_-_اقسام گناه از نگاه قرآن _-_

[fatemeh-55]

بسم الله الرحمن الرحیم


همون طوری که میدونیم یکی از راه های تدبر در قرآن کریم واژه شناسی الفاظ قرآن هستش
واینکه زبان شیوای عربی هم از زبان هایی هست که برای هر اسم در حالات و شرایط مختلف یه واژه اختصاص داده شده(انا انزلنا قرآنا عربیا لعلکم تعقلون)


خب در این تاپیک قصد داریم واژه عام گناه رو که در الفاظ گوناگون در قرآن آمده رو به طور مختصر در موردشون توضیح بدیم ویه بررسی لغوی داشته باشیم


گناه در لغت به معنی هرکار خلافی است که بر طبق موازین عقل و شرع و قانون و... نباشه اما در نگاه دین گناه به هر فعل و قولی که اوامر و نواهی خداوند سبحان مخالف باشد و نوعی سرپیچی محسوب شود گناه نامیده می شود


در قرآن 20 واژه به طور اختصاص در برگیرنده این واژه عام فارسی یعنی گناه هست که به مرور زمان به بررسی هرکدوم می پردازیم. این اسامی عبارتند از:

[b]اثم،ثقل،جرم،جناح،حرام،حنث،حوب،خبط،خطیئه،ذنب،سوء،شرّ،فاحشه،فجور،فساد،فسق،لمم،معصیت،منکر،وزر[/b]

لازم به ذکر است که این نوشته جات به کمک کتاب گناه شناسی است

[fatemeh-55]

ذنب:


[b]در مفردات آمده است ذنب به معنی گناه دنباله دار است هرگاه کاری عاقبتش بد و وخیم باشد وبه دنبال آن اعمال دیگری هم بیاید وهمچنان ادامه یابد به گونه ای که گاه از کنترل خود فرد خارج می شود وانسان برای پوشاندن آن مجبور شود گناهان دیگری را مرتکب شود، به این اعمال ذنب گفته می شود.


در سوره مبارکه فتح:

إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُّبِينًا ﴿١﴾ لِّيَغْفِرَ لَكَ اللَّـهُ مَا تَقَدَّمَ مِن ذَنبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ وَيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَيَهْدِيَكَ صِرَاطًا مُّسْتَقِيمًا ﴿٢﴾ وَيَنصُرَكَ اللَّـهُ نَصْرًا عَزِيزًا(3)

ما تورو پیروزی بخشیدیم چه پیروزی درخشانی!تا خداوند از گناه گذشته و آیند تو در گذرد ونعمت خود را بر تو تمام گرداند و تو را به راه راست هدایت کند و تو را به نصرتی ارجمند یاری کند


علامه طباطبایی ذیل این سه آیه می فرمایند مراد از کلمه ذنب تبعات بعد وآثار خطرناکی بود که دعوت پیامبراز ناحیه کفار و مشرکین به بار می آورد ذنبی که در نظر کفار پیامبر را در نظر آنان مستحق عقوبت می ساخت. مانند حضرت موسی که در جریان کشتن آن قبطی خود را گناهکار قبطیان معرفی کردو فرمود

وَلَهُمْ عَلَيَّ ذَنبٌ فَأَخَافُ أَن يَقْتُلُونِ(14/شعراء)

در نگاه آنان به ضرر من ذنبی است که می ترسم مرا بکشد

[b]بنابراین معنای گناهان گذشته رسول خدا این است که در نگاه گفار محسوب می شدند نه از نظر شرع.

جناب علامه میفرمایند معنای مغفرت خداوند نسبت به گناهان پیامبر عبارت است از پوشاندن آن ها و ابطال عقوبت هایی که به دنبال دارد به عبارتی بدین معناست که ما نمیگذاریم آثار و تبعات کار های تو که به فرمان ما بوده است ولی از نگاه کفاران کناه محسوب می شود به تو و نهضتت آسیبی برساند.

[fatemeh-55]

سوء:
راغب می فرماید: هرچیز اندوه آوری که باعث اندوه می شود را سوء می گویند

در اقرب الموارد به کار ناپسندی که فرد انجام می دهد و بعد از آن دلش می گیرد و اندوهناک می شود سوء می گویند

گاهی اوقات شخصی پس از ارتکاب گناه ناراحت و محزون می شود اما اگر دوباره شرایط انجام آن کار برایش مهیا شود بدون هیچ مقاومتی با پذیرش ناراحتی بعد از انجام گناه دوباره آن عمل را مرتکب می شود اما شخصی که عذاب وجدان دارد فقط محزون نیست بلکه اگر دوباره موقعیت آن کار پیش بیاید از ارتکاب گناه خودداری می کند
[/b]
سیئه به معنی کار بدی است که نوع غالب مردم عاقل یا سفیه ،بزرگ یا کوچک عرفا آن را زشت می داند وسبب اندوه و ناراحتی اش می شود

در تمام آیات قرآن درباره علاج و برطرف کردن سیئات تکفیر آمده است:

إِن تُبْدُوا الصَّدَقَاتِ فَنِعِمَّا هِيَ ۖ وَإِن تُخْفُوهَا وَتُؤْتُوهَا الْفُقَرَاءَ فَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۚ وَيُكَفِّرُ عَنكُم مِّن سَيِّئَاتِكُمْ ۗ وَاللَّـهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ(بقره/271)

اگر صدقه ها را آشکار کنیداین کار خوبی است واگر آن را پنهان کنید وبه مستمندان بدهید این برای شما بهتر و بخشی از گناهان را میزداید وخداوند به آنچه انجام می دهیدآگاه است

تکفیر به معنای پوشاندن است.خداوند با استفده از کلمه تکفیر وعده پوشاندن و فاش نکردن گناه می دهدنه اینکه گناهان را بیامرزد زیرا آمرزید مرحله ای بالاتر از پوشاندن است


خداوند فقط یک بار در آیه 16 سوره احقاف با استفاده از کلمه نتجاوز به معنی اغماض وچشم پوشی به بخشش گناهان وعده داده است:

أُولَـٰئِكَ الَّذِينَ نَتَقَبَّلُ عَنْهُمْ أَحْسَنَ مَا عَمِلُوا وَنَتَجَاوَزُ عَن سَيِّئَاتِهِمْ فِي أَصْحَابِ الْجَنَّةِ ۖ وَعْدَ الصِّدْقِ الَّذِي كَانُوا يُوعَدُونَ(احقاف/16)

اینان کسانی هستند که بهترین آنچه را انجام داده اند از ایشان خواهیم پذیرفت واز بدی هایشان در خواهیم گذشت در [زمره] بهشتیانند[همان] وعد راستی که به آنان وعده داد می شده است

[fatemeh-55]

شر:

شر به معنای مطلق بدی و ضرر گویند راغب در مفردات می گوید شر آن چیزی است که مردم از آن اعتراض می کنند و روی بر می گردانند همانطور که خیر چیزی است که همه به آن رو می کنند
مرحوم طبرسی فرموده است شر به آن ضرر قبیحی می گویند که حتی اگر مردم خودشان هم مرتکب شوند باز هم شما را سرزنش می کنند!!
در بعضی از آیات قرآن شر به معنی ضرر متناسب است:

كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ ۖ وَعَسَىٰ أَن تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ ۗ وَاللَّـهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ (بقره/216)


بر شما کارزار واجب شده است در حالی که برای شما ناگوار است وبسا چیزی را خوش نمیدارید وآن برای شما خوب است وبساچیزی را دوست می دارید و ان برای شما بد است و خدا می داند و شما نمیدانید


گاهی هم به معنی بدی زیاد به گونه ای که در آن لحظه قبیح تر از آن وجود ندارد:

قَالُوا إِن يَسْرِقْ فَقَدْ سَرَقَ أَخٌ لَّهُ مِن قَبْلُ ۚ فَأَسَرَّهَا يُوسُفُ فِي نَفْسِهِ وَلَمْ يُبْدِهَا لَهُمْ ۚ قَالَ أَنتُمْ شَرٌّ مَّكَانًا ۖ وَاللَّـهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ (یوسف/77)
[/b]

[b]اگر او دزدی کرده پیش ازین نیز برادرش دزدی کرده است. یوسف این سخن را دل خود پنهان داشت وآن را برایشان آشکار نکرد ولی گفت موقعیت شما بدتر از اوست و خدا به آنچه وصف می کنید دانا تر است.


و توضیح آخر اینکه:
علامه طباطبایی می فرمایند تمام چیز هایی که خداوند سبحان خلق کرده است دارای وجود نفسی خیر هستند زیرا در غیر اینصورت عدل الهی خدشه دار خواهد شد هرچند ممکن است ما به نتیجه نرسیده باشیم!!(المیزا/ج15/ص49)

[fatemeh-55]

فاحشه:
کلمات فاحشه ، فَحش، فُحش به معنای کار بسیار زشت است
در مفردات راغب آمده است فحش و فاحشه هر قول و فعلی است که قبح آن بسیار بزرگ باشد به گونه ای که حتی در صورتی که کسی فقط با این کلمه متهم واقع شود و یا در معرض تهمت قرار گیرد به همان میزان آبرویش می رود که کسی که این کار را انجام داده است و مردم هر دوی آن را به یک چشم می نگرند

[b]وَلَا تَقْرَبُواالزِّنَىٰ ۖ إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاءَ سَبِيلًا(اسراء/32)

انواع زنا


1- زنای ذهن: شخص در قوه خیالش مرتکب این عمل می شود


2-زنای لسان:شخص با گفتن یا شنیدن ارضا میشود تاثیرات مخرب و سوء رواشناسی این مساله از خود عمل زنا بیشتر است!!


3-زنای نوشتاری یا کتبی:فرد توسط نوشتن یا خوندن مرتکب این عمل منافی عفت می شود


4-زنای پوستی-لمسی-جنسی:که همان زنای عملی هست


*ال در الزنا ال استغراق جنس هست که بر همه انواع زناها دلالت می کند!!!


در بعضی از آیات و روایات بد دهنی و دروغ ونیش و کنایه زدن به مردم مصداق فاحشه به شما می آید

يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَطَلِّقُوهُنَّ لِعِدَّتِهِنَّ وَأَحْصُوا الْعِدَّةَ ۖ وَاتَّقُوا اللَّـهَ رَبَّكُمْ ۖ لَا تُخْرِجُوهُنَّ مِن بُيُوتِهِنَّ وَلَا يَخْرُجْنَ إِلَّا أَن يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُّبَيِّنَةٍ ۚ وَتِلْكَ حُدُودُ اللَّـهِ ۚ وَمَن يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّـهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ ۚ لَا تَدْرِي لَعَلَّ اللَّـهَ يُحْدِثُ بَعْدَ ذَٰلِكَ أَمْرًا (طلاق/1)

ای پیامبر چون زنان را طلاق گوییددر عده آنان طلاقشان گوییدوحساب آن عده را نگه دارید واز خدا،پروردگارتان بترسید. آنان را از خانه هایشان بیون نکنید وبیرون نروند مگر آن که مرتکب کاری زشت آشکاری شده باشند این است احکام الهی و هرکس از مقررات خدا [پای] فرا نهد قطعا به خودش ستم کرده است.نمیدانی شاید خدا پس از این پیشامدی پدید اورد

[/b]

طبرسی در مجمع البیان از امام رضا در ذیل همین آیه نقل میکند که منظور از فاحشه در این کریمه بد دهانی مخصوصا بد دهانی فرد نسبت به همسرش است!

[fatemeh-55]

فجور:

[/b]
فجور از ماده فجر گرفته شده است که به معنای شکافتن است.مرحوم راغب در مفردات آورده است که گناه را بدان جهت فجور گفته اند که پرده دیانت و حیا را پاره می کند.وزمانی که انسان پرده حیا و دیانتش پاره شد در گناه درنده خو می شود!!

أُولَـٰئِكَ هُمُ الْكَفَرَةُ الْفَجَرَةُ(عبس/42)
آنان همان کافران بدکارند

ازین آیه مشخص میشود که انسان به راحتی فاجر نمی شود بلکه ابتدا کافِر می شود!

[fatemeh-55]

فساد:


فساد یعنی تباهی و ضد آن را صلاح گفته اند مرحوم راغب در مفردات فساد را به معنی خروج چیزی از حد اعتدال معنی کرده است خواه کم باشد خواه زیاد


لَوْ كَانَ فِيهِمَا آلِهَةٌ إِلَّا اللَّـهُ لَفَسَدَتَا ۚ فَسُبْحَانَ اللَّـهِ رَبِّ الْعَرْشِ عَمَّا يَصِفُونَ (انبیاء/22)

اگر در آن ها[آسمان و زمین] جز خدا،خدایانی وجود داشت قطعا [زمین و آسمان] تباه می شد پس منزه است خدا پروردگار عرش از آنچه وصف می کنند
[/b]
وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ ۗ وَاللَّـهُ لَا يُحِبُّ الْفَسَادَ ﴿٢٠٥﴾ وَإِذَا قِيلَ لَهُ اتَّقِ اللَّـهَ أَخَذَتْهُ الْعِزَّةُ بِالْإِثْمِ ۚ فَحَسْبُهُ جَهَنَّمُ ۚ وَلَبِئْسَ الْمِهَادُ ﴿٢٠٦﴾ بقره


طبق آیات فوق زمانی که به افراد مفسد گفته شود دست از کارهایتان بردارید وتقوا پیشه کنید لجاجت و تعصب خرج می دهند وبیشتر گناه می کنند بنابراین مهم ترین خصلت روانی فردی که از حالت تعادل خارج شده لجاجت است ودومین نتیجه تکوینی وروانی فساد اثم است


علامه طباطبایی در ذیل آیه205 سوره بقره« والله لا یحب المفسدین» می فرمایند که منظور از فساد در این آیه فساد تشریعی هم می باشد چون مهم ترین نتیجه تشریعی گناه فساد مبغوضیت خداوند سبحان است.

[fatemeh-55]

فسق:
فسق وفسوق به معنی نا حقی وخروج از حق استدر کتاب مصباح و اقرب الموارد خروج کسی یا چیزی از محلش به قصد فساد را فسق می گویند!با توجه به این خانم یا آقایی که با وضعیت نامناسب از محل (منزلشان) خارج می شوند وموجب فساد در جامعه می شوند فاسق اند!!

وَإِذْ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كَانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ ۗ أَفَتَتَّخِذُونَهُ وَذُرِّيَّتَهُ أَوْلِيَاءَ مِن دُونِي وَهُمْ لَكُمْ عَدُوٌّ ۚ بِئْسَ لِلظَّالِمِينَ بَدَلًا(کهف/50)


ویا کن هنگامی که به فرشتگان گفتیم آدم را سجده کنید پس همه جز ابلیس سجده کردند که از گروه جن بود واز فرمان پروردگارش سرپیچید آیا با این حال او ونسلش را به جای من دوستان خود می گیرید وحال آنکه آن ها دشمن شمایند؟و چه بدنشینانی برای ستمگرانند

[fatemeh-55]

معصیت:
معصیت به معنای هرگونه نافرمانی و خروج از طاعت می گویندو در قرآن برای دو مورد استفاده شده است:
1-هرگونه نافرمانی نامشروع ونامعقول نسبت به والدین مخصوصا مادر:

وَبَرًّا بِوَالِدَيْهِ وَلَمْ يَكُن جَبَّارًا عَصِيًّا(مریم/14)


وبا پدر ومادر خود نیک رفتار بود وزورگویی نافرمان نبود


2-نافرمانی کردن از خدای سبحان


فَأَكَلَا مِنْهَا فَبَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَطَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ ۚ وَ عَصَىٰ آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَىٰ(طه/121)


آن گاه از آن [درخت ممنوع] خوردند وبرهنگی آنان برایشان نمایان شد وشروع کردند به چسباندن برگ های بهشت بر خود.و[این گونه] آدم بر پوردگار خود عصیان ورزید وبیراهه رفت

[fatemeh-55]

منکِر

[b]برای شناخت منکر باید از کلمه نَکَرَ استفاده کرد
راغب میگوید منکِر عبارتست از ان کاری که فقط عقل سلیم آن را قبیح می شمارد و یا عقل سلیم درباره اش نمیداند چه بکند لذا در آن کار توقف خواهد کرد
در بعضی از آیات قرآن کلمه منکر به معنای نشناختن ظاهری هم می آید

وَجَاءَ إِخْوَةُ يُوسُفَ فَدَخَلُوا عَلَيْهِ فَعَرَفَهُمْ وَهُمْ لَهُ مُنكِرُونَ(یوسف/58)


و برادران یوسف بر او وارد شدند او آنان را شناخت ولی انان اورا نشناختند


در بعضی از آیات به معنی کار سخت غیر معروف(کار با اعمال شاقه) آمده است


وَكَأَيِّن مِّن قَرْيَةٍ عَتَتْ عَنْ أَمْرِ رَبِّهَا وَرُسُلِهِ فَحَاسَبْنَاهَا حِسَابًا شَدِيدًا وَعَذَّبْنَاهَا عَذَابًا نُّكْرًا(طلاق/8)
وچه بسیار شهر هاکه از فرمان پروردگار خود و پیامبرانش سر پیچیدند و ازآنان حسابی سخت کشیدیم و آنان را به عذابی بس زشت عذاب کردیم[/b]


[b]مهمترین آیه قرآن که درمورد منکَر و یکی از فروعات دین نازل شده عبارتست از:


وَلْتَكُن مِّنكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَيَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَيَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنكَرِ ۚ وَأُولَـٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ (آل عمران/104)


وباید ازمیان شما گروهی [مردم را] به نیکی دعوت کنندوبه کار شایسته وادارند و از زشتی باز دارند و آنان همان رستگارانند


علامه طباطبایی در ذیل این آیه می نویسند: یکی از مهم ترین معانی منکر در این آیه کاری است که مردم در جامعه نشناسند یعنی در جامعه متروک باشد حال به خاطر زشتی وقبحش یا جرم و گناهش مانند کشف عورت

[fatemeh-55]

وزر:


مرحوم راغب می گوید: وزر به معنای سنگینی است و اعراب معمولا به آن سنگینی می گویند که مانند کوه به شانه و گردن فرد سنگینی کند


معمولا این کلمه درباره دو گناه بکار می رود


1- گناهی که تحملش بر گردن شخص بسیار مشکل است وبنابراین برای او بسیار عذاب آور است


2- گناهی که انسان بخاطر زشتی و قبح زیادش آن را به گردن دیگران می اندازد


کلمه وزر گاهی اوقات به معنی زیور آلت سنگین است:


قَالُوا مَا أَخْلَفْنَا مَوْعِدَكَ بِمَلْكِنَا وَلَـٰكِنَّا حُمِّلْنَا أَوْزَارًا مِّن زِينَةِ الْقَوْمِ فَقَذَفْنَاهَا فَكَذَٰلِكَ أَلْقَى السَّامِرِيُّ ﴿طه/٨٧﴾
ما به اختیار خود با تو خلاف وعده نکردیم ولی از زینت آلات قوم بار های سنگین بر دوش داشتیم و آن ها را افکندیم و [خود] سامری [هم زینت آلاتش] را همین گونه بینداخت[/b]


[b]یکی دیگر از معنای وزر وسایل جنگی است:


فَإِذَا لَقِيتُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا فَضَرْبَ الرِّقَابِ حَتَّىٰ إِذَا أَثْخَنتُمُوهُمْ فَشُدُّوا الْوَثَاقَ فَإِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً حَتَّىٰ تَضَعَ الْحَرْبُ أَوْزَارَهَا ۚ ذَٰلِكَ وَلَوْ يَشَاءُ اللَّـهُ لَانتَصَرَ مِنْهُمْ وَلَـٰكِن لِّيَبْلُوَ بَعْضَكُم بِبَعْضٍ ۗ وَالَّذِينَ قُتِلُوا فِي سَبِيلِ اللَّـهِ فَلَن يُضِلَّ أَعْمَالَهُمْ (محمد/4)


پس جون با کسانی که کفر ورزیده اند برخورد کنید گردن هایشان را بزنید تا چون آنان را [در کشتار] از پای درآوردید پس [اسیران را] استوار در بند کشید. سپس یا [بر آنان] منت نهید[و آزادشان کنید] ویا فدیه [و عوض از ایشان بگیرید] تا در جنگ اسسله بر زمینگذاشته شود این است [دستور خدا] واگر خدا میخواست از ایشان انتقام میکشید [ولی فرمان پیکار داد] تا برخی از شما را بوسیله برخی دیگر بیازمایدو کسانی که در راه خدا کشته شدند هرگز کارهایشان را ضایع نمیکند

---

گرچه قصوری در بیان این مطالب از جانب بنده بوده

اما این تاپیک را تقدیم میکنم به مادر سادات حضرت زهرا سلام الله علیها

ان شاءالله که مورد عنایت ایشان واقع شویم

اللهم صل علی محمد وآل محمد وعجل فرجهم