زلزله چرا؟ : تفسیر علمی احادیث مربوط به زلزله

[سعدی]

بسم الله الرحمن الرحیم
افق نگاه ائمه (علیه السلام) گسترده تر از افق نگرش علمی است. آنان عالم ملکوت و علل معنوی را در کنار علل مادی می نگرند و با بیان تمثیل، آن ها را بیان می کنند؛ آن هم برای مخاطب قرن اول اسلام! به طوری که نه آنان انکار کنند و نه ما دست خالی برگردیم، لذا مجبورند هم انسان کم فهم و بی اطلاع علمی را قانع کنند و هم اندیشه های پویا و پژوهشگر قرن های آینده را در کلمه کلمه بیاناتشان مجاب سازند و هدایت کنند.
با این مقدمه، بدیهی است که خیلی از مطالب، ممکن است برای ما عجیب و غیر علمی بنماید، ولی با گذشت زمان و پیشرفت علم، صحت آنها روشن گردد. مثل حرکت خورشید و گسترش آسمان که قرآن گفته بود و علم تازه کشف کرده است. در بیان زلزله، تشبیهات و تمثیلاتی بیان شده که فهم حقیقت آنها برای ما که فقط در قالب تنگ مادی و علوم تجربی می اندیشیم، سخت است، ولی ما به افق گسترده علم امام، بیشتر از چشم تنگ علم اعتقاد داریم.
حال این علل یا براساس مکاشفه علل ملکوتی و با نگاه به ملائکه موکل آرامش و اضطراب زمین، بیان شده و یا به دلیل تصدیق معارف ذهنی قبل از اسلام، که در ذهن و علم مردم عصر ظهور اسلام، رخنه کرده بود، اظهار شده است، تا بر اساس علوم خویش، ائمه را جاهل نخوانند.
یا منظور از زمین و زلزله، نه فقط در کره کوچک خاکی ما بلکه بر مبنای معنای عمیق زلزله زمین با تاویلات و بطونی که در هر مفهوم دینی منطوی است و با نگاه به حقایقی ژرف و بسیار عمیق، بیان شده است. آیا همین مسایل که بیان مستقیم یا تمثیلی مطالب است، کاملاً قابل تطبیق با یافته های علمی می باشد؟
مقدمه فوق را عرض کردم تا برخی از اذهان که با ملاک علم تجربی، همه چیز حتی علوم ائمه و وحی الهی را محک می زنند، کمی تامل کنند.
در روایات، علل زلزله چنین بیان شده است:
ذوالقرنین وقتی به سد (یاجوج و مأجوج) رسید، از آن رد شد؛ داخل در ظلمات گشت، ناگاه ملکی را دید که بر کوهی ایستاده است؛ طول آن ملک پانصد ذراع (250 متر) بود. ذوالقرنین به او گفت: تو کیستی؟
گفت: من ملکی از ملائکه رحمن و موکل بر این کوه هستم؛ چرا که هیچ کوهی نیست که خداوند خلق کرده است، مگر این که از آن کوه تا این کوه، رگه ای است. پس وقتی خداوند اراده کند که شهری را متزلزل کند، به من وحی می کند و من (بارگه مربوط) آن را می لرزانم(44).
توضیح: شاید این رگه ها را بتواند بر رگه ها و گسل های زلزله خیز که مثل طنابی بر نقشه کره زمین نمودار است، تطبیق کرد، اما همه کوه هایی که خدا خلق کرده است، در کره های خاکی و مادی تنها نیست، چون حتی در عوالم ملکوتی نیز کوه موجود است. لذا آن کوه مرکزی که ملکی موکل آن است، بیشتر به مخلوقی ملکوتی و مربوط به عالم اراده و مشیت و تدبیر می ماند، تا مادی.
به خصوص که در حدیث به دیدار ملائکه و عالم ظلمات، توسط ذوالقرنین تصریح شده و این ها را با چشم باطن می توان مشاهده کرد. لذا تطبیق یافته های علمی با این احادیث، صحیح به نظر نمی رسد، و این احادیث معانی برتر از علل مادی را بیان می کنند.
در حدیثی دیگر، زمین را بر گرده یک ماهی دانسته است که موقع زلزله، آن ماهی یک فلس خود را تکان می دهد و آن قسمت مربوط زمین تکان می خورد، که مسلماً این نیز بر اساس مکاشفه و شهود بسیار قوی معنوی و با مشاهده ملکی بزرگ از ملائکه بیان شده، که به شکل ماهی یا گاو خلق شده است. چون هر پدیده کوچک و بزرگی، ملکی موکل دارد حدیث چنین است:
امام صادق (علیه السلام) فرمود: همانا خداوند عز و جل زمین را خلق فرمود، پس ماهی را امر نمود و ماهی زمین را حمل کرد. ماهی گفت: زمین را با قدرت خودم حمل کردم! خداوند (برای محو عجب و غرور او) ماهی ای به اندازه یک وجب را برانگیخت که در بینی او داخل شد، پس زمین تا چهل روز به زلزله افتاد (به خاطر اضطراب آن ماهی بزرگ). وقتی خداوند بخواهد زمینی را متزلزل کند، آن ماهی کوچک را بر آن ماهی بزرگ نازل می نماید و زمین می لرزد(45).
توضیح: این ماهی مثل یک روح، کالبد زمین را در تصرف دارد و قدرت اراده آن نه مثل دو دست محدود بشر، بلکه مثل فلس های بی شمار ماهی، سراسر زمین را در بر گرفته و هر نقطه را اراده کند، می تواند فقط همان نقطه را بلرزاند و این تمثیل، نهایت تسلط و اقتدار کنترل شده را می رساند. در عین حال، از عالم ملکوت و تمثیلات حقیقی فوق مادی و علل حقیقی پدیده ها خبر می دهد. این ماهی یک ملک بزرگ موکل بر امنیت یا زلزله زمین است و او نیز در اختیار امام معصوم است و امام در اختیار خدا است و به امر او عمل می نماید.

بخشی از کتاب "زلزله چرا؟" نوشته آیت الله میرستار مهدیزاده
http://www.ghadeer.org/Book/70/11796

[سعدی]

با توجه به آنچه گفته شد، آیا می توان اعتقادی را نمی توان به این دلیل که در تضاد با علم است رد کرد؟ آیا ممکن است یک اعتقاد را نتوان با علوم جدید تطبیق داد؟

(تفاوت در نقل قول پست بعد، به دلیل ویرایش این پست است)

[عمار94]

(۲۲/اردیبهشت/۹۵ ۸:۴۷)سعدی نوشته است:  با توجه به آنچه گفته شد، هر اعتقادی را می توان بر علم تطبیق داد. پس هیچ اعتقادی را نمی توان به این دلیل که در تضاد با علم است رد کرد.

کلیسا در قرون وسطی معتقد بود (زمین مرکز جهان است و دیگر اجرام اسمانی به دور زمین گردش میکنند)
اما امروزه (و حتی در اواخر قرون وسطی توسط گالیله ) نشان داده شد که زمین خودش حرکت وضعی دارد و اعتقاد به
((زمین مرکز جهان است و دیگر اجرام اسمانی به دور زمین گردش میکنند) ) ظاهرا از نظر علمی رد شد .
نشان دهید این اعتقاد را میتوان با علوم جدید توجیه کرد .

[سعدی]

وقتی میشه قرارگرفتن زمین بر پشت ماهی و "سه فرسخ بودن فراگیری آسمان" را با علوم جدید تطبیق داد، چرا نتونیم این اعتقاد رو تطبیق بدیم؟


شما می دونید که مبداً مختصات رو میشه به صورت قراردادی تعیین کرد و حرکت سایر نقاط فضا رو بر اساس این مبدا مختصات سنجید. با در نظر گرفتن یک سیستم مختصات که در اون مرکز زمین ثابت فرض شده، میشه این موضوع رو توجیه کرد.

---

البته وقتی پای نظریات دانشمندان به میون میاد، کار تطبیق دادن قدری سخت میشه. چرا که اونها نظریاتشون رو با جزئیات و توضیحات زیاد مطرح می کنند که این موضوع راه را بر تفسیر کلمات می بنده.

زمانی ما می تونیم تفسیر ارائه بدیم که موضوع در قالب یکی دو جمله و بدون توضیحات زیاد بیان شده باشه. در این مثال اگر توضیحات فراوان بطلمیوس در مورد مدل زمین مرکزی اش نبود، میشد فرض کنیم که منظور از این "زمین" چیزی غیر از زمینی است که ما می شناسیم. یا میشد مفهوم "مرکز" و "به دور زمین گردش کردن" را تفسیر کرد و اینطور گفت که زمین به دلیل وجود انسانها در مرکز اهمیت است و تمام جهان به خاطر برآورده ساختن نیازهای زمینیان گردش می کنند.

[عمار94]

(۲۲/اردیبهشت/۹۵ ۱۴:۴۷)سعدی نوشته است:  شما می دونید که مبداً مختصات رو میشه به صورت قراردادی تعیین کرد و حرکت سایر نقاط فضا رو بر اساس این مبدا مختصات سنجید. با در نظر گرفتن یک سیستم مختصات که در اون مرکز زمین ثابت فرض شده، میشه این موضوع رو توجیه کرد.

مبدا مختصات الزاما باید در زمان های مختلف ثابت باشد ! در دادگاه گالیله بحث روی این نبود که مبدا مختصات ثابت است یا متغییر ! بلکه بحث روی گزاره های کاملا روشن و بدون شبهه بود !

نقل قول:
انسان تشنه اگر اشتباه کند و آب دریا را بنوشند نه تنها سیر نخواهد شد ، بلکه عطشش بیشتر هم میشود و اگر همچنان اب شور را از اب شیرین تشخیص ندهد ممکن است حتی دچار خفگی هم شود . ظاهر چنین شخصی در آستانه ی خفگی مشاعرش را هم از دست میدهد و روی به هذیان گویی می آورد !

[سعدی]

شما می فرمایید زمین نمی تونه مبداً مختصات باشه، چون متحرک است. مشکل اینجاست که شما حرکت زمین رو بر اساس یک دستگاه مختصات دیگر می سنجید.


به هر حال همان طور که گفتم، اعتقادات مذهبی رو ساده تر از نظریات دانشمندان میشه تفسیر کرد. اعتقادات مذهبی معمولاً با توضیحات زیادی بیان نمیشن و امکان تفسیر ماورایی اونها وجود داره.

---

نقل قول:ظاهر چنین شخصی در آستانه ی خفگی مشاعرش را هم از دست میدهد و روی به هذیان گویی می آورد !

یکی از نکاتی که می خوام از این بحث دریافت کنی اینه:

ما نباید کسی رو به خاطر اعتقاد به قرارگیری زمین بر پشت ماهی به هذیان گویی متهم کنیم.

---

این مطلب هم به بحثمون مرتبط هست:

تفسیر رانده شدن شیاطین توسط شهاب‌سنگ‌ها

[عمار94]

(۲۲/اردیبهشت/۹۵ ۱۵:۳۷)سعدی نوشته است:  ما حق نداریم کسی رو به خاطر اعتقاد به قرارگیری زمین بر پشت ماهی به هذیان گویی متهم کنیم.

فکر کنم منظورم کاملا روشن بود که منظور از (هذیان گویی) متغیر دانستن مبدا مختصات توسط شما بود !
چون بحث من دقیقا از جایی بود که ادعا شد (هر اعتقادی را میتوان با علم توجیه کرد !)
این که سعی میکنید بحث را از مسیر خارج کنید عجیب نیست و ممکن است در هر بحثی این حاشیه سازی ها ایجاد شود .
آنچه باعث نگرانی است هویدا شدن نشانه های خروج شما از دایره ی منطق و حتی ورود به دنیای جنون و پریشانی است

[سعدی]

آقا عمار، توصیه می کنم در مورد "چارچوبهای مرجع" در فیزیک تحقیق بفرمایید. برای نوشتن معادلات حرکت نیاز به یک چارچوب مرجع با مبدا قراردادی داریم که این چارچوب می تواند لخت یا غیر لخت باشد. اهمیت کاری که کوپرنیک و گالیله انجام دادند، ارائه یک چارچوب مرجع لخت بود که نسبت به چارچوب مرجع غیر لخت ارائه شده توسط بطلمیوس معادلات را ساده تر میکرد.

---

اما ... اگر توجیه فیزیکی این مدلی برای اعتقاد دلخواهمان نیافتیم چه؟ در آن صورت می تونیم کلمات ذکر شده در اون رو طوری تفسیر کنیم که این تفسیر با علم همخوانی داشته باشه. به طور مثال:

"زمین بر پشت ماهی است" : این ماهی همان ماهی نیست که ما فکر می کنیم.
"خورشید در دریای آسمان است" : این دریا یک دریای پر از آب نیست. ممکن است فرضاً منظور از این دریا، فضا باشد.
"فراگیری آسمان تا سه فرسخ است" : منظور از فرسخ، آن فرسخی نیست که ما به طور معمول به کار می بریم.


فقط یک شرط داره: این اعتقاد نباید با توضیحات خیلی زیاد بیان شده باشه تا جا برای تفسیر باقی بمونه.

[قلب]

سلام


یه سری مطلب نوشتم ولی پاک شد

خلاصه اینکه جناب سعدی از جهتی درست میگن و بنده هم مخالف تطبیق دین با علم مدرن هستم به غیر از پزشکی که بین طب سنتی و پزشکی مدرن شباهت های زیادی هست یا چند تا موضوع دیگه


اون لینکی که درباره شهاب و شیاطین بود هم بسیار عالی بود و منظور شمارو فهمیدم


مثلا درباره کلمه خلیفه الله در قران که به یک معنی عام یعنی انسان حالا هر انسانی و به معنی خاص یعنی پیامبران و امامان اشاره داره


یا درباره هبوط حضرت ادم (علیه السلام) که نزدیک 8 هزار سال پیش بوده ولی علم مدرن عقیده دیگه ای داره و این تفاوت دیدگاه به خاطر اینه که علم مدرن انسان رو جسم فرض می کند در حالی که دین انسان رو روح می داند


به طور کلی دین وسعت بیشتر و لایه های زیادتری دارد و نظریات دانشمندان وسعت کمتری دارند

[عمار94]

سلام جناب قلب
آنچه که در این تاپیک مطرح شده بررسی دین یا بررسی علو و دین نیست .
بدیهی است که هر بررسی نیاز به مقدماتی دارد .
گزاره ای در این تاپیک مطرح شد که ((هر اعتقادی را میتوان طوری تفسیر کرد که با علم در تضاد نباشد )) . غلط بودن این گزاره کاملا روشن است و اتفاقا خود سعدی ( یا هر چی که هست ) غلط بودن آن را بهتر میداند .
مثلا اگر کسی در هنگام ظهر ادعا کرد که الان شب است . دچار اشتباه شده و نمیتوان با تغییر مبدا زمان حرفش را توجیه کرد !
این که کسی گزاره ای غلط را با ان که میداند غلط است درست اعلام کند (به طور مشخص کاربر سعدی در این تاپیک)، نشانه ی .... اوست !
گرچه گفته میشود افراد .... را باید محدود کرد ، اما با گسترش ارتباطات مجازی عملا امکان محدود سازی تمام .... ها وجود ندارد و باید یاد گرفت چگونه .... را شناخت و در برابرش ایستاد .

[قلب]

(۲۳/اردیبهشت/۹۵ ۸:۲۴)عمار94 نوشته است:  سلام جناب قلب
آنچه که در این تاپیک مطرح شده بررسی دین یا بررسی علو و دین نیست .
بدیهی است که هر بررسی نیاز به مقدماتی دارد .
گزاره ای در این تاپیک مطرح شد که ((هر اعتقادی را میتوان طوری تفسیر کرد که با علم در تضاد نباشد )) . غلط بودن این گزاره کاملا روشن است و اتفاقا خود سعدی ( یا هر چی که هست ) غلط بودن آن را بهتر میداند .
مثلا اگر کسی در هنگام ظهر ادعا کرد که الان شب است . دچار اشتباه شده و نمیتوان با تغییر مبدا زمان حرفش را توجیه کرد !
این که کسی گزاره ای غلط را با ان که میداند غلط است درست اعلام کند (به طور مشخص کاربر سعدی در این تاپیک)، نشانه ی .... اوست !
گرچه گفته میشود افراد .... را باید محدود کرد ، اما با گسترش ارتباطات مجازی عملا امکان محدود سازی تمام .... ها وجود ندارد و باید یاد گرفت چگونه .... را شناخت و در برابرش ایستاد .

سلام


بنده همون اول گفتم حرف ايشون از جهتي درسته و مقصود از جهت مفاهیمی بود که بنده از مثال شیاطین و شهاب سنگ ها متوجه شدم


اینکه ایشون دنبال کدام مفهوم و نتیجه گیری هستند بحث ديگريست


اما اگر بحث ايشون اساساً این باشه که عقاید مذهبی را به دلیل نداشتن تعاریف دقیق میشود با علم روز تطبیق داد پس نتیجه اینکه هر عقیده ای درست است یا چيزه دیگر باید بگم بنده متوجه منظور ايشون نشدم


بهتره جناب سعدی بیشتر و واضح تر درباره نتیجه بحثهای مطرح شده توضیح بدن تا مفاهیم بیشتر روشن بشه