سلسله مباحث « اهل بیت (علیهم السّلام) در قرآن »

[أین المنتظر]

سلام همسنگران. خدا قوت. همه مامیدانیم که برای رسیدن به بهشت و نوشیدن آب از حوض کوثر، باید به دو اصل تمسّک بجوییم. 1- قرآن 2- اهل بیت.در حدیث ثقلین آمده که این دو هرگز از یکدیگر جدا نخواهند شد. یعنی این دو به هم وابسته و مکّل یکدیگرند. اگر اینگونه فکر کنیم که تنها اهل بیت (علیهم السّلام) از قرآن حرف زدند و آن را تفسیر کرده اند، و قرآن هیچ حرفی از آنها نزد و هیچ نامی از آنها نبرد، راطه یکطرفه می شود و در نتیجه این دو به هم وابسته نیستند. بنابراین در آیات متعددی از قرآن از اهل بیت بطور غیر مستقیم یاد شده است. حقیر، مقاله ای کوتاه و مختصر در رابطه با این موضوع نوشته ام که بصورت تدریجی در این تاپیک قرار میدهم. البته این مقاله نه بصورت حرفه ای بلکه بصورت ساده و مختصر نوشته شده تا بدرد عموم بخورد. سعی کردم برای هر آیه یک روایت از اهل بیت یا بیشتر همراه با سند بیاورم. ان شاءالله که مورد رضایت خداوند متعال و اهل بیت (علیهم السّلام)، قرار بگیرد.

1. اهل بیت نعمت های الهی:

« ثُمَّ لَتُسألُنَّ یَومَئِذٍ عَنِ النَّعیم » .
(تکاثر/ 8)
ترجمه: سپس در آن روز از نعمتی که در اختیار داشتید، بازخواست خواهید شد.
قال الصادق ( ع ): "نحن من النعیم" .
ترجمه: ما از نعمت های خداوندیم. ( نورالثقلین، ج 1، ص 665 و تفسیرالمیزان )

[أین المنتظر]

21- اهل بیت (علیهم السلام) امت میانه

‏و کذلک جعلناکم امةً وسطاً لتکونوا شهداء على الناس و یکون الرسول علیکم شهیدا...
بقره / 143

ترجمه: ما شما را امت وسط قرار دادیم تا این که گواهان و حجّت بر مردم باشید. و پیامبر بر شما شاهد باشد...

ابان بن عیاش از سلیم بن قیس نقل کرده که گفت: امیرالمؤمنین(علیه السلام) فرمود: به راستى خداوند ما را در این آیه "لتکونوا شهداء على الناس" قصد کرده است. پس، رسول خدا شاهد بر ماست و ما شاهدان بر مردم هستیم و حجت او در زمین مى باشیم و ما آنانى هستیم که خداوند درباره ایشان فرمود: "و کذلک جعلناکم امةً وسطاً...

شواهد التنزیل، ج 1، ص 92

[أین المنتظر]

22- نزول آیه نور در شأن علی، حسن، و حسین (علیهم السلام)

يا ايها الذين آمنوا اتقوا الله و‌ آمنوا برسوله يؤتکم کفلين من رحمته و يجعل لکم نورا تمشون به و يغفر لکم والله غفور رحيم
حديد، آيه‏28

ترجمه: اي کساني که ايمان آورديد، تقواي الهي پيشه کنيد و به رسولش ايمان بياوريد تا دو سهم از رحمتش به شما ببخشد و براي شما نوري قرار دهد که با آن (در ميان مردم و در مسير زندگي خود) راه برويد وگناهان شما را ببخشد. و خداوند‌ آمرزنده مهربان است.

از ابن عباس نقل شده که مراد از جمله «يؤتکم کفلين من رحمته‏» حسن و حسين(علیه السلام) است و منظور از «يجعل لکم نورا تمشون‏» علي بن ابي طالب(علیه السلام) است.
(شواهد التنزيل، ج‏2، ص‏227)

در حديث ديگري در همان کتاب، با سند خود از جابر بن عبدالله از پيامبر نقل کرده که در تفسير «يؤتکم کفلين من رحمته‏» فرمود: منظور حسن و حسين است و در تفسير «و يجعل لکم نورا...» فرمود: منظور علي بن ابي‏طالب است. و حاکم در همان کتاب از‌ امام باقر(علیه السلام) در تفسير همين آيه نقل مي‏کند که فرمود: «من تمسک بولاية علي فله نور؛ براي کسي که به ولايت علي بن ابي‏طالب تمسک جويد، نوري وجود دارد!»
(همان، ج‏2، ص‏228)

[أین المنتظر]

23- نزول آيه خير البرية در شأن علی (علیه السلام)

إن الذین آمنو و عملو الصالحات اولئک هم خیرالبریة
بینه / 7

ترجمه: همانا کساني که ايمان آورده و عمل صالح انجام دادند، بهترين مخلوقات [خدا] هستند.


1 - ابن حجر و ديگران از ابن عباس نقل کرده‏ اند: هنگامي که آيه (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ...) نازل شد، رسول خداصلي الله عليه وآله خطاب به علي ‏عليه السلام فرمود: «مقصود از آن تو و شيعيان تو است....» [1] .

2 - حاکم حسکاني نيز از ابن عباس نقل کرده که اين آيه (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ...) در شأن علي و اهل بيت ‏عليهم السلام نازل شد. [2] .


3 - ابن عساکر به سندش از جابر بن عبداللَّه انصاري نقل مي‏کند که فرمود: ما نزد پيامبرصلي الله عليه وآله بوديم که علي ‏عليه السلام وارد شد. پيامبرصلي الله عليه وآله فرمود: قسم به کسي که جانم به دست اوست، همانا اين (علي) و پيروان و شيعيان او به طور حتم در روز قيامت به فوز خواهند رسيد. در اين هنگام بود که اين آيه نازل شد: (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصّالِحاتِ أُولئِکَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ).

لذا هر گاه اصحاب پيامبر مشاهده مي‏کردند که علي‏ عليه السلام مي‏آيد مي‏گفتند: خير البريّه آمد. [3]

4 - ابن مردويه از امام علي ‏عليه السلام نقل کرده که رسول خداصلي الله عليه وآله به من فرمود: «آيا قول خدا را نشنيده‏ اي (إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا...)؟ مقصود تو و شيعيان تو است....» [4] .

5 - طبري در تفسير خود به سندش از ابي الجارود از امام باقرعليه السلام در تفسير آيه (أُولئِکَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ) نقل کرده که پيامبرصلي الله عليه وآله فرمود: «مقصود تو هستي اي علي و شيعيان تو.» [5] .

[1] صواعق المحرقه، ص 96؛ ما نزل من القرآن في علي‏عليه السلام، ابي نعيم، ص 237.
[2] شواهد التنزيل، ج 2، ص 495.
[3] درّ المنثور، ج 6، ص 589.
[4] درّ المنثور، ج 6، ص 589.
[5] جامع البيان، ج 30، ص 264.

[أین المنتظر]

24- خداند ابراهیم نبی را با نام ائمه آزمایش کرد

وَإِذِ ابْتَلَى إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ قَالَ إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا قَالَ وَمِن ذُرِّيَّتِي قَالَ لاَ يَنَالُ عَهْدِي اظَّالِمِينَ
بقره / 124

ترجمه: (به خاطر بياوريد) هنگامي كه خداوند ابراهيم را با وسائل گوناگوني آزمود، و او بخوبي از عهده آزمايش بر آمد ( وآنها را تمام کرد)، خداوند به او فرمود: من تو را امام و رهبر مردم قرار دادم، ابراهيم عرض كرد: از دودمان من (نيز اماماني قرار بده) خداوند فرمود: پيمان من به ستمكاران نمي‏رسد (و تنها آن دسته از فرزندان تو كه پاك و معصوم باشند شايسته اين مقامند).

مفضل بن عمر می‏گوید:
از حضرت صادق علیه‏ السلام معنی آیه‏ ی شریفه ‏ی و اذ ابتلی ابراهیم ربه بکلمات فاتمهن) را پرسیدم که مقصود خدای تعالی از این کلمات چیست؟ فرمود:این کلمات، همان کلماتی است که حضرت آدم، از خدای تعالی فراگرفت و چنین عرض کرد: «پروردگارا، به حق محمد، علی، فاطمه، حسن، و حسین از تو درخواست می‏نمایم که توبه ‏ی مرا بپذیری»؛ پس توبه‏ اش مورد قبول واقع گردید، بدرستیکه خدا، بسیار توبه ‏پذیر و مهربان است.
سپس از حضرت صادق علیه‏ السلام پرسیدم مقصود خدای تعالی از (اتمهن) در این آیه چیست؟
فرمود: یعنی نام نه امام دیگر از اولاد حسین بن علی تا قائم آل‏محمد علیهم‏السلام را به پنج تن ملحق نمود.

ینابیع ‏الموده ص 97
بحارالانوار ج 11/ ص 176

[أین المنتظر]

25- قرآن و اشاره به ضربه کوبنده علی (علیه السلام) به عمرو در جنگ

وَرَدَّ اللَّهُ الَّذِينَ كَفَرُوا بِغَيْظِهِمْ لَمْ يَنَالُوا خَيْرًا وَكَفَى اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ الْقِتَالَ وَكَانَ اللَّهُ قَوِيًّا عَزِيزًا

احزاب / 25

ترجمه: خدا احزاب كافر را با دلي مملو از خشم باز گرداند بيآنكه نتيجه‏اي از كار خود گرفته باشند، و خداوند در اين ميدان مؤ منان را از جنگ بينياز ساخت، (و پيروزي را نصيبشان كرد) و خدا قوي و شكست ناپذير است.

بسياري از محدثين و مفسرين گفته‏اند که: «و کفي الله المؤمنين القتال‏» اشاره به علي(علیه السلام) و ضربه بسيار مؤثري است که بر پيکر «عمرو بن عبدود» زد و مسلمانان را از جنگ با کفار بي‏نياز نمود.

حاکم حسکاني چندين حديث‏به چند طريق نقل کرده است که ما نقل او از «حذيفه‏» - صحابي بزرگ و معروف - را ذکر مي‏کنم:

‏شأن نزول:

حذيفه حديث مفصلي درباره پيکار علي(علیه السلام) با عمرو بن عبدود و کشتن او نقل کرده است. او مي‏گويد،

پيامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود: «بشارت باد بر تو‌اي علي! اگر اين کار تو را با عمل‌ امت محمد(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) مقايسه کنند، عمل تو بر اعمال آنها برتري خواهد داشت؛ زيرا خانه‏اي از خانه‏هاي مسلمانان نبود، مگر اينکه به خاطر قتل عمرو بن عبدود عزتي در آن وارد شد.»

(شواهد التنزيل، ج‏2، ص‏7 )

[أین المنتظر]

26- در قیامت نسبت به پذیرش و عدم پذیرش ولایت (علیه السلام) مسئولیم

وقِفوهُم أنّهم مسؤولون
صافات، آيه‏24

ترجمه: آنها را نگهداريد که آنها مسئولند (و بايد بازپرسي شوند).

حاکم حسکاني است که در «شواهد التنزيل‏» از ابوسعيد خدري به دو طريق نقل مي‏کند که پيغمبر اکرم(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) در تفسير اين آيه فرمود: «عن ولاية علي بن ابي‏طالب‏» منظور سؤال از ولايت علي بن ابي‌طالب است.

‏او حديث ديگري از سعيد بن جبير، از ابن عباس نقل مي‏کند که پيغمبر اکرم(ص ) فرمود: « هنگامي که روز قيامت مي‏شود، من و علي بر صراط متوقف مي‏شويم؛ هر کس از کنار ما مي‏گذرد از ولايت علي از او سؤال مي‏کنيم؛ هر کس که داراي اين ولايت‏باشد، [از صراط مي‏گذرد] و الا او را در آتش مي‏افکنيم و اين است معني آيه «وقفوهم انهم مسؤولون‏».
شواهد التنزيل، ج‏2، ص‏106 و 107

[أین المنتظر]

27- پیامبر (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) انذار دهنده و علی (علیه السلام) هادی است

« اِنَّمااَنْتَ مُنْذِرٌ وَ لِکُلِّ قَوْمٍ هاد »

ترجمه: تو تنها بيم دهنده ‏اي، و براي هر گروهي هدايت كننده ‏اي است.
رعد / 7

عن ابن عباس لما نزلت : إنما أنت منذر [ و لكل قوم هاد ] قال رسول الله (ص‏) : أنا المنذر و علي الهادي من
بعدي و ضرب بيده إلى صدر علي فقال :« أنت الهادي بعدي يا علي بك يهتدي المهتدون ».


ترجمه: از ابن عباس روایت شده که هنگامی این آیه نازل شد، پیامبر (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمودند:

من انذار دهنده و علی (علیه السلام) بعد از من هادی است.

سپس بادستش به سینه علی زد و فرمود:

ای علی؛ تو بعد از من هدایت کننده ای. و هدایت شوندگان بوسیله ی تو هدایت می شوند.

شواهد التنزیل، ج1، ص381

[saloomeh]

امام علی علیه السلام اسرار قرآن كریم

(قُلْ كَفى بِاللّهِ شَهیداً بَیْنى وَ بَیْنَكُمْ وَ مَنْ عِنْدَهُ عِلْمُ الْكِتَابِ) رعد / 43

طبق نقل عده اى از علماء اهل سنت، آیه شریفه فوق درباره امام علی علیه السلام ـ نازل شده است.از عبدالله بن سلام نقل شده كه: از رسول خدا صلى الله علیه وآله درباره آیه شریفه (وَ مَنْ عنده علم الكتاب)«كسى كه نزد اوست علم و (اسرار) كتاب (قرآن) سؤال شد، حضرت فرمود: این آیه منحصراً درباره حضرت علی بن ابیطالب است.(1)

1- تفسیر ثعلبى. ـ شیخ سلیمان قندوزى حنفى، ینابیع المودة، باب مناقب السبعون، ص 284، حدیث 60. ـ سیوطى الاتقان، ج 1، ص 13 و تفسیر درّ المنثور در ذیل آیه شریفه.

[أین المنتظر]

28- اهل بیت (علیه السلام) همان نور ما در صراط و راه رسیدن به خدا هستند...

يأيّها الّذين‌ ءامنوا اتّقوا اللّه‌ و ءامنوا برسوله‌ يؤتكم‌ كفلين‌ ‌من‌ رّحمته‌ و يجعل‌ لّكم‌ نوراً تمشون‌ ‌به‌ و يغفر لكم‌ و اللّه‌ غفور رّحيم‌

اي‌ كساني‌ ‌که‌ ايمان‌ آورده‌ايد، ‌از‌ ‌خدا‌ پروا داريد و ‌به‌ پيامبر ‌او‌ بگرويد ‌تا‌ ‌از‌ رحمت‌ خويش‌ ‌شما‌ ‌را‌ دو بهره‌ عطا كند و ‌براي‌ ‌شما‌ نوري‌ قرار دهد ‌که‌ ‌به‌ (بركت‌) ‌آن‌ راه‌ سپريد و ‌بر‌ ‌شما‌ ببخشايد، و ‌خدا‌ آمرزنده مهربان‌ ‌است‌.
حديد/ 28

محمّد ‌بن‌ مروان‌ ‌از‌ كلبي‌ و ‌او‌ ‌از‌ ابو صالح‌ نقل‌ كرد ‌إبن‌ عباس‌ مفسّر قرآن‌ ‌در‌ توضيح‌ و تفسير آيه كريمه‌ ‌گفت‌: يؤتكم‌ كفلين‌ ‌من‌ رّحمته‌ ‌يعني‌ حسن‌ و حسين‌ عليهما السّلام‌ ‌را‌ ‌به‌ ‌شما‌ عنايت‌ كردم‌. و يجعل‌ لّكم‌ نوراً تمشون‌ ‌به‌ منظور ‌از‌ نور ‌در‌ ‌اينکه‌ ‌آيه‌، ‌علي‌ ‌بن‌ ابي‌ طالب‌ ‌عليه‌ السّلام‌ ‌است‌ ‌که‌ ‌در‌ پناه‌ علم‌ ‌او‌ هدايت‌ مي‌شويد.

ترجمه شواهد التنزیل، ص 272

[جبریل]

وعلی الاعراف رجال یعرفون کلا بسیماهم
ودر اعراف مردانی هستند که همه را با چهره هایشان می شناسند(سوره ی اعراف آیه ی 46 )
اصبغ ابن نباته گفت: نزد علی نشسته بودم که عبد الله ابن کواء آمد وگفت:یا امیر المومنین مرا از این سخن خداوند خبر بده (وعلی الاعراف رجال یعرفون کلا بسیماهم)
فرمود: وای بر تو ای ابن کواء ما،در روز قیامت میان بهشت و جهنم می ایستیم ، پس هرکس مارا یاری کرده به چهره اش می شناسیم واو را وارد بهشت می کنیم وهر کس مارا دشمنی کرده او را به چهره اش می شناسیم و او را وارد جهنم میکنیم