-- آسیب شناسی تفسیر علمی قرآن --

[آلاله]

بسم الله الرحمن الرحیم


انما یخشی الله من عباده العلماء

و تنها بندگان دانا و دانشمند از خدا ترس آمیخته با تعظیم دارند
فاطر ۲۸

همانطور که از اسم تاپیک مشخصه در اینجا قصد داریم مطالب علمی قرآنی رو بررسی کنیم ان شاالله ....

[ضحی]

سلام
موفق باشید
انشاالله از مخاطبان و منتقدان اصلیتون خواهم بود
این دو تاپیک هم موجوده...
http://forum.bidari-andishe.ir/thread-20996.html
http://forum.bidari-andishe.ir/thread-21119.html

[آلاله]

آسیب شناسی تفسیر علمی قرآن

در مقوله آسیب شناسی تفسیر علمی قرآن ، بیش از همه مسأله تندروی مفسّران و نتیجه گیری های غیر معقولانه نمود وعینیّت دارد . به طوری که به خاطر اهمیّت این مسأله به طور جداگانه در ادامه به آن پرداخته می شود .

اصولاً ریشه های آسیب رساننده به فرهنگ تفسیر علمی در چند گزینه خلاصه می شود که عبارتند از:

1- رونوشت وتأیید آراء خاورشناسان توسّط بعضی از مفسران اسلامی بدون تأمّل و نقد آراء شان

2-تندروی مفسّران علمی قدیم مثل زرکشی وسیوطی در مبحث اعجاز قرآن درباره علوم انسانی و....

3-تندروی علمای جدید مثل صبحی صالح در باره اعجاز قرآن

4- تندروی وروشی نادرست در معرّفی اعجاز قرآن توسّط رشاد خلیفه وپیروان او که بدون تأمّل اندیشه او را پذیرفتند

5-نسبت دادن افعال نابجا ونا مربوط به آیات قرآنی که چه در معنی وچه دربیان با موضوع نسبت داده شده متفاوتند

6- تفسیر به رأی بعضی از مفسّران

7- تکیه نابجا به بعضی از علوم قرانی مثل شأن نزول که توسّط بعضی از مفسّران ونویسندگان اعجاز قرآن دامنه دارشد و بسیاری از علوم را تنها به واسطه این مجموعه ها (داستانهای سبب نزول ) به آیات قرآن نسبت می دهند . در حالی که اساساً شأن نزول یا سبب نزول با توجّه به اینکه حجم زیادی از این داستانها ساختگی هستند ، نمی تواند ملاک تشخیص آیات علمی ویا ایجاز علمی باشد که بسیاری از خاورشناسان به آن توسّل جسته ویا ایراد گرفته اند وتعدادی از مسلمانان هم در کتب خود به آن اکتفا نموده اند .

8- نادانی وکمبود اطّلاعات علمی بسیاری از نویسندگان اعجاز قرآن که فکر می کنند به قرآن حمله شده وقرآن مظلوم وناتوان است وباید به هر نحوی شده به آن کمک کرد ، در صورتی که قرآن نیازی به این کمکهای دروغین نیست ! چه بسا که این کمک ها بیشتر به مسلمانان لطمه می زند و عاملی می شود تا بسیاری از خاورشناسان به استناد آنها نتیجه گیری های ناشایستی بگیرند واین را در عمل هم با نوشتن کتاب به اصطلاح انتقادی نشان دهند .

مقوله آسیب شناسی تفسیر علمی قرآن را که بسیار مبحث بکر وتازه ای است ونیاز به کار جدّی وپزوهشی استوار دارد را به تندروی مفسران گذشته ومعاصر در تفسیر قرآن خلاصه می کنیم ولی این گستره علمی هنوز نیازمندی هایی دارد وبرای شناخت آن شایسته است که کار پژوهشی وتحقیقی همراه با خلق آثار ماندگار صورت گیرد . وکاری شگرف در حوزه اندیشه وتعقّل اسلامی بر جا بماند .

تندروی مفسّران علمی قدیم وجدید

متأسّفانه عدّه ای می خواستند در طول تاریخ به هر صورت که شده هر آیه ای از کلام الله مجید را به زور هم که شده به چیزی نسبت دهند در حالی که این رویه غلط واشتباهی بود که باز متأسّفانه در قرن حاضر توسّط امثال آقای راشد خلیفه ادامه پیدا کرد ولی زود خنثی شد .

دیدگاه دانشمندان قران پژوه از دیر باز نسبت به علوم قرآنی و وجود علوم طبیعی وسایر علوم زمینی در قرآن به دو دیدگاه جداگانه تقسیم می شود که عبارتند از :

کسانی که معتقدند همه دانش بشری در قرآن وجود دارد
کسانی که معتقدند همه دانش بشری در قرآن وجود ندارد

الف) دلايل كسانى كه معتقدند همه علوم در قرآن كريم موجود است:

1- ظاهر آيات قرآن دلالت‏بر اين دارد كه همه چيز در قرآن هست:

لا رطب ولا يابس الا فى كتاب مبين
«هيچ ترو خشكى نيست مگر آنكه در كتاب مبين الهى وجود دارد. » (انعام -59)

ونزلنا عليك الكتاب تبيانا لكل شى‏ء
« هيچ چيزى را در كتاب فروگذار نكرديم در حالى كه روشن كننده هر چيز است.» (نحل -89)

ما فرطنا فى الكتاب من شى‏ء
« هيچ چيزى را در كتاب فروگذار نكرديم‏». (انعام -38)

اينان معتقدند كه قرآن وجود كتبى جهان تكوين و خلاصه‏اى از اسرار آفرينش است، پس همه علوم در قرآن وجود دارد و از آن الهام گرفته است و حتى مسائل فيزيك و شيمى و رياضى در قرآن هست و اگر ما نتوانيم آنها را پيدا كنيم علتش اين است كه عقل ما از درك و استخراج آنها از قرآن قاصر است. در آينده بشريت پيشرفت مى‏كند و همه مسائل را از قرآن به دست مى‏آورد.

مرحوم فيض كاشانى در استدلال به آيه دوم اينطور مى‏فرمايد:

« كه علوم انسان دو گونه است اول علوم مستفاد از حس كه به وسيله تجربه و حواس به دست مى‏آيد و اين علوم متغير و فاسد شدنى و محصور و متناهى است و اكثر علوم مردم اين گونه است.

دوم علومى كه از مبادى و اسباب و غايات به صورت علوم واحد كلى بسيط بر وجه عقلى و غير متغير به دست ميآيد.

و آن علم به مسبب الاسباب هر چيزى است و اين علم ضرورى و كلى و محيط به همه امور و احوال است و شك و تغيير و غلط در آن نيست و اين علم مثل دانش خدا به اشيا و علم ملائكه و انبياء و اوصياست كه به احوال موجودات در گذشته و آينده آگاهى دارند. هر كس كيفيت اين علم را بداند معنى آيه تبيانا لكل شى‏ء را مى‏فهمد و متوجه مى‏شود كه همه علوم و معانى در قرآن هست و هر امرى خودش يا مقومات و اسباب و مبادى و غايات آن در قرآن وجود دارد.»


2 - دليل دوم بر اين كه تمام معارف بشرى در قرآن وجود دارد آياتى است كه اشاره به علوم مختلف مى‏كند.

غزالى در كتاب جواهر القرآن بر اين مطلب اصرار مى‏ورزد و مثالهاى فراوان مى‏زند كه علوم مختلف از قرآن نشات گرفته است.

او بعد از اين كه بيان مى‏كند تمام علوم دينى و علوم وابسته به آنها (مثل لغت، نحو، قرائات، علم مخارج حروف، علم تفسير، علم قصص اولين، علم كلام، علم فقه، علم اصول فقه و...) از قرآن منشا گرفته است‏سرچشمه ساير علوم را هم قرآن مى‏داند، مثل علم طب، علم هيئت و نجوم، علم تشريح اعضا و علم سحر و طلسمات و... آنگاه مى‏گويد:

اين علوم (آنچه شمرديم و نشمرديم) اوائل و اصول آنها از قرآن است و منشا علم طب را آيه « و اذا مرضت فهو يشفين‏» مى‏داند كه خداوند از قول حضرت ابراهيم عليه السلام نقل مى‏فرمايد و مى‏گويد اين فعل واحد را كسى نمى‏شناسد مگر كسى كه علم پزشكى را كامل بداند و...


3 - دليل سوم بر وجود همه علوم در قرآن اين است:

رواياتى دراين زمينه وارد شده است كه مؤيد عموميت مستفاد از لفظ آيات است‏ به علاوه ائمه عليهم السلام در مورد علوم مختلف (همچون پزشكى و فضائى و ...) سخن گفته‏اند و سپس فرموده‏اند كه تمام علوم ما از قرآن است.

پس معلوم مى‏شود كه علوم مختلف در قرآن وجود دارد، لكن افراد خاصى از آن مطلع هستند. براى مثال به چند روايت اشاره مى‏كنيم:

امام باقر عليه السلام:

ان الله تبارك و تعالى لم يدع شيئا تحتاج اليه الامة الا انزله فى كتابه و بينه لرسوله. « خداوند تبارك و تعالى هيچ چيز را كه مسلمانان به آن محتاج باشند فرو گذار نكرده است و آنها را در قرآن نازل فرموده و براى پيامبر صلى الله عليه وآله بيان كرده است‏».

4 - دليل ديگر بر وجود همه علوم در قرآن مساله بطون قرآن است.

در بسيارى از روايات اسلامى به بطون قرآن و اين كه هر آيه‏اى چندين بطن دارد اشاره شده است. اين اعجاز قرآن است كه عارف و فقيه و فيلسوف و فيزيكدان هر كدام يك برداشت جداگانه از آيات قرآن دارند، و هر كدام از يك آيه چيزى متوجه مى‏شوند كه ديگران از آن غفلت مى‏كنند. پس هيچ كدام نبايد برداشت ديگرى را رد كند زيرا اگر فيلسوف هم فيزيكدان بود شايد مثل او برداشت مى‏كرد.

غزالى در احياءالعلوم به اين مطلب استشهاد كرده و تعداد علوم قرآن را تا هفتاد و هفت هزار و دويست علم ذكر كرده است و بعد مى‏گويد: « اين عدد چهار برابر مى‏شود، چون هر كلمه ظاهر و باطن دارد و حد و مطلع دارد.»

ان شاالله ادامه دارد ....

[آلاله]

ب) دلايل كسانى كه معتقدند همه علوم بشرى در قرآن كريم موجود نيست:

اول: قرآن كتاب هدايت اخلاقى و تربيتى و دينى انسان است و نازل شده تا انسانها رابه سوى فضيلتها و خداشناسى هدايت كند تا از خرافه پرستى دور شوند، و حقوق (افراد و خانواده و اجتماع) را به صورت كلى بيان كرده تا مردم با رعايت احكام الهى زندگى سالم داشته باشند و بر جهانشناسى و معرفت طبيعت تكيه مى‏كند تا رابطه انسان و جهان با خدا روشن شود و مردم معرفت‏بهترى به خدا پيدا كنند.

پس ضرورتى ندارد كه قرآن همه مسائل علوم تجربى و عقلى ونقلى را با تفصيلات و فرمولهاى آنها بيان كرده باشد، بلكه به آيات الهى در زمين و آسمان براى سير در ملكوت و تفكر در صنع الهى اشاراتى دارد تا به هدف تربيت و تزكيه انسانها نايل شود و بعيد نيست منظور از بيان همه چيز در قرآن مسائل دينى و هدايتى مردم باشد همان طور كه بعضى از مفسران هم گفته‏اند.

دوم: ظهور آياتى كه دلالت‏بر اين دارد كه هر چيزى كه در قرآن هست قابل اخذ نيست، يعنى نمى‏توان عموميت آنها را پذيرفت و گفت همه علوم بشرى و همه معارف دينى با هم و به صورت مفصل در قرآن موجود است مثل علم شیمی وفیزیک و...(که کلیّت این علم در قرآن وجود ندارد وتنها بعضی از آیات اشرتی به این علوم دارند )

سوم: در مورد آيات قرآن كه اشاراتى به علوم طبيعى و تجربى و شناخت طبيعت دارد مى‏توان پرسيد آيا هدف آن بيان و كشف فرمولهاى هندسه و شيمى است‏يا به طور حاشیه ای وجنبی اين بحثها را مطرح كرده است. در اينجا بسيارى معتقدند كه ذكر مثالهاى علمى در قرآن موضوعيت ندارد يعنى مثال است و هدف آموزش علوم نيست‏بلكه مثال را براى هدف ديگر آورده است.

در اين مورد ذكر اين مطلب لازم است كه آياتى كه براى پيدايش علوم شيمى و ماشين سازى و هندسه به آنها استشهاد كرده‏اند دلالت‏بسيار ضعيفى دارد و يا اصلا بر موارد فوق دلالت ندارد.

براى مثال، آيه رفيع الدرجات هيچ ربطى به دايره و 360 درجه بودن آن ندارد. در اين مورد درجات دايره يك قرارداد و اعتبار رياضى است و آيه شريفه هم اشاره‏اى به دايره ندارد و استفاده عدد 360 از اعداد ابجد هم بلا دليل است و هيچ دليل نقلى يا عقلى نداريم كه قرآن بر اساس حروف ابجد صادر شده باشد.

بعضى آيات قرآن اشاراتى به علوم دارد و يا حتى تشويق به علم مى‏كند و گاهى ممكن است اشاره قرآن به يك مطلب موجب توجه انسان به آن رشته علمى شده باشد، لكن اين مطلب غير از اين است كه كسى ادعا كند تمام فرمولها و طرز ساخت ماشين و هواپيما در قرآن آمده است.

بلى در قرآن اشاراتى به بعضى علوم و مطالب علمى شده است كه استطرادى و عرضى است، ولى همه علوم بالفعل در قرآن مذكور نيست، و اين آيات (مثل آيه 89 سوره نحل و 38 و 59 سوره انعام) دلالت‏بر اين مطلب دارد كه تمام احتياجات دينى و هدايتى مردم در قرآن به طور مفصل يا مجمل ذكر شده است.

بنابراین باید گفت که در قرآن کریم مبانی بسیاری از علوم وجود دارند واز بسیاری از علوم هم نام برده شده که در حال حاضر کشف شده اند واز بسیاری از علوم هم صحبت شده که در حال حاضر به نتیجه نرسیده اند ودر حدّ اگر وامّا وفرضیه ونتیجه هستند


ان شاالله ادامه دارد ....

[آلاله]

مثال‏هاى علمى قرآن

قرآن در آيات زيادى به حركت زمين و خورشيد و زوجيت گياهان و... اشاره دارد. به طورى كه انسان را در مقابل عظمت علمى خود خاضع مى‏كند. ولى آنچه مهم است اين است كه روشن شود هدف قرآن از ذكر مثالهاى علمى چيست؟


الف: ذكر مطالب و مثالهاى علمى در قرآن كريم هدف اصلى و نهايى قرآن نيست‏بلكه هدف اصلى قرآن هدايت انسان به سوى خداست اما براى مثال و شاهد آوردن از مطالب علمى واقعى استفاده مى‏كند. پس علوم تجربى و پرداختن به آنها از اهداف اصيل و اوليه قرآن محسوب نمى‏شود. اين قول مطابق نظر بعضى بزرگان و كسانى است كه مى‏گفتند قرآن تبيان هر چيزى است كه در رابطه با هدايت دينى باشد.



ب: همان طور كه بيان هدايت و معنوى انسان و معارف الهى از اهداف اوليه و اصيل قرآن كريم است، بيان مطالب علمى هم از اهداف اصيل قرآن است و لذا قرآن به علوم طبيعى و شناخت طبيعت توجه زيادى كرده است. اين كلام مى‏تواند مطابق نظر كسانى باشد كه مى‏گفتند در قرآن همه علوم و معارف دينى و بشرى و تجربى وجود دارد.

ج: قرآن در داستانها و مثالهاى علمى به صورت سمبليك و طبق فرهنگ مخاطبان خود سخن مى‏گويد و هدف آن بيان مطالب علمى به صورت اصلى يا عرضى نيست و چون در بحث قبل، ما وجود همه علوم در ظواهر قرآن را رد كرديم، پس مبناى قول دوم باطل شده است لكن براى روشن‏تر شدن مطلب كلام يكى از نويسندگان را در مورد مطالب علمى قرآن مى‏آوريم:

بعضى از بزرگان معاصر اين طور فرموده‏اند در قرآن كريم بحث درباره جهان و طبيعت و انسان به طور استطرادى و تطفلى به ميان آمده است و شايد هيچ آيه‏اى نيابيم كه مستقلا به ذكر آفرينش جهان و كيفيت وجود آسمانها و زمين پرداخته باشد، هماره اين بحثها به منظور ديگر عنوان شده است. در موارد بسيار گفتگو از آفرينش جهان و انواع آفريده‏ها براى آگاهانيدن انسان و رهنمونى اوست‏به عظمت الهى و سترگى حكمتهايى كه خدا در آفرينش به كار برده است. در همه جا نيز اين هدف ممكن است منظور باشد كه انسان با نگرش به عالم از آن جهت كه آفريده خدا و در چنبره تدبير اوست معرفت فطرى و شناخت‏حضورى خود را شكوفايى دهد، و شدت و نيروى بيشترى بخشد (و عقربه دل او را در جهت‏خدا نگاه دارد.

به عبارت ديگر، قرآن كتاب فيزيك، گياه شناسى، زمين شناسى و يا كيهان شناسى نيست. قرآن كتاب انسان سازى است و نازل شده است تا آنچه را كه بشر در راه تكامل حقيقى (تقرب به خداى متعال) نياز دارد به او بياموزد و لذا آيات مربوطه به جهان و كيهان در هيچ زمينه هيچ گاه به بحث‏هاى تفصيلى در مورد موجودات نپرداخته بلكه به همان اندازه‏اى كه هدف قرآن در هدايت مردم تامين مى‏شده بسنده كرده است. به همين جهت، بر خلاف بسيارى از آيات ديگر اين آيات داراى ابهامهايى است و كمتر مى‏توانيم يك نظر قطعى به قرآن نسبت دهيم .

* مثلاً انچه در مورد اعجاز ریاضی شایعه شد

آقای دکتر رشاد خلیفه بنیانگذار سلسله بحث هایی شد که بدون پشتوانه علمی تنها برای بزرگ نشان دادن قرآن طرفداران ودنباله روان زیادی پیدا کرد ولی نمی دانست که قرآن آنقدر بزرگ است که نیازی به شایعه پراکنی وتبلیغ نیست . اگر امروز مسلمانان ضیفند از قران نیست از مهجور ماندن قرآن در میان ما است .

دكـتـر مـحـمـد حـسـن هـيتو, يكى از نقادان اعجاز عددى قرآن در كتاب ((المعجزة القرانية )) مـى گـويد: از اولين كسانى كه تئورى رشاد خليفه را نقد نمود استاد ((حسين ناجى محمد)) در كتابش موسوم به ((التسعة عشر ملكا)) مى باشد.

ايـشـان هـفـت جـمـله ابداع نموده كه همه از 19 حرف تشكيل شده و هر كدام داراى 3 حرف لام مـى بـاشـدو مـجموع حروف اين جمله ها نيز 133 است كه مضرب 19 و مجموع لام ها در هرهفت جمله نيز 19 است -- .مثل :

1 ـ لا بعث و لا حساب و لا جهنم .

2 ـ لا صراط و لا جنة و لا نعيم .

3 ـ مهندس الكون الرب ابليس .

4 ـ البهائية هى الدين الحق .

5 ـ بهااللّه آخر الانبيا.

6 ـ الجنة و النار اكذوبتان .

7 ـ رقم تسعة عشر رمز لابليس .

برای مثال بسیاری از سوره های قرآن را مضربی از 19 می داند که نمونه های آن را می بینید :

1- حرف ((نون )) در سوره ن و القلم 131 مرتبه آمده است , نه 133مرتبه تا مضرب 19 باشد.

2- سوره علق مطابق شمارش كامپيوترى 285 حرف است يعنى 19*15.

3- سـوره نـاس كـه آخـريـن سـوره قرآن است تعداد حروف آن 114 حرف است كه مضرب نوزده مى باشد.

4- تعداد كلمه ((اللّه ))2698 مرتبه , ((رحمن )) 57 مرتبه , ((رحيم )) 114 مرتبه است كه همه مضرب صحيح عدد نوزده مى باشند.

5- جمله بسم اللّه الرحمن الرحيم كه اولين آيه قرآن است , داراى نوزده حرف است .تك تك كلمات اين جمله به تعدادى قابل تقسيم بر عدد نوزده در قرآن به كاررفته است .

6- اگـر تعداد مواردى را كه تك تك كلمات جمله بسم اللّه الرحمن الرحيم بعد ازتقسيم بر عدد 19 در قرآن به كار رفته است , محاسبه كنيم باز هم به ضريب 19مى رسيم

7- سـوره نـصـر كـه به قولى آخرين سوره مى باشد, درست داراى 19 كلمه مى باشداولين آيه اين سوره نيز 19 حرف دارد.

8- در سـورهاى هفتم , نوزدهم و سى و هشتم حرف ((ص )) در ميان حروف مقطعه اشان مشترك اسـت و اگر تعداد ((ص )) را در اين سوره ها حساب كرده با هم جمع كنيم , به عدد 152 مى رسيم كه مضرب 19 است .

عدد 152 مى رسيم كه مضرب 19 است .

و.... که هیچ کدام از این آمارها صحیح نیست ووقتی در قالب ضرب وتقسیم قرار می گیرند مطمئنّاً عدد 19 و یا مضربی از آن یافت نمی شود ، این چه اشتباه بزرگی است ؟

ان شاالله ادامه دارد ...