زمینه سازی دموکراسی _ سه کلید حقوق بشر در اسلام

[دوست حقیقت]

کلید نخست: حکومت «ملک مشاع» همه شهروندان است.

برخی از فقها به این نکته اشاره کرده‌اند که حکومت «ملک مشاع» (مشترک) همه شهروندان است. کسی بدون اجازه مالک، حق تصرف در ملک را ندارد و حکومتی که برقرار می‌شود باید از جانب همه مردم باشد و حقوق همه‌ی شهروندان را فارغ از دین و مذهب، به رسمیت بشناسد؛ زیرا در صورتی حاکم می‌تواند وکالت مردم را بپذیرد که همه موکلان به تصرف او در حکومت راضی باشند و این امر بدون رضایت و دادن حقوق اقلیّت‌های مختلف، امکان‌پذیر نیست.

آقای مهدی حائری در کتاب «حکمت و حکومت» و آقای محسن کدیور در بخش دوم کتاب «در محضر فقیه آزاده» و بخش چهارم کتاب «شریعت و سیاست» این نظریه را مطرح کرده‌اند.


کلید دوم: تقدّم عدالت بر دیانت

آیه ۲۵ از سوره حدید در قرآن نشان می‌دهد که عدالت از اهداف اصلی بعثت پیامبران الهی بوده است. «لقد ارسلنا رسلنا بالبینات و انزلنا معهم الکتاب و المیزان لیقوم الناس بالقسط…»؛ ما پیامبران خویش را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها کتاب و معیار فرود آوردیم تا مردم عدل و قسط را به پا دارند.

لااقل در میان فقهای شیعه، اجماع بر این است که اصول دین قابل تقلید نیست و حتماً باید به‌وسیله‌ی عقل، اصول دین را پذیرفت. عدالت به عنوان یکی از اصول دین اسلام (مذهب شیعه) در میان فقهای شیعه همواره مطرح بوده است. تقدّم اصول بر فروع، امری بدیهی است. فروع دین در سایه‌ی اصول و پس از اصول دین پذیرفته و شناخته می‌شوند. درواقع، سپهر عقلانیت و عدالت همواره مقدّم بر دیانت (که غالباً با فروع شناخته می‌شود.) بوده است.



م ک نیز در دو سخنرانی خود با عنوان «امامت و اعتدال دینی» و «ممیزات تشیع» می‌گوید که دین تابع عدالت است و نه عدالت تابع دین.

چنان‌که م ک در بخش اول کتاب «حق الناس» با عنوان «مبادی بحث اسلام و حقوق بشر» می‌نویسد: «از آنجا که عدالت مقیاس دین است و نه دین مقیاس عدالت، و از آن‌جا که عقلایی بودن مقیاس حوزه اجتماعیات و فقه معاملات است، می‌توان نتیجه گرفت که احکام فقهی تا زمانی که بر مقتضای عدالت باشند و سیره عقلا بر خلاف آن ها نباشد، دارای اعتبار و حجیت هستند. آیا در مذهب عدلیه می‌توان احکامی برخلاف سیره عقلا و منافی ضوابط عدالت را شرعی و دینی دانست؟ مخالفت یقینی حکمی با سیره عقلا یا تنافی با ضوابط عدالت یا اثبات بیشتر بودن مفاسد از مصالح، کاشف از موقت بودن و غیردائمی بودن چنین احکامی است. یعنی چنین احکامی از تشریعات متناسب با مقتضیات عصر نزول بوده است نه از تشریعات دائمی و ثابت شارع. فلسفه وجود چنین احکامی در متن کتاب و سنت لزوم حل مشکلات عصر نزول و زمان‎های مشابه است.»

آقای م.ک چنین ادامه می‌دهد: «اگر افرادی این گونه احکام مقید به مقتضیات زمان و مکان عصر نزول را احکام دائمی و ثابت اسلامی بپندارند، معنای دین، هدف بعثت و روح اسلام را درک نکرده اند. اسلام معنوی یعنی توجه جدی به اهداف و غایات متعالی دین و معنای اسلام. یعنی این‌که احکام و قالب‌های عملی را برتر از اهداف و غایات دین ندانیم و یقین بدانیم که احکام مطلوب، بالعرض و غایات، مطلوب بالذات هستند.»

مرحوم مرتضی مطهری نیز به همین مساله اشاره داشته است. او می‌نویسد: «ای عجب که دیگران به روح اسلامی نزدیک می‌شوند ولی فقهای ما توجه ندارند که اصل «إِنَّ اللّهَ یَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَالإِحْسَانِ» به منزله روح و مشخص سایر مقررات حقوق اسلامی است و لهذا بر ظواهر و قوالب جمود می‌کنند و روح را از دست می‌دهند.»۱

عقلانیّت در اندیشه آیت‌الله محمدحسین طباطبایی نیز جایگاه ویژه خود را داشته و سبب شده است که او نگرش اخباری علامه مجلسی را، مورد انتقاد قرار دهد.۳,۲

در این‌جا فقط و یه یک پرسش و پاسخ بین هانری کُربن (Henry Corbin)، فیلسوف، شرق‌شناس، ایران‌شناس و اسلام‌شناس فرانسوی و علامه طباطبایی در مورد تعارض عقل و نقل بسنده کرده و مطالعه بیشتر را به خواننده واگذار می‌کنم.

هانری کُربن: «در صورت پیدایش اختلاف میان عقل و میان کتاب و سنت چه می کنید؟»
محمد حسین طباطبایی: «در صورتی که کتاب صریحاً نظر عقل را امضا و تصدیق نموده و به آن حجیت داده است، هرگز اختلاف نظر در میان آن‌ها پیدا نخواهد شد و برهان عقلی نیز در زمینه فرض حقیقت کتاب و واقع بینی عقل صریح، همین نتیجه را می دهد؛ زیرا فرض دو امر واقعی متناقض، متصور نیست و اگر احیانا فرض شود که دلیل عقلی قطعی با دلیل نقلی، معارض بیفتد، چون دلالت دلیل نقلی، از راه ظهور ظنی لفظ خواهد بود، با دلیل قطعی الدلاله معارضه نخواهد نمود و عملا نیز موردی برای چنین اختلافی وجود ندارد.» ۵,۴

جمله علامه طباطبایی به روشنی نشان می‌دهد که در صورت تعارض احتمالی عقل و نقل، دلیل نقلی نمی‌تواند بر دلیل قطعی‌ که عقل باشد، معارضه کند. با توضیحات بالا تقدّم عدالت بر دین و هم‌چنین تقدّم دلایل عقلی بر دلایل نقلی به اختصار نشان داده شد. طبیعتاً بسیاری از مسائل حقوق بشری ریشه در درک انسان امروز از عدالت دارد. انسانی که علی‌رغم احترام به پیشینیان خود، نمی‌خواهد همچون آن‌ها بیندیشد. طبیعتاً انسان امروز درک متفاوتی از عدالت دارد و شریعت نیز با انعطاف‌پذیری ذاتی خود، می‌تواند درک انسان امروز از عدالت را به رسمیت بشناسد.

[دوست حقیقت]

دموکراسی حکومت مردم است بر مردم بویسیله مردم

بدیهی بودن حقوق مردم در دموکراسی را بیان کردم چون ضامن اجرای مفهوم دموکراسی است بوسیله مثال اقای سید ابراهیم

منم نفهمیدم چی زشت است؟

ببخشید دوستان با اجازه

[عمار94]

نقل قول:جناب دوست حقیقت به نظرت چه چیزش زشت است؟ یعنی اگر یک یهودی بگوید ما حضرت موسی را دوست داریم زشت است؟

جناب ميرزا يعني درك گذاره هاي منطقي برايت اينقدر سخت ! يا خود را به......زده ايد يا منظور از كلمه ي مطلق را نميدانيد

.......................................................................

ولي بنده نقل قول پايين را

نقل قول:یعنی اگر یک یهودی بگوید ما حضرت موسی را دوست داریم زشت است؟

زشت نميدانم . بلكه كاملا برايم محترم است .


قبل از اظهار نظر بايد چهارچوب و عيار من را بپرسي نه اينكه پيشگويي كني!

---

(۲۶/شهریور/۹۴ ۱۷:۳۵)دوست حقیقت نوشته است:  منم نفهمیدم چی زشت است؟

مثلا يكي از مصاديق زشت بودن اهانت به پيامبران است

---

يعني در جايي ما اكثريت هستيم كه نه تنها اهانت به پيامبران را جرم ميدانيم بلكه بشدت دربرابرش حساس و خاطيان را مجازات ميكنيم . حال اگر اقليتي ان را جزو ازادي بيان دانست چه بايد كرد؟

[mirza5544]

(۲۶/شهریور/۹۴ ۱۷:۳۸)عمار94 نوشته است:  مثلا يكي از مصاديق زشت بودن اهانت به پيامبران است

درست است . اهانت و ناسزا و تمسخر زشت است . اما اگر کسی گفت من پیامبر اسلام را قبول ندارم آیا آن هم اهانت است؟ منظور از نقد و گفتگو این است که شخصی مادی گرا که خداوند را قبول ندارد بتواند دلایلش را بگوید و طرف مقابل نیز استدلال های خود را در وجود خدا بیاورد و این ارتباطی با دشنام و ناسزا ندارد . متاسفانه جو جامعه طوریست که تحمل نظر مخالف را ندارند چه رسد به توهین و ناسزا .

[عمار94]

جناب ميرزا در مورد اين موضوع اگر جواب ميخواهيد تاپيك بزنيد . بنده هم مطلقا نماينده كسي نيستم و فقط صاحب نظر خودم هستم و از اظهار نظر خود هيچ ترسي ندارم و خودم را سانسور نميكنم . ولي اينجا بحث بررسي كاركرد دموكراسي است نه حكومت مورد نظر من . اگر هم هدفتان دانستن نظر من است يك تاپيك با نام (زمينه سازي حكومت مورد نظر عمار) بزنيد حتما شركت ميكنم!

......................................................

سوال

نقل قول: در جايي ما اكثريت هستيم كه نه تنها اهانت به پيامبران را جرم ميدانيم بلكه بشدت دربرابرش حساس و خاطيان را مجازات ميكنيم . حال اگر اقليتي ان را جزو ازادي بيان دانست چه بايد كرد؟

فقط خواهشن ازادي بيان مورد نظر غرب و دموكراسي را بزك نفرماييد چون ظاهرا مبدعين دموكراسي و حتي اعلاميه حقوق بشر در اروپا اهانت به اوليا را جزو ازادي بيان ميدانند .

[mirza5544]

(۲۶/شهریور/۹۴ ۱۸:۲۲)عمار94 نوشته است:  اينجا بحث بررسي كاركرد دموكراسي است نه حكومت مورد نظر من . اگر هم هدفتان دانستن نظر من است يك تاپيك با نام (زمينه سازي حكومت مورد نظر عمار) بزنيد حتما شركت ميكنم!

شما هم به حدس زدن روی آورده اید . اگر من مثالی آوردم در جهت روشن شدن بعضی مسائل بود . نمیدونم چطور شما همچین برداشتی داشتید .

(۲۶/شهریور/۹۴ ۱۸:۲۲)عمار94 نوشته است:  فقط خواهشن ازادي بيان مورد نظر غرب و دموكراسي را بزك نفرماييد چون ظاهرا مبدعين دموكراسي و حتي اعلاميه حقوق بشر در اروپا اهانت به اوليا را جزو ازادي بيان ميدانند .

خیر بزک نیست . بعضی از رهبران اروپا برای پوشش اغراض خود از دموکراسی مایه می گذراند وگرنه خللی بر دموکراسی نیست

[عمار94]

نقل قول:خیر بزک نیست . بعضی از رهبران اروپا برای پوشش اغراض خود از دموکراسی مایه می گذراند وگرنه خللی بر دموکراسی نیست

عجيب است ! يعني كسي كه دموكراسي و بيانيه ي حقوق بشر را پايه گذاري و استفاده ميكند دچار اشتباه شده ! پس با اين حساب فعلا چيزي به اسم دموكراسي عينيت خارجي نيافته ! و حكومت هاي اروپا هم شبه ديكتاتوريست!
اصلا از كجا معلوم واقعيت دموكراسي و ازادي بيان اعلاميه حقوق بشر ، همين باشد و شايد شما دچار اشتباه و توهم شده ايد؟

[میکا]

سلام دوستان
این که آیا دموکراسی بهتره یا روشهای دیگر حکومت یه موضوعیه که جای بحث داره ...

اما این تاپیک در مورد "سه کلید حقوق بشر در اسلام" هست. یعنی قراره دموکراسی از نظر اسلام بررسی بشه. اما آیا میشه یه نسخه اسلامی از دموکراسی ارائه داد؟

[mirza47823]

(۲۶/شهریور/۹۴ ۲۱:۲۹)میکا نوشته است:  اما آیا میشه یه نسخه اسلامی از دموکراسی ارائه داد؟

اگر بخواهیم اسلام ناب محمدی را اجرا کنیم خیر امکان نسخه اسلامی دموکراسی وجود ندارد .

[عمار94]

جناب ميرزا اين دموكراسي چيه نه توي اروپا و توسط مبدعينش قابليت اجرا داره نه براي ما قابليت اجرا داره !
كاش اقاي كديور هم بود با شما و حقيقت دوست 3 نفري تشكيل دموكراسي ميداديد ! فقط عيبش اينه كه فكر كنم فقط واسه شما 3 نفر معتبر هست و اگه نفر چهارم وارد حكومت تون بشه به كودتا و جنگ داخلي بكشه !

[دوست حقیقت]

سلام بر دوستان گلم مخصوصا آقای میرزا که به ما لطف کردن و تصمیم به ماندن گرفتند



آقای عمار


در خصوص آزادی بیان

این اصل با اجازه ی توهین به افراد حقیقی و حقوقی همخوانی ندارد

قائده بیانیه حقوق بشر چارچوب عینی مفهوم دموکراسی است

چون مفهوم دموکراسی و مدیریت مردم با توهین به دیگران نسبتی ندارد

پس اجازه توهین به دیگران جزء بیانیه نیست که اقلیت خواستار آن باشد


دموکراسی عینیت نیافته؟!!
دموکراسی دیکتاتوری است؟!!





آقای میرزا

این اسلام تاریخی است که قابلیت همخوانی با دموکراسی یا بهتر بگیم با اکثر مظاهر توسعه و تمدن را ندارد

اسلام نواندیش با دموکراسی سازگاری دارد

تغییر مصادیق دین اساس اسلام نواندیش است که ایشالا بعدا بحث میکنیم


آقای میکا

از نظرات خوب شما متشکرم

دقت شما قابل تحسین