وظایف منتظران (مکیال المکارم)

[در جستجوی سختی]

با سلام خدمت همه دوستان گرامی
بدون مقدمه میرم سر اصل مطلب
به یاری خدا و توصیه یکی از دوستان قصد دارم از این به بعد وظایف منتظران از نگاه کتاب مکیال المکارم فی فوائد دعا للقائم براتون به طور مختصر شرح بدم.
امیدوارم که بتونم با اینکار قسمت ناچیزی از حقوق و مراحم آن حضرت رو ادا کرده باشم.

[در جستجوی سختی]

36- صله شيعيان و دوستان صالح امامان به وسيله مال


بدين جهت اين عمل را به طور جداگانه ذکر کرديم که در بعضي از نصوص وارد شده که به آن ترغيب گرديده، چنان‏که در من لايحضره الفقيه آمده که امام صادق (‏ع) فرمود: هر کس نتواند ما را صِلِه نمايد، بايد صله کند دوستان [شيعيان] صالح ما را که ثواب صِلِه ما براي او نوشته مي‏شود، و هر کس نتواند ما را زيارت کند، صالحين از دوستانمان را ديدار نمايد ثواب زيارت ما برايش نوشته مي‏شود.

و در کتاب کامل الزيارات به سند خود از حضرت ابوالحسن موسي بن جعفر (علیه السلام) آمده که فرموده است: هر کس نتواند ما را زيارت کند پس صالحين از دوستانمان را ديدار نمايد، ثواب زيارت ما برايش نوشته مي‏شود، و هر کس نتواند ما را صِلِه نمايد، افراد صالح از دوستان ما را صله کند، ثواب صِلِه ما براي او نوشته مي‏شود. [1]

و در کتاب تهذيب به سند خود از آن حضرت‏ (علیه السلام) آورده که فرمود: «کسي که نمي‏تواند ما را زيارت کند پس برادران صالح خود را زيارت نمايد که ثواب زيارت ما برايش نوشته مي‏شود، و هر کس نتواند ما را صِلِه نمايد پس برادران صالحش را صِلِه نمايد ثواب صِلِه ما برايش ثبت مي‏گردد». [2]


----------------------------------------------------------------
[1] کامل الزيارات، 319، باب 105.
[2] تهذيب، شيخ طوسي، 104:6.

[در جستجوی سختی]

37- خوشحال کردن مؤمنين


چون که اين کار مايه سرور و خرسندي مولايمان صاحب الزمان‏ (علیه السلام) مي‏باشد، و خوشحال کردن مؤمنين هم با کمک کردن آن‏ها به وسيله مال انجام مي‏شود، و هم با کمک کردن به بدن، و گاهي با برآوردن حوائج و برطرف کردن غصه‏هاي آنان، و با وساطت و شفاعت در حق ايشان، و به وسيله دعا کردن در حق آنان، و يا احترام نمودن آن‏ها، و هم با ياري خاندان و فرزندان ايشان، و نيز با قرض دادن به آن‏ها، يا به تعويق انداختن مطالبه قرض‏هايي که بر عهده آن‏ها است، و يا به غير اين‏ها از گونه‏هاي خرسند نمودن مؤمنين که بر پويندگان آن راه‏ها پوشيده نيست، پس هرگاه مؤمن محب اهل البيت (‏ع) با انجام دادن اين کارها نيّت مي‏کند که حضرت صاحب الأمر (علیه السلام) را خوشحال و مسرور نمايد به آن ثواب نايل مي‏آيد، اضافه بر ساير ثواب‏هاي بزرگي که براي خوشحال کردن مؤمنين مهيّا گرديده است.

و بر آنچه توجه داديم دلالت مي‏کند روايتي که در کافي از امام صادق‏ (علیه السلام) آمده که فرمود: کسي از شما نپندارد که چنان‏که مؤمني را شاد و مسرور نمايد تنها او را شادمان کرده، بلکه واللَّه ما را خوشحال ساخته بلکه سوگند به خدا رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) را خوشحال نموده است. [1]

و در همان کتاب به سند خود از امام صادق (‏ع) آمده که فرمود: هر کس مؤمني را شاد نمايد رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) را مسرور نموده، و هر کس بر رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) سرور وارد کند آن سرور را به خداوند رسانيده و همين‏طور است هر که بر مؤمن اندوهي وارد کند. [2] .

و در همان کتاب در خبر صحيحي از آن حضرت‏ (علیه السلام) آمده که فرمود

خداوند - عزّوجلّ - به داوود (علیه السلام) وحي فرستاد که: همانا بنده‏اي از بندگان من حسنه‏اي به جاي مي‏آورد پس بهشت خود را بر او مباح مي‏سازم.

داوود عرضه داشت: پروردگارا آن حسنه کدام است؟

خداوند فرمود: بر بنده مؤمنم سروري وارد نمايد هرچند به وسيله يک دانه خرما باشد.

داوود گفت: پروردگارا سزاوار است هرکه تو را شناسد اميدش را از تو قطع نکند... [3]

و روايات در اين باره بسيار است، و آنچه ياد کرديم براي اهل بصيرت کافي است.


----------------------------------------------------------------
[1] اصول کافي، 189:2.
[2] اصول کافي، 192:2.
[3] اصول کافي، 189:2.

[در جستجوی سختی]

41- درود فرستادن بر آن حضرت


و آنچه بر فضيلت و تأکيد آن دلالت دارد چند امر است، از جمله:

1 - اين‏که درود و صلوات از اقسام دعا کردن است، پس تمام آنچه در فضيلت دعا براي آن حضرت رسيده شامل آن نيز مي‏شود، چون صلوات از ناحيه ما درخواست رحمت از خداوند عز و جل است، و با رحمت او امور دنيا و آخرت سامان مي‏گيرد. بنابراين هرگاه ما بر امام زمانمان (‏ع) درود فرستيم به اين‏که بگوييم: «اَللَّهُمَّ صَلِّ علي مَوْلانا وَسَيِّدِنا صاحِبِ الزَّمانِ» يا با امثال اين عبارت صلوات بفرستيم، اين کار طلب رحمت براي آن حضرت است در تمام اموري که در دنيا و آخرت متعلق به او است.

2 - تمام آنچه در فضيلت صلوات فرستادن بر خاندان پيغمبر (علیه السلام) روايت شده، و رواياتي که دلالت دارند بر اين‏که درود فرستادن بر پيغمبر اکرم‏ (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) جز با درود فرستادن بر ايشان (‏ع) تمام نيست، که اين روايات بسيار و در کتب اخبار ذکر گرديده است.

3 - وارد شدن صلوات بر خصوص آن حضرت (‏ع) در بسياري از دعاهايي که از امامان (‏ع) رسيده، و اين بر کسي که پيرامون اين مطلب جستجو نمايد پوشيده نمي‏ماند.

4 - امر به درود فرستادن بر آن جناب به طور خاص در اخبار متعدد. و از جمله در روايتي که سيد اجل علي بن طاووس در کتاب جمال الاسبوع و ديگران به طور مسند از مولايمان حضرت حسن بن علي عسکري (‏ع) آورده‏اند، که بر هر کدام از امامان (‏ع) به طور خاص صلواتي ياد فرموده، و در آن روايت صلوات بر وليّ امر منتظر حضرت حجة بن الحسن‏ (علیه السلام) چنين آمده است : «اَللَّهُمَّ صَلِّ عَلي وَلِيِّکَ... [1]


----------------------------------------------------------------
[1] جمال الاسبوع، 493.

[در جستجوی سختی]

42- هديه کردن ثواب نماز به آن جناب


و دليل بر اين، روايتي است که سيّد بن طاووس در کتاب جمال الاسبوع آورده. وي گويد: ابومحمد صيمري حديث آورد، گفت: حديث کرد ما را ابوعبد اللَّه احمد بن عبد اللَّه بجلي به سندي که به امامان (‏ع) بالا برده که فرمودند: هر کس ثواب نماز خود را براي رسول خدا و امير المؤمنين و اوصياي بعد از آن حضرت (‏ع) قرار دهد، خداوند ثواب نمازش را آن‏قدر افزايش مي‏دهد که از شمارش آن نَفَس قطع مي‏گردد و پيش از آن‏که روحش از بدنش برآيد به او گفته مي‏شود: اي فلان! هديه تو به ما رسيد، پس امروز روز پاداش و تلافي کردن [نيکي‏هاي] تو است، دلت خوش و چشمت روشن باد به آنچه خداوند برايت مهيّا فرموده، و گوارايت باد آنچه را به آن رسيدي.

راوي گويد: [به امام (‏ع)] عرض کردم چگونه نمازش را هديه نمايد و چه بگويد؟

فرمود: نيّت مي‏کند ثواب نمازش را براي رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم).... [1] .

مصنّف اين کتاب محمد تقي موسوي - عفي اللَّه تعالي عنه - مي‏گويد: مقتضاي اين حديث شريف، مستحب بودن هديه ثواب نمازها به طور مطلق - چه واجب و چه مستحب - به رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) يا حضرت صاحب الدار [2] يا ساير ائمه اطهار (علیه السلام) مي‏باشد و آنچه پس از اين کلام در سخنان امام (‏ع) آمده، گواه بر اين است.


----------------------------------------------------------------
[1] جمال الاسبوع، 15.
[2] صاحب الدار از جمله القاب مولايمان حضرت مهدي عجل اللَّه تعالي فرجه مي‏باشد. (مؤلف).

[در جستجوی سختی]

43- هديه نماز مخصوص


اين‏که شخص مؤمن نماز مخصوصي به عنوان هديه به آن حضرت‏ (علیه السلام) يا به يکي از امامان (‏ع) به جاي آورد و هيچ حدّ و وقت و شماره‏اي براي اين نماز نيست و مؤمن به مقدار محبّت و توانايي‏اش به محبوبش هديه تقديم مي‏کند و برحسب طاقتش او را خدمت مي‏نمايد.

و دليل بر آنچه ياد کرديم آن است که در حديث سابق پس از آن عبارت آمده است: و اگر بتواند بر پنجاه رکعت نماز چيزي را بيفزايد - هرچند در هر روز دو رکعت باشد - و آن دو رکعت را به يکي از ايشان‏ (علیه السلام) هديه نمايد، پس آن دو رکعت نماز را همچون نمازهاي واجب آغاز کند که هفت تکبير يا سه تکبير بگويد، يا در هر رکعت يک تکبير.

و پس از تسبيح رکوع و سجود در هر رکعت سه مرتبه بگويد:

«صَلَّي اللَّهُ عَلي مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ الطَّيِّبِينَ الطّاهِرِينَ»

و چون تشهّد گفت و سلام داد، بگويد:

«اَللَّهُمَّ أَنْتَ وَمِنْکَ السَّلامُ يا ذَا الجَلالِ وَالإِکْرامِ صَلِّ عَلي مُحَمَّدٍ وَآلِ مَحَمَّدٍ الطَّيِّبِينَ الطّاهِرِينَ الأَخْيارِ وَأَبْلِغْهُمْ أَفْضَلَ التَّحِيَّةِ وَالسَّلامِ. اَللَّهُمَّ إِنَّ هذِهِ الرَّکَعاتِ هَدِيَّةٌ مِنِّي إِلي عَبْدِکَ وَنَبِيِّکَ وَرَسُولِکَ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ خاتَمِ النَّبِيِّينَ وَسَيِّدِ المُرْسَلِينَ. اَللَّهُمَّ فَتَقَبَّلْها مِنِّي وَأَبْلِغْهُ إِيّاها عَنِّي وَأَثِبْنِي عَلَيْها أَفْضَلَ أَمَلِي وَرَجآئِي فِيکَ وَفِي نَبِيِّکَ وَوَصِيِّ نَبِيِّکَ وَفاطِمَةَ الزَّهْرآءِ ابْنَةِ نَبِيِّکَ وَالحَسَنِ وَالحُسَيْنِ سِبْطَيْ نَبِيِّکَ وَأَوْلِيآئِکَ مِنْ وُلْدِ الحُسَيْنِ‏عليهم السلام يا وَلِيَّ المُؤْمِنِينَ يا وَلِيَّ المُؤْمِنِينَ يا وَلِيَّ المُؤْمِنِينَ»؛

بار خدايا! تويي سلامت دهنده و سالم از هر عيب، و سلامت از [سوي] تو است. اي صاحب جلال و بزرگواري! بر محمد و آل محمد (علیه السلام) آن پاکيزگان پاک بهترين خلق درود فرست و برترين تحيت و سلام را به ايشان برسان. بار خدايا! به درستي که اين رکعات هديه‏اي از من است به بنده و پيغمبر و رسول تو محمد بن عبد اللَّه خاتم پيغمبران و سيّد رسولان. بار خدايا! پس اين [هديه] را از من بپذير و از من به او برسان و پاداش مرا بهترين آرزوهايم قرار ده و به مقدار اميدم درباره تو و درباره پيغمبرت و وصي پيغمبرت و فاطمه زهرا دخت پيامبرت و حسن و حسين دو سبط و نواده پيامبرت و اوليائت از فرزندان حسين‏ (علیه السلام)، اي وليّ مؤمنين اي وليّ مؤمنين اي وليّ مؤمنين. [1]


----------------------------------------------------------------
[1] جمال الاسبوع، 15.

[در جستجوی سختی]

44- نماز هديه به آن حضرت به گونه مخصوص در وقت معين


و اين را در جمال الاسبوع روايت کرده که :
«مستحب است آدمي روز جمعه هشت رکعت نماز گزارد، چهار رکعت را به رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) هديه نمايد و چهار رکعت را به فاطمه زهرا -عليها السلام - هديه کند، روز شنبه چهار رکعت نماز بگذارد و آن را به اميرالمؤمنين (‏ع) هديه نمايد، و همين طور هر روز از هفته به يکي از امامان‏ (علیه السلام) هديه کند تا روز پنجشنبه که چهار رکعت را به حضرت جعفر بن محمد صادق‏ (علیه السلام) هديه نمايد، سپس روز جمعه نيز هشت رکعت نماز بگزارد که چهار رکعت آن را به رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم)، و چهار رکعت ديگر را به حضرت فاطمه -‏عليها السلام- هديه نمايد، سپس روز شنبه چهار رکعت را به موسي بن جعفر (علیه السلام) هديه نمايد، و بين دو رکعت از اين نمازها اين دعا را بخواند:
«اَللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلامُ وَمِنْکَ السَّلامُ وَإِلَيْکَ يَعُودُ السَّلامُ حَيِّنا رَبَّنا مِنْکَ بِالإِسْلامِ. اَللَّهُمَّ إِنَّ هذِهِ الرَّکَعاتِ هَدِيَّةٌ مِنِّي إِلي فَلانِ بْنِ فُلانٍ فَصَلِّ عَلي مُحَمَّدٍ و آلِ مُحَمَّدٍ وَبَلِّغْهُ إِيّاها وَأَعْطِنِي أَمَلِي وَرَجآئِي فِيکَ وَفِي رَسُولِکَ صَلَواتُکَ عَلَيْهِ وَآلِهِ»؛
بار خدايا! تو سلامت دهنده و سالم از هر عيب هستي، و سلامت از تو است و به تو منتهي مي‏شود. اي پروردگار ما! با سلام ما را تحيّت گوي. بار خدايا! اين رکعت‏ها [ي نماز] هديه‏اي از من به... فرزند... [1] است، پس بر محمد و آل محمد درود فرست، و اين هديه را به او برسان،و اميد و آرزويم را درباره تو و رسول تو - که درود تو بر او و آلش باد - به من عطا فرماي.

----------------------------------------------------------------
[1] به جاي نقطه‏چين‏ها نام معصوم و نام پدرش گفته مي‏شود. هنگام خواندن دعا در متن عربي به جاي (فلان به فلان) لازم است اين کار انجام شود. (مترجم).

[در جستجوی سختی]

45- اهداء قرائت قرآن به آن حضرت


و بر فضيلت و استحباب آن دلالت دارد آنچه ثقة الاسلام محمد بن يعقوب کليني در کافي از علي بن المغيره روايت آورده که گويد: «به حضرت ابوالحسن امام کاظم‏ (علیه السلام) عرض کردم: پدرم از جَدّ تو راجع به ختم کردن قرآن در هر شب پرسيده بود.
جدّ تو به او فرموده بود: در هر شب.
به آن جناب عرضه داشته بود: در ماه رمضان [نيز] ؟
جدّ تو فرموده بود: ماه رمضان [نيز]
پدرم به او عرضه داشته بود: آري، تا هر قدر که بتوانم. پس از آن پدرم قرآن را چهل بار در ماه رمضان ختم مي‏کرد. سپس من بعد از پدرم آن را ختم مي‏کردم، بسا که بر او مي‏افزودم و يا کم‏تر از آن را ختم مي‏کردم به مقدار فراغت و اشتغال و نشاط و بي‏حالي‏ام، پس هرگاه روز فطر شود براي رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) يک ختم، و براي علي‏ (علیه السلام) ختمي ديگر و براي فاطمه‏ -عليها السلام- ختمي ديگر، سپس براي ائمه‏ (علیه السلام) تا به شما رسد قرار مي‏دهم، که از آن هنگام که در اين حال بوده‏ام يک ختم قرآن براي شما قرار داده‏ام. به سبب اين کار چه پاداشي برايم هست؟
امام کاظم‏ (علیه السلام) فرمود: پاداش تو آن است که روز قيامت با آنان (‏ع) باشي.
عرض کردم: اللَّه اکبر! چنين پاداشي براي من است؟
سه مرتبه فرمود: آري»

مي‏گويم: وجه استدلال اين‏که ظاهر از سخنان امام‏ (علیه السلام) مترتّب شدن ثواب بر آن عمل از اين جهت است که به پيغمبر و امام هديه مي‏شودو تقرّب به ايشان است و خصوصيتي در امامان ياد شده نبوده است، بلکه از گفته راوي چنين بر مي‏آيد که يک ختم قرآن را براي امام کاظم (‏ع) قرار مي‏داد چون آن حضرت امام زمانش بوده است، لذا گفت: از آن هنگام که در اين حال بوده‏ام... و امام (‏ع) کارش را تصديق و او را تحسين فرمود.

و حاصل از ملاحظه اين حديث و دقّت در آن: استحباب هديه کردن قرائت قرآن به پيغمبر اکرم و صدّيقه کبري و هر يک از ائمه معصومين -سلام اللَّه عليهم اجمعين- مي‏باشد.
و مؤيّد اين است هديه کردن نماز به ايشان - چنان‏که پيش‏تر آورديم - و شواهد ديگري نيز دارد که براي کاوشگر در روايات ايشان‏عليهم السلام ظاهر مي‏گردد.
از خداوند عز و جل خواستاريم که ما و همه مؤمنين را ان شاء اللَّه به حق محمد و آل او، براي اين کار توفيق دهد.

[در جستجوی سختی]

46- توسل و طلب شفاعت از خداوند به وسيله آن حضرت



زيرا که آن جناب «باب اللَّه» است که از آن درآيند، و راه به سوي رضوان خداوند است، و اوست شفيع به سوي خداي تعالي، و اوست اسم خداوند که بندگانش را امر فرموده به آن توسُّل کنند، چنان‏که در روايات از امامان‏ (علیه السلام) آمده که: درباره فرموده خداي تعالي:

وَللَّهِِ الأَسْمآءُ الحُسْني فَادْعُوهُ بِها»؛ [1]

و براي خداوند نيک‏ترين نام‏ها است، او را با آن‏ها بخوانيد.

فرمودند: به خدا قسم ماييم آن اسماء حسني (نيک‏ترين نام‏ها) که خداوند بندگانش را امر فرموده به وسيله آن‏ها او را بخوانند [و دعا کنند] . [2]

و شواهد اين مطلب بسيار است و براي اهل بينش روشن، که به جهت رعايت اختصار به اين موارد اکتفا مي‏کنيم.

در بحار از مولايمان حضرت رضا (علیه السلام) آمده که فرمود: «هرگاه سختي و گرفتاري بر شما وارد شود به وسيله ما از خداي - عزّوجلّ - کمک بخواهيد، و اين است [معني] فرموده خداي - عزّوجلّ -:

وَللَّهِِ الأَسْمآءُ الحُسْني فَادْعُوهُ بِها»؛ [3]

و در همان کتاب به نقل از قبس المصباح در ذکر دعاهاي توسُّل به خداي تعالي به وسيله امامان (‏ع) چنين آمده: توسّل به مولايمان صاحب الزمان (‏ع):

«اَللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُکَ بِحَقِّ وَلِيِّکَ وَحُجَّتِکَ صاحِبِ الزَّمانِ إِلّا أَعَنْتَنِي بِهِ عَلي جَمِيعِ أُمُورِي وَکَفَيْتَنِي بِهِ مَؤُونَةَ کُلِّ مُوذٍ وَطاغٍ وَباغٍ وَأَعَنْتَنِي بِهِ فَقَدْ بَلَغَ مَجْهُودِي وَکَفَيْتَنِي کُلَّ عَدُوٍّ وَهَمٍّ وَغَمٍّ وَدَينٍ وَوُلْدِي وَجَمِيعَ أَهْلِي وَإِخْوانِي وَمَنْ يَعْنِينِي أَمْرُهُ وَخآصَّتِي آمِينَ رَبَّ العالَمِينَ»؛

بار خدايا! من از تو مي‏خواهم به حقّ وليّ و حجّتت صاحب الزمان (‏ع) که مرا بر تمام امور ياري‏ام کني و به خاطر او شرّ هرگونه موذي و سرکش و ستمگري را از من دور گرداني و به آن حضرت مرا ياري دهي که تلاشم به آخر رسيده و هرگونه دشمن و همّ و غمّ و اندوه و قرض را از من و فرزندانم و تمام خاندانم و برادرانم و هر کس که کارش به من مربوط مي‏شود، و بستگان نزديکم، کفايت کني اجابت فرماي اي پروردگار عالميان. [4] .

و در بحار به نقل از کتاب عدّة الداعي از سلمان فارسي آمده که گفت:

شنيدم حضرت محمد (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) مي‏فرمود:

همانا خداي عز و جل مي‏فرمايد: اي بندگان من آيا چنين نيست که هر کس حاجت‏هاي بزرگي از شما بخواهد آن‏ها را براي او برآورده نمي‏سازيد مگر اين‏که به وسيله محبوب‏ترين افراد نزد شما واسطه بياورد که آن حاجت را به گراميداشت شفاعت کننده براي ايشان بر مي‏آوريد، توجه کنيد و بدانيد که گرامي‏ترين و برترين مخلوق نزد من محمد (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) و برادر او علي است و بعد از او اماماني که وسائل به سوي خداوند هستند، همانا هر کس حاجتي برايش اهميت دارد که نفع آن را خواستار است يا حادثه بزرگي بر آن پديدار شود که مي‏خواهد ضرر آن از او دفع گردد، بايد که مرا به [وسيله] محمد و خاندان معصوم او دعا کند، به بهترين گونه‏اي که کسي عزيزترين کسانش را نزد او شفيع مي‏بريد آن را بر مي‏آورد آن حاجت را براي او خواهم برآورد.

----------------------------------------------------------------
[1] سوره اعراف، آيه 180.
[2] اصول کافي، 618:2.
[3] بحارالانوار، 22:94.
[4] بحارالانوار، 35:94.

[در جستجوی سختی]

47- دادخواهي و توجه نمودن و عرض حاجت بر آن حضرت



که آن جناب فريادرس [خلق] است، چنان‏که در زيارتي که از حضرتش روايت گرديده آمده است، و دادرس کسي است که از او دادخواهي کند - همان‏گونه که در جريان ابوالوفاء آمده، و در بحار و غير آن روايت شده است - و آن حضرت‏ (علیه السلام): حصار محکم امت و فريادرس [هر] بيچاره درمانده و پناه گريختگان و نجات دهنده بيمناکان و نگهبان مصونيّت خواهان است - چنان‏که درباره آن جناب و پدران معصومش وارد شده در دعايي که از امام زين العابدين (‏ع) در ايّام ماه شعبان راويت گرديده است -. [1]
و در زیارت جامعه چنين آمده: «فازَ مَنْ تَمَسَّکَ بِکُمْ وَأَمِنَ مَنْ لَجَأَ إِلَيْکُمْ»؛ هر کس به شما تمسّک جست رستگار و پيروز شد و هر کس به شما پناه آورد [از کج‏روي و بدبختي هر دو سراي] ايمن گشت. [2]
شواهد بسيار ديگري بر اين مطلب هست، بلکه مي‏توان گفت: وظيفه رعيّت - چنان‏که در احوال عموم مردم مي‏بينيم - آن است که در مهمّات و جهت دفع دشمنانشان در هر زمان به رئيس خود مراجعه کنند، همچنان که همواره اين عادت و شيوه اهل ولايت و عرفان بوده است، که شکوه‏ها و حوايج خود را بر امامانِ خود (علیه السلام) عرضه مي‏نموده‏اند، چنان‏که براي پژوهنده در اخبار و آثار ايشان روشن و واضح است. بلکه مي‏توان گفت: از جمله فوايد وجود امام‏ (علیه السلام) و وظايف و شيوه‏ها و مناصب او - چنان‏که از روايات ظاهر مي‏شود - کمک کردن به بيچارگان و دادرسي پناهندگان است.

وظيفه هر کسي آن است که در امور خود جز به امام زمانش پناه نبرد و هرگاه اين کار را ترک گويد و بر او، گرفتاري‏ها و محنت‏ها وارد گردد از ملامت شدگان زيانکار است که به فرموده خداي تعالي مخاطب مي‏شود:
«أَلَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها»؛ [3]
مگر زمين خداوند پهناور نبود که در آن هجرت نماييد.

اکنون که اين امور را دانستي، مي‏گويم: حضور و غيبت امام‏ (علیه السلام) با هم تفاوتي ندارند، زيرا که او داراي بينايي و شنوايي [کامل] است، چنان‏که در زيارت آن حضرت که از خود آن جناب رسيده اين معني آمده است، و هيچ چيز از احوال مردم بر امام پوشيده نيست.

شاهد بر اين مطلب اضافه بر آنچه گفتيم روايتي است که سيّد اجل علي بن طاووس در کتاب کشف المحجّة به نقل از کتاب رسائل شيخ اقدم محمد بن يعقوب کليني‏ -رحمه الله- از کسي که نامش را برده چنين آورده است:
به حضرت ابوالحسن [امام هادي] (علیه السلام) نوشتم: شخصي مايل است حاجات خصوصي و اسراري را با امام خويش در ميان گذارد همان‏گونه که دوست دارد با پروردگارش بازگويد.
پس آن حضرت در جواب نوشت: اگر حاجتي داشتي، پس لب‏هايت را [به شکل گفتن آن] حرکت بده که همانا جواب به تو خواهد رسيد.

توجه : بدان که استغاثه و عرض حاجت به آن حضرت به زبان خاص و چگونگي معيّن و وقت مخصوصي مقيّد نيست، بلکه آنچه در اين باب مهم است، اصلاح دل و توجه کامل و توبه از گناهان و يقين ثابت و اعتقاد راسخ مي‏باشد، ولي براي استغاثه و عرضه کردن حاجت، چگونگي‏ها و دعاها و رقعه‏هايي وارد شده که شايسته است به انضمام آنچه ياد کرديم به کار گرفته شوند، تا در تقرب به آن حضرت و محبوب شدن نزد او مؤثرتر گردد.



----------------------------------------------------------------
[1] اقبال، 687.
[2] بحارالانوار، 130:102.
[3] سوره نساء، آيه 97.

[در جستجوی سختی]

48- دعوت کرن مردم به آن حضرت‏


و اين کار از مهم‏ترين طاعات و واجب‏ترين عبادات است، و بر فضيلت آن دلالت مي‏کند تمام آنچه در فضيلت امر به معروف از آيات و روايات آمده، و تمام آنچه در فضيلت هدايت و إرشاد مردم به راه حق وارد گرديده، اضافه بر اين‏که بهترين خلايق پس از ايشان (‏ع) کسي است که آنان را دوست بدارد و مردم را به ايشان دعوت کند، چنان‏که در روايت آمده: و همانا عالِمي که به مردم، معارف دينشان را بياموزد و آنان را به امامشان دعوت کند از هفتاد هزار عابد بهتر است.

و شيخ کليني‏رحمه الله به سند صحيحي از سليمان بن خالد روايت آورده که گفت: به حضرت ابي عبداللَّه امام صادق (‏ع) عرضه داشتم: خانداني دارم که سخن مرا مي‏پذيرد آيا آنان را به اين امر دعوت کنم؟
حضرت فرمود: آري، خداي عز و جل در کتابش مي‏فرمايد:
«يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا قُوا أَنْفُسَکُمْ وَأَهْلِيْکُمْ ناراً وَقُودُهَا النّاسُ وَالحِجارَةُ»؛ [1]
اي کساني که ايمان آورده‏ايد خود و خانواده خويش را نگاه داريد از آتشي که مردم [کافر و منافق] و سنگ خارا فروزنده آنند. [2]
به درستي که رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود: خداوند - عزّوجلّ - نيکي به يتيمان را تأکيد فرموده چون از پدرهايشان جدا شده‏اند، پس هر آن‏که آنان را حفظ و نگهداري کند خداوند او را مصون خواهد ساخت و هر کس آنان را گرامي بدارد، خداوند او را گرامي خواهد داشت و هر کس از روي مهر دست خود را بر سر يتيمي بکشد، خداوند براي او در بهشت به هر مويي که از زير دستش گذشته کاخي قرار دهد که از دنيا و هر چه در آن است بزرگ‏تر باشد، و در آن است آنچه دل‏ها اشتها کنند و ديده‏ها لذّت برند و آن‏ها در آن جاودانند.
و امام‏(علیه السلام) فرمود: و سخت‏تر از اين يتيمي، حال آن يتيم است که از امامش جدا گردد، نتواند به حضور او برسد و نداند حکم او در آنچه از شرايع و احکام دينش دچار مي‏گردد چيست، توجه کنيد هر آن‏که از شيعيان ما علوم ما را بداند، و کسي که نسبت به شريعت ما جاهل، و از ديدن ما محروم مانده است را هدايت نمايد، يتيمي بر دامان نشانيده است، آگاه باشيد که هر کس او را هدايت و ارشاد کند و شريعت ما را به او بياموزد، در رفيق اعلي [منزلگاه مخصوص بهشت] با ما خواهد بود، اين را پدرم از پدرانش از رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) برايم حديث گفت.

و حضرت علي بن ابي‏طالب (‏ع) فرمود: هر کس از شيعيان ما شريعت ما را بداند و ضعفاي شيعيانمان را از تاريکي جهل و نادانيشان -به نور علمي که ما به او داده‏ايم- بيرون برد، روز قيامت در حالي خواهد آمد که بر سرش تاجي از نور باشد که بر تمام اهل آن عرصات مي‏درخشد و زيوري بر او باشد که کم‏ترين تار آن از دنيا و آنچه در آن هست ارزشمندتر است.
[/b]
و...

به آنچه بيان داشتيم معلوم گشت که دعوت به آن حضرت‏ (علیه السلام) چهار راه دارد:

اوّل : دعوت کردن به وسيله حکمت علمي که با بيان وجوب معرفت کسي که به سوي او دعوت مي‏شود و چگونگي معرفت و وسايل آن و بيان صفات و ويژگي‏ها و فضايل و نشانه‏هاي آن شخص حاصل مي‏گردد، و نيز بيان وظايف مردم نسبت به او، و يادکردن آنچه مايه تقرُّب يافتن به او است، و مانند اين‏ها....

دوم : دعوت کردن به وسيله حکمت عملي که با مواظبت و مراقبت دعوت کننده در آنچه وظيفه اوست و در هر مرتبه از مراتب ياد شده، و اهتمام ورزيدن به آنچه مردم را به رغبت در رعايت حقوق امام و تکميل معرفت او بر مي‏انگيزد حاصل مي‏شود، تا شخص عارف و آشناي به امام (‏ع) به اين دعوت کننده تأسّي جويد، و شخص نادان به کنجکاوي و پرسش بپردازد.
و اين گونه دعوت تأثير به سزايي در دل‏ها مي‏گذارد و براي تحقق يافتن مقصود امتياز ويژه‏اي دارد، لذا امام صادق‏ (علیه السلام) فرموده است: با غير زبانتان دعوت کننده مردم باشيد [يعني با اعمالتان]

سوم : دعوت کردن به وسيله موعظه نيکو که با نصيحت و ترغيب و هشدار و بيان آنچه بر شناخت حجّت و رعايت حقوق او از ثواب‏ها مترتّب مي‏شود و آنچه بر نشناختن او و واگذاردن پيروي از او و سهل‏انگاري در اداي حقوقش از گرفتاري‏ها و عقوبت‏ها پيش مي‏آيد، و امثال اين‏ها.... بر حسب مقتضاي حال، و آنچه مايه امتثال و پيروي از امام (‏ع) مي‏باشد، حاصل مي‏گردد.

چهارم : امّا مناظره به بهترين وجه
از امام صادق (‏ع) روايت آمده که: يعني به وسيله قرآن.
و از امام حسن عسکري‏ (علیه السلام) روايتي آمده که حاصلش اين است: اين مجادله به وسيله دليل و برهان است، بي‏آن‏که حقّي را رد کني يا باطلي را مدعي شوي. [3] .



----------------------------------------------------------------
[1] سوره تحريم، آيه 6.
[2] اصول کافي، 211:2.
[3] تفسير البرهان، 253:3، ح 2.