط بدن می‌رود و تقریبا در همه جا حضور دارد. خلط خون در تشکیل و تولید گوشت و عضلات بدن نقش اصلی را به عهده دارد. مزاج خلط خون گرم و تر است. خلط خون از جهت وزن دارای وزن و قوام معتدل‌ترین خلط به حساب می‌آید و در مقایسه با خلط صفرا از آن سنگین‌تر است و به همین دلیل در طبقه زیرین صفرا قرار می گیرد.
در یک انسان عادي و سالم میزان دم، باید 49 درصد باشد. در روایات از مزاج دم به بهترین مزاج تعبیر شده است. همچنین توصیه می شود که زنان باردار در ماه پنجم و ششم دوران بارداري حجامت کنند تا فرزندانی با مزاج دموي داشته باشند. اما در صورتی که مقدار این خلط از 49 درصد افزایش یابد، موجب بروز رفتارها و حالاتی خاص در فرد می شود که میزان بروز این علائم وابسته به میزان غلبه این خلط می باشد. به شخصی که دارای غلبه دم است، دموی می گویند.

بازتاب‌های رواني و رفتاری در افراد دموی
1- علاقمند به ادبيات و موسيقی. 2- استعداد شاعری. 3- علاقمند به طبيعت . 4- اهل عشق و محبت. 5- بلندپرواز. 6- دورانديش. 7- اهل خير و معنويت. 8- خوش اخلاق و خوش رو. 9- شجاع و جسور. 10- داراي توان ريسك. 11-اعتماد به نفس بالا. 12- سخاوتمند. 13- تنوع طلب و بی علاقه به كار تكراری. 14- معمولاً بي نظم. 15- نوع دوست. 16- معمولاً بدحال در تابستان. 17- داراي هوش و حافظة قوی. 18- ميل و توان جنسی فراوان. 19- چالاك و پرانرژی. 20- مستعد شقاوت آنی.

علایم پوستي افراد دموی
پوست نرم، مرطوب و گرمی دارند، منافذ پوستی درشتی دارند كه از علایم منافذ درشت خوب عرق كردن است. رگهای دست آشكار و برجسته است، رنگ پوست گندم‌گون يا گلگون است رنگ چشم (سفيدی) با گرايش قرمز است ،رنگ مردمك ميشی تيره و سياه است.
موی سر: درشت و قابل انعطاف و دارای پيچ درشت است، رنگ مو: سياه خرمایی تيره و روشن و معمولاً پر مو هستند.

علایم گوارشي
مزه دهان:‌ شيرينی صبحگاهی است، دهانشان كم رطوبت است و كم تشنه می‌شوند. اشتهای زياد و خوراك خوبی دارند، توان هضم غذا بسيار بالاست نفخ معده ندارند، يبوست ندارند، گرايش به شيرينی كم دارند و گرايش به شوری هم بسيار اندك است. گرايش به ترشی كم دارند. بوی بد دهان ندارند، بوی بد مدفوع ندارند، قار و قور شكم ندارند تمايل به سردی‌ها ندارند ولی تمايل به گرمی‌ها اندكي دارند.
افراد دموی بايد غذاهای خنک و سردی مثل آش انار، آش آلو، آب زرشك خيار، مركبات و ماست و... مصرف كننده تا حرارت بدن تعديل شود.
اگر فرد دموی همراه با غذای گرم مثل شيرينی‌جات از مواد و اغذيه سرد استفاده نكند دچار جوش و خارش بدن، گر گرفتگی، بيقراری، كهير، سوزش ادرار، سوزش سر دل، و آفت دهان خواهد شد.
معمولاً بيماری‌های افراد دموی در اثر افزايش حرارت و رطوبت و به طور كلی افزايش خود خون به وجود مي‌آيد كه حجامت به عنون مؤثرترين درمان براي دموی مزاج‌ها مطرح است. چون دم گرم‌ و تر است و رژيم غذایی مناسب براي دموی‌ها رژيم غذايی سرد و خشک است. مثل بادمجان و عدس كه مزاج سرد و خشک دارند.

---

مشخصات افراد بلغمی

بلغم چیست؟
خلط بلغم، دارای رنگ سفید است و به آن خون ذخیره، گفته می‌شود. زیرا از خواصش یکی آن است که وقتی اندامی به غذا نیاز داشته باشد ولی سیستم غذا رسان بنا به عللی نتواند این کار را انجام دهد، با صرف حرارتی که اندام نیازمند بر بلغم صرف می‌کند آن را به حالتی شبیه به خلط دم می‌رساند و از آن تغذیه می‌کند. از این جهت خلط بلغم را غذای اضطراری قلمداد کرده‌اند. از دیگر وظایفش لیزکردن و تسهیل حرکت اندام‌های پر تحرک مانند مفاصل و زبان و چشم است. این خلط به جز این که به عنوان غذای ذخیره محسوب می‌شود در تولید و افزایش چربی در بدن نقش اساسی دارد. خلط بلغم از جهت مزاج سرد و تر است. این خلط در مقایسه با خلط صفرا و دم از هر دوی آن‌ها سنگین‌تر و غلیظ‌تر است به همین دلیل طبقه زیرین این دو خلط قرار می گیرد. میزان این خلط در یک فرد سالم، 49% است. در صورتی که میزان بلغم در فردی افزایش یابد، به فرد بلغمی مزاج می گویند و ممکن است دارای بعضی از خصوصیات زیر باشد.

بازتابهاي روانی و رفتاري در افراد بلغمی
1- گرایش به علوم عقلی و ریاضیات. 2- حسابگر و محتاط 3- بد بهار و بد زمستان 4- منطقی و عاقل 5- میانه رو، محتاط و گاهی ترسو 6- تجارت پیشه 7- آرام ، منزوي و داراي حرکات کند 8- گذشته نگر 9- ظریف و ریزبین و حساس 10 - منظم و دقیق 11 - داراي استعداد افسردگی 12 - بدون استعداد ریسک 13 - اهل سازش و بی اراده -14 درون گرا و منفیباف 15 - نیازمند محبت 16 - کینهتوز 17 - فراموشکار و کندذهن 18 - بی علاقه به یادگیري 19- میل و توان جنسی بسیار کم 20 - راحت نسبت به اکثر مسایل.

علایم پوستی افراد بلغمی
داراي پوستی نرم و مرطوب ، غالباً سرد، داراي منافذ ریز (تعرق کم) رگ هاي پنهان دارند، رنگ پوست سفید، سفیدي چشم، سفید بی حال، مردمک آبی و روشن داراي موهاي نرم و نازك و لخت با رنگ زرد ،بور و خرمایی روشن و سفید و غالباً افراد بلغمی بی مو هستند.

علایم گوارشی
دهانی بی مزه ، مرطوب و پر آب دارند، اشتهاي زیاد و خوراك فراوان دارند، توان هضم غذا در آنان کم است، معده نفاخی دارند، گاهی یبوست دارند و گرایش به شیرینی و شوري دارند به میزان زیاد. گرایش به ترشی و بوي بد دهان ندارند، بوي بد مدفوع ندارند، قار و قور شکم دارند، تمایل به سرديها ندارند و در عوض تمایل به گرمیها به شدت در آنان وجود دارد.
اگر بلغم در سر اضافه شد بلاهت و حماقت ایجاد میکند که در اثر افزایش سردي در سر است، تمام داروهاي افزایش حافظه گرم هستند ، اوج سردي در مغز آلزایمر پدید می آورد. (البته سرد و خشک). اگر بلغم در خون نباشد تنفس انجام نمیگیرد. افراد بلغمی نباید سرديجات را به تنهایی میل کنند (همراه با گرمی میل شود).

---

مشخصات افراد سوداوی

سودا چیست؟
سودا، خلطی است که به خاظر تیرگی رنگش آن را به این نام خوانده‌اند. این خلط را به درد و رسوب خون تشبیه کرده‌اند. از وظایف این خلط استحکام بخشیدن به برخی اندام‌ها چون رباط ها می باشد. ضمنا به تغذیه اندام‌هایی چون مو و ناخن می‌رسد. خلط سودا دارای مزاج سرد و خشک است. در مقایسه با سایر اخلاط از همه سنگین‌تر و غلیظ‌تر است. به همین دلیل در آخرین طبقه قرار می گیرد. میزان این خلط در یک فرد سالم 1% می باشد. در صورتی که از این میزان افزایش یابد موجب بروز علائم و بیماری هایی می گردد. در طب سنتی، مزاج سوداوی بدترین مزاج می باشد که درمان آن نیاز به زمان بسیار زیادی دارد و شاید نزدیک به دو سال طول بکشد.

بازتابهاي روانی و رفتاري افراد سوداوي
1- علاقمند به حسابگري و مسایل فنی. 2- کودن و کوته فکر 3- علاقهمند به بهار و تابستان. 4- کم احساس و منطقی. 5- میانه رو و محتاط 6- کم انرژي و مداومت در انجام کار. 7- تمایل کم به معنویت. 8- ناآرام و همیشه در فکر. 9- داراي وسواس و نگرانی و دودلی. 10 - بدون توان ریسک. 11 - انتقامجو. 12 - مجذوب نمیشود. 13 - میل جنسی فراوان و توان جنسی کم. 14 - فکر و خیال فراوان. 15 - بدبین، حساس، نگران. 16 - منظم. 17 - درونگرا. 18- اهل جدال و جنجال. 19 - تیزبین و بادقت. 20 - لجباز.

علایم پوستی افراد سوداوي

پوست خشک و بدون رطوبت و داراي منافذ متوسط، رگ هاي دست پنهان است، رنگ پوست تیره است، رنگ چشم (سفیدي) سفید تیره است. رنگ مردمک میشی و قهوهاي است. موي سر، خشک و ضخیم یا مجعد است، رنگ مو، سیاه مات و جوگندمی است و فرد سوداوي معمولاً کم مو است.

علایم گوارشی افراد سوداوي
مزه دهان صبحگاهان شور مزه است و دهان، خشک و کم آب است، اشتها زیاد، ولی خوراك کم است، توان هضم غذا بسیار کم است، نفخ معده فراوان دارند، یبوست دارند، گرایش به شوري و شیرینی دارند، گرایش به ترشیی ندارند، بوي بد دهان ندارند، بوي بد مدفوع، ندارند، قار و قور شکم دارند، تمایل به سرديها ندارند و تمایل به گرمیها دارند.

سودا چون سرد و خشک است افراد سوداوي باید از غذاهاي سرد و خشک پرهیز کنند و در عوض از غذاهاي گرم و تر مثل عسل استفاده نمایند. غذاهاي سرد و خشک مثل برنج که بدن را با افت رطوبت مواجه میکند، مهم ترین عامل یبوست است (به خاطر دفع رطوبت).
در میان فصل ها، پاییز فصل سوداست و بهترین فصل براي حجامت افراد سوداوي نیز فصل پاییز است.
از بین نان ها نان سنگک مناسبتر از بقیه است. (به خاطر وجود سبوس).
سودا به معناي سیاهی است و افراد سوداوي باید از مولدات سودا مثل بادمجان و عدس و چا پرهیز نمایند (کمتر مصرف کنند) [سودا استخوان ساز است] تیر کشیدن سر، سردرد سوداوي است و حساسیت به صدا هم از افزایش سوداست که این دو با حجامت به همراه مصرف سرکه به عنوان رقیق کننده خون براي درمان بکار میرود.
یخ، سودا زاست و همه مزاجها باید از آن پرهیز کنند. (آب به صورت غیرمستقیم باید سرد شود).
در کتاب هاي طبی قدیمی چنین آمده است:"اگر طبیب بتواند شخص سوداوي مزاج را راضی کند هنر کرده است."


در فایل زیر تقسیم بندی های بسیار مفیدی در جداول مجزا، جهت تشخیص مزاج و تشخیص غلبه اخلاط صورت گرفته است که انشاالله مفید واقع شود.
http://kolnegar.basijmed.ir/Public/kolne...j%20ha.pdf

ادامه دارد...

[m.shirazi80]

دست شما درد نکند
خیلی خوب بود . با توجه به این نکات به احتمال خیلی زیاد صفراوی هستم . البته میشه یکسری از علائم خلط های دیگر رو هم داشته باشیم ؟

من خاله ام طب سنتی میروند . و دستوری رو که برای سرکه انگبین بهشون دادن در آن عرق نعنا (پیپر) هم استفاده شده .شما هم از عرق نعنا برای سرکه انگبین استفاده میکنید ؟

[احیاء]

نقل قول:میشه یکسری از علائم خلط های دیگر رو هم داشته باشیم ؟

بله، در یک فرد ممکن است چند خلط همزمان غلبه کند و علائم غلبه آن خلط ها همزمان بروز کند.

نقل قول:شما هم از عرق نعنا برای سرکه انگبین استفاده میکنید ؟

بله، سرکه انگبین ترکیبی از عرق نعنا (2 پیمانه)، سرکه (1 پیمانه سرخالی)، عسل (1 پیمانه؛ البته در صورتی که شخص دارای طبع سرد و غلبه اخلاط سرد می باشد، بهتر است مقدار آن افزایش یابد؛ مثلا 2 پیمانه) و آب (1 پیمانه) می باشد.
مواد فوق را بایستی ترکیب کرده و سپس بجوشانید. بعد از به جوش آمدن، ترکیب حاصل را از روی شعله برداشته و کف سفیدی که بر روی مواد تشکیل شده است را جمع کرده و دور بریزید. (در صورتی که عسل جوشانده شود، مقداری از خاصیتش را از دست می دهد، اما با جمع نمودن این کف، مشکلی از لحاظ خاصیت عسل پیش نمی آید)
برای میل نمودن شربت سرکه انگبین کافی است کمی از این مایه را در لیوان ریخته و بقیه را از آب پر کرده و نوش جان نمایید. واقعا خوشمزه و مفید (ایجاد تعادل در بدن جهت از بین بردن اخلاط فاسد و اضافی) می باشد.

[mahdidost]

مزاج شناسی و سلوک عرفانی
سالکِ عارفِ بالله، شیخ محمد بهاری در باب صحت مزاج برای سلوک عارفان می نویسد:

اول باید صحیح المزاج باشد. اگر علتی در مزاج باشد باید به معالجه ی آن بپردازد، چه:

اگر سودا غالب آید، پاره ای از حرکات سوداویه را شور عشق پنداشته و مغرور گردد.
اگر صفرا و حرارت غلبه کند، خشکی دماغ و خفقان قلب و سوء الخلق فوق العاده حاصل گردد.
اگر بلغم زیاده باشد، قصور در فهم معانی دقیقه خواهد کرد.

منبع
وبلاگ طب اسلامی

[emj]

استفاده كرديم...ممنون