.:خطبه های تکان دهنده ی امــــام عــــــــلیــ علیه السلام:.

[اولولالباب]

بسم الله الرحمـن الرحیــم
علیـ اسطوره ایستـ بر گونه یـ اساطیر
می دانــم! شاید به خاطر عنوان اینجا آمدی
شایــد هم نه ، عشق به علـیــ سبب شده بیایی
نمی دانم! شاید صرف کلمه ی "تکان دهنده" تو را به
این اینجا آورده است. در هر حال مهم نیست مهم این است
کهـ اینجایی و داری از زبان مولایت می شنوی پس خوب گوش کن!
شاید بگویی چند وقتی است دیگر نمی شنوم آخر گوش هایم سنگینـــ
شده است. آخر این کلام فرق می کند آخر بر دل می نشیند [شاید قلبت
هـم سیاه و سنگین شده ] اصلا نــترس! چرا که برای همین نام این تاپیک
شده است "تکان دهنده" چرا که کمی قلبت را بتکاند گفته اند اصطلاح
قلبـــــ به مثابه «پـری» است در بیابان که با حرکت باد پشت و رو و
مــنقلــــــبـــــ می شود. نمی دانم تا حالا منقلب شده ای یا نه ....
گویند که علیــــ از دو جهت مظلوم مانده یکی از سوی دشمنان
کهـ فضایلش را کتمان می کنند و دیگری از سوی دوستان
کهـ فضـایلش را نمی گویند. بیــاییم علــیـــ را از
مظــــــــلــــومــــــــیـتــــــــ
نجــــــات دهیــــــم
یـــــــا علیـــــ
بارقـه ام چیست
از ایــن کهــ
گفتی میــخواهی
"تکانــــــمــ دهی"
گفتــی قرار است گناهانم
را همانند برگ پاییزی بتـکانی
شـروع کن ،آخر از کجـا؟ شایـد
از همـام می پرسی! نشینده ام
می گویــم دیگر نمی گویم
خــــودت بخــوان

[b]اقـــــــــراء

وَ مِنْ خُطْبَة لَهُ

ازخطبه هاى آن حضرت است

رُوِىَ اَنَّ صاحِـــباً لاَِميـــرِالْــمُوْمِنيـــنَ عَلَيْهِ السَّلامُ يُقالُ لَهُ هَمّامٌ، كانَ رَجُلاً عابِداً،

روايت شده: يكى از ياران اميرالمؤمنين عليه السّلام كه او را همّام مى گفتند و مردى عابد بود

فَقـــالَ لَهُ: يا اَمـــيرَ الْمُوْمِنيــنَ صِفْ لِىَ الْمُتَّقينَ حَتّــى كَاَنّى اَنْظُرُ اِلَيْهِمْ. فَتَثاقَلَ عَلَيْهِ السَّلامُ

به حضرت عرضه داشت:اهل تقوا راچنانكه گويى آنان رامىبينم براىم وصف كن.امام درپاسخش درنگ كرد،

عَــنْ جَــوابِهِ ثُمَّ قـــالَ: يا هَـــمّامُ: اِتَّــقِ اللّهَ وَ اَحْــسِنْ فـَ «اِنَّ اللّهَ مَــعَ الَّــذينَ اتَّقَـوْا

سپس فرمود: اى همّام، تقواى الهى پيشه كن و كار نيك انجام ده، زيرا خداوند با اهل تقوا

وَالَّـذينَ هُـمْ مُـحْسِنُـونَ». فَـلَمْ يَـقْنَعْ هَـمّامٌ بِهذَا الْقَـوْلِ حَتّى عَـزَمَ عَـلَيْهِ. فَـحَمِـدَ اللّهَ

و اهل كار نيك است. همّام به اين مقدار سخن قناعت نكرد و حضرت را قسم داد. حضرت خدا را سپاس

وَ اَثْــنـى عَــلَيْهِ وَ صَــلّى عَــلَى النَّــبِىِّ صَـلَّى اللّهُ عَــلَيْهِ وَآلِــهِ ثُـمَّ قـــالَ:

و ثنا گفت و بر پيامبر ـ كه درود خدا بر او و آلش باد ـ درود فرستاد و سپس فرمود:

اَمّـا بَعْـدُ، فَـاِنَّ اللّهَ سُبْـحانَهُ وَ تَعــالى خَـلَقَ الْخَـلْقَ حـينَ خَلَـقَهُمْ غَنِيّــاً

امـا بعـد، خداوند پاك و برتر مخلوقات را آفريد در حــالى كه از اطاعتشـان

عَـنْ طاعَتِهِمْ، آمِـناً مِنْ مَعْصِيَـتِهِمْ، لاَِنَّـهُ لاتَضُــرُّهُ مَعْصِــيَةُ مَـنْ عَصــاهُ،

بى نياز، و از گناهشان ايمن بود، زيرا عصيان عاصيان به او زيان نمى رساند،

وَ لاتَـنْفَعُـهُ طاعَـةُ مَـنْ اَطـاعَـهُ. فَـقَــسَمَ بَيْـنَهُمْ مَعـايِشَـهُمْ، وَ وَضَـعَـهُمْ مِــنَ

وطاعت مطيعان او راسود نمى دهد.پس روزى آنان را درميانشان تقسيم كرد، و هر كس رادردنيا

الــدُّنْيـا مَواضِـعَـهُمْ. فَـالْمُـتَّقُـونَ فـيـها هُــمْ اَهْـلُ الْفَضـائِـلِ، مَنْــطِقُــهُـمُ

در جايى كه سزاوار بود قرار داد. پرهيزكاران در اين دنيا اهل فضائلند، گفتارشان

الصَّـوابُ، وَ مَلْبَـسُهُمُ الاِْقْـتِصـادُ، وَ مَشْـيُـهُمُ التَّـواضُــعُ. غَـضُّــوا

صواب، پوشاكشان اقتصادى، و رفتارشان افتادگى است. از آنچه

اَبْـصارَهُمْ عَمّا حَـرَّمَ اللّهُ عَلَيْهِمْ، وَ وَقَـفُوا اَسْمـاعَهُمْ عَلَى الْعِلْمِ النّـافِعِ

خدا بر آنان حرام كرده چشم پوشيده، و گوشهاى خود را وقف دانش بامنفعت

لَهُمْ. نُزِّلَتْ اَنْفُسُهُمْ مِنْهُمْ فِى الْبَلاءِ كَالَّتى نُزِّلَتْ فِى الرَّخاءِ، وَ لَوْلاَ

نموده اند. آنان را در بلا و سختى و آسايش و راحت حالتى يكسان است، و اگر

الاَْجَـلُ الَّـذى كَـتَـبَ اللّهُ عَـلَيْـهِمْ لَـمْ تَـسْتَـقِـرَّ اَرْواحُـهُـمْ فـى اَجْسـادِهِـمْ

خداوند براى اقامتشان در دنيا زمان معينى را مقرر نكرده بود از شوق به ثواب و بيم از عذاب

طَــرْفَـةَ عَـيْـن، شَــوْقـاً اِلَـــى الثَّـوابِ، وَ خَـوْفـاً مِــنَ الْـعِــقــابِ.

به انـدازه چشـم به هم زدنى روحشـان در بدنشان قـرار نمى گرفت.

عَــظُمَ الْخـالِقُ فـى اَنْفُسِـهِمْ، فَصَغُرَ ما دُونَهُ فـى اَعْيُنِـهِـمْ. فَـهُمْ

خـــداوند در باطنشـان بزرگ، و غير او در ديدگانشان كوچك است. آنـــــان

وَالْـجَـنَّةُ كَـمَـنْ قَـدْ رَآها فَـهُمْ فـيهـا مُنَـعَّمُـونَ، وَ هُمْ وَالنّـارُ كَمَنْ قَـدْ رَآها

بابهشت چنانند كه گويى آن راديده و درفضايش غرق نعمتند، وبا عذاب جهنم چنانند كه گويى

فَـهُـمْ فـيـهـا مُـعَـذَّبُـــونَ. قُـلُــوبُـهُـمْ مَـحْــزُونَـةٌ، وَ شُــرُورُهُـمْ مَـأْمُـونَـةٌ،

آن را مشاهده نموده و در آن معذبند. دلهايشان محزون، همگان از آزارشان در امان،

وَاَجْـسـادُهُـمْ نَحـيفَـةٌ، وَ حـاجـاتُـهُمْ خَـفيفَـةٌ، وَ اَنْـفُسُـهُمْ عَـفيـفَةٌ. صَـبَــرُوا

بدنهايشان لاغر،نيازهايشان سبك، ونفوسشان باعفّت است. روزى چندرا درراه حق صبركردند

اَيّــامـاً قَـصيـرَةً اَعْـقَـبَتْـهُمْ راحَـةً طَـويلَـةً، تِجـارَةٌ مُـرْبِحَـةٌ يَسَّـرَها لَــهُمْ رَبُّـهُــمْ.

كه براى آنان راحتى جاويد به دنبال آورد،اينست تجارتى سودآوركه خداوند براى آنان مهيّا نمود.

اَرادَتْـهُـمُ الـدُّنْيــا فَـلَـمْ يُـريـدُوهـا، وَ اَسَـرَتْـهُـمْ فَـفَـدَوْا اَنْـفُـسَـهُـمْ مِنْــهـا.

دنيا آنان راخواست وآنان آن را نخواستند،به اسارتشان كشيد وآنان باپرداخت جانشان خود راآزادكردند.

اَمَّــا الـلَّـيْـلُ فَصـافُّـونَ اَقْـدامَـهُـمْ تـالـيـنَ لاَِجْـزاءِ الْـقُــرْآنِ يُرَتِّـلُـونَـهُ تَرْتـيــلاً،

به هنگام شب براى عبادت برپايند، در حالى كه اجزاى قرآن را شمرده و سنجيده تلاوت كنند،

يُـحَـزِّنُـونَ بِـهِ اَنْـفُسَـهُـمْ، وَ يَـسْتَثـيرُونَ بِـهِ دَواءَ دائِـهِـمْ. فَـاِذا مَـرُّوا بِآيَـة فـيهـا

خود را به آيات قرآن اندوهگين ساخته، و داروى دردشان را از آن برگيرند. و چون به آيه اى

تَـشْـويـقٌ رَكَـنُـوا اِلَـيْـهـا طَـمَـعـاً، وَ تَـطَـلَّعَـتْ نُـفُـوسُـهُـمْ اِلَـيْـها شَوْقـاً، وَ ظَــنُّـوا

بشارت دهنده بگذرند به موردبشارت طمع كنند،و روحشان از روى شوق به آن خيره گردد،وگمان

اَنَّـهـا نُـصْـبَ اَعْــيُـنِـهِـمْ. وَ اِذا مَــرُّوا بِـآيَـة فـيـهـا تَـخْـويـفٌ اَصْـغَـوْا اِلَــيْـهـا

برند كه مورد بشارت در برابر آنهاست. و چون به آيه اى بگذرند كه در آن بيم داده شده

مَسـامِـعَ قُـلُوبِـهِـمْ، وَ ظَـنُّـوا اَنَّ زَفـيرَ جَـهَنَّـمَ وَ شَهـيقَـها فـى اُصُولِ آذانِهِمْ.

گـوش دل به آن دهـند، و گمان برند شيــون و فرياد عـذاب بيخ گوش آنـانست.

فَهُمْ حـانُونَ عَلى اَوْساطِـــهِمْ، مُفْتَرِشُــونَ لِجِباهِهِمْ وَ اَكُفِّهِمْ وَ رُكَبِهِــمْ

قامت به ركوع خم كرده اند، به وقت سجده پيشانى ودست وزانو و انگشتان پا

وَ اَطْــرافِ اَقْدامِهِمْ، يَطْلُــبُونَ اِلَى اللّــهِ تَعالى فى فِــكاكِ رِقابِـهِمْ. وَ اَمَّــا

بر زمين مى گذارند، و از خداوند آزادى خود را از عذاب مى طلبند، اما به هنــگام

النّــهارُ فَحُـلَـمـاءُ عُلَــمـاءُ، اَبْــرارٌ اَتْــقِـيــاءُ. قَــدْ بَـراهُــمُ الْـخَــوْفُ بَــرْىَ الْــقِـداح ِ،

روزبردباران ودانشمندان ونيكوكاران وپرهيزكارانند.بيم ازحق جسمشان راچون تيرِتراشيده لاغر كرده

يَـــنْظُرُ اِلَيْــهِمُ النّــاظِرُ فَيَــحْسَبُهُمْ مَرْضــى، وَ ما بِـــالْقَوْمِ مِــنْ مَــرَض،

مردم آنان را مى بينند به تصور اينكه بيــــــمارنــد، ولى بيـــمـــار نيستند

وَ يَقُـــولُ: لَــقَــدْ خُـــولِطوا، وَ لَـــقَــدْ خالَــطَهُمْ اَمْرٌ عَظــــيمٌ.

و مى گويند ديوانه اند، درحالى كه امرى عظيم آنان رابدين حـال درآورده

لايَرْضَــوْنَ مِنْ اَعْمـــالِهِمُ الْقَليلَ، وَلايَسْتَــكْثِرُونَ الْكَثــيرَ. فَـــهُمْ

به طاعـــت انــدك خشنود نمى شوند، و طاعـــت زياد را زياد ندانــــند. بنابـــراين

لاَِنْفُسِــهِمْ مُتَّــهِمُونَ. وَ مِنْ اَعْـــمالِهِمْ مُشْفِقُـــونَ. اِذا زُكِّىَ اَحَــدٌ مِنْهُمْ خـــافَ

خودرا به كوتاهى دربندگى متّهم كنند، و از عبادت خود دروحشتند. هرگاه يكى ازآنان را تمجيد كنند

مِمّــــا يُقالُ لَهُ فَيَقُولُ: اَنَـــا اَعْلَـــمُ بِنَفْسى مِنْ غَــيْرى، وَ رَبّـــى اَعْـــلَمُ بى مِنّى

از آن تمجيد بيم نموده و گويد: من از ديگران به خود آگاه ترم، و پروردگارم از خودم به من

بِنَفْســـى; اللّهُمَّ لاتُؤاخِـــذْنى بِما يَقُــولُونَ، وَاجْـــعَلْنى اَفْضَــلَ مِـــمّا

داناتر است; خداوندا، مرا به آنچه درباره ام گويند مگير، و از آنچه مى پندارند

يَـــظُنُّــــونَ، وَ اغْـــفِرْ لتــى مــــا لايَــــعْلَمُــــونَ.

بـــهتر گردان،و زشتى هايى راكه ازمن خبر ندارندبرمن ببخـــــش.

فَـــمِنْ عَلامَةِ اَحَــدِهِمْ اَنَّـكَ تَـرى لَهُ قُوَّةً فى دين، وَ حَـزْمــاً فـى ليـن،

ازنشانه هاى ديگرشان آن است كه هركدام راداراى نيرومندى دردين، دورانديشى بانرمى،

وَ ايمـــاناً فى يَقين، وَ حِرْصــــاً فى عِلْم، وَ عِـــلْماً فى حِلْم، وَ قَصْــداً فى

ايمان همراه با يقين، حرص در دانش ، علم با بردبارى ، ميانه روى در

غِنًــى، وَ خُشُوعاً فى عِبادَة، وَ تَجَمُّلاً فى فاقَة، وَ صَبْــراً فى شِــدَّة،

توانــگرى، فروتنى در عبـــادت، آراستگى در تهيدستى، بردبارى در سختــى،

وَ طَلَبــاً فى حَلال، وَ نَشــاطاً فى هُـــدًى، وَ تَحَـرُّجاً عَنْ طَمَــع . يَعْمَـــلُ

جويـــايى حلال، نشاط در هـــدايت، و دورى از طمع بينى. در عين به جــا آوردن

الاَْعْـــمالَ الصّـــالِحَةَ وَ هُــوَ عَلى وَجَل. يُمْسى وَ هَـمُّهُ الشُّكْرُ، وَ يُــصْبِحُ

اعــــمال شايســـته ترسان است. شب مى كند در انديشه شكر، و روز مى كنــد

وَ هَـــمُّهُ الــذِّكْرُ. يَبيتُ حَــذِراً، وَ يُصْـــبِحُ فَرِحــاً: حَــذِراً لِـــما حُذِّرَمِــنَ

درانديشه ذكر. شب را به سرمى برد باخوف،وروز مى نمايد دلشاد:خوف ازغفلتى كه اوراازآن

الْغَـــفْلَةِ، وَ فَرِحــــاً بِـــما اَصـــابَ مِـــنَ الْفَضْــلِ وَالــرَّحْـــمَةِ. اِنِ اسْـــتَصْعَبَتْ

برحذر داشته اند، و دلشاد از فضل و رحمت حق كه به دست آورده. اگر نفس او را در آنچه

عَلَـيْهِ نَفْـــسُهُ فيما تَـــكْرَهُ لَــمْ يُعْـــطِــهـا سُــؤْلَها فيـــما تُــحِــبُّ.

براو سنگين است از او پيروى نكند او نيز آنچه را كه نفس به آن رغبت دارد به او نمى دهد.

قُـتـرَّةُ عَـــيْـنِــهِ فيـــما لايَـــزُولُ، وَ زَهــادَتُهُ فيـــما لايَبْـــقى.

روشنى چشمش در آن چيزى است كه جاويد است، و بى رغبتى اش در آن است كه فانى شدنى است.

يَــمْزُجُ الْحِـــلْمَ بِالْعِــلْمِ، وَ الْــقَوْلَ بِــالْعَمَـلِ. تَــراهُ قَـريــباً اَمَلُهُ، قَــليـلاً زَلَــلُهُ،

بردبارى را با دانش، و گفتار را با عمل آميخته مى كند. آرزويش كم و كوتاه، لغزشش اندك،

خـاشِــعاً قَلْـبُهُ، قـانِـعَةً نَفْــسُهُ، مَنْـزُوراً اَكْـلُهُ، سَــهْلاً اَمْرُهُ، حَـريزاً ديــنُهُ،

دلش فروتن، نفسش قانع، خوراكش اندك، زندگيش آسان، دينش محفوظ،

مَـيِّتَةً شَــهْوَتُـهُ، مَكْــظُوماً غَيْـظُهُ. اَلْخَيْرُ مِـنْهُ مَأْمُولٌ، وَالشَّرُّ مِتـنْهُ مَاْمُــونٌ.

شهوتش مرده، و خشمش فروخورده است. خيرش را متوقّع، و از شرّش در امانند.

اِنْ كــانَ فِـــى الْغــافِلينَ كُتِــبَ فِــى الذّاكِــرينَ، وَ اِنْ كانَ فِــى الذّاكِـرينَ

اگر در ميان غافلان باشد از ذاكرانش به حساب آرند، و اگر در ميان ذاكران باشد

لَــمْ يُكْتَــبْ مِنَ الْغــافِلينَ. يَعْتـفُو عَمَّــنْ ظَــلَمَهُ، وَ يُعْــطى مَــنْ حَـــرَمَــهُ،

در شمار غافلانش نيارند. از آن كه بر او ستم كرده بگذرد، به آن كه او را محروم نموده عطا كند،

وَ يَصِــلُ مَـــنْ قَـطَعَــهُ. بَعــيداً فُحْـــشُـهُ، لَيِّـــناً قَـوْلُــهُ، غـائِـبــاً مُنْـكَـرُهُ،

و باكسى كه با او قطع رحم نموده صله رحم نمايد.زبان دشنام ندارد،گفتارش نرم است،زشتيش پنهان،

حــاضِـراً مَـعْرُوفُـهُ، مُقْـبِلاً خَيْــرُهُ، مُـدْبِـراً شَــرُّهُ، فِـى الــزَّلازِلِ وَقُـــورٌ،

و خوبيش آشكار است، نيكى اش روى آورده، و شرّش روى گردانده، در حوادث آرام،

وَ فِــى الْمَــكارِهِ صَبُــورٌ، وَ فِـى الرَّخاءِ شَكُـورٌ. لايَحيفُ عَلـى مَنْ يُبْـغِضُ،

در ناخوشيها شكيبا، و در خوشيها شاكر است. بر دشمن ستم نمى كند،

وَ لايَأْثَــمُ فيمَـنْ يُحِـبُّ. يَعْـتَرِفُ بِــالْحَـقِّ قَبْـلَ اَنْ يُشْــهَـدَ عَـلَيْــهِ. لايُضيـعُ

و به خاطرمحبوبش مرتكب گناه نمى شود. پيش ازحاضر كردن شاهد، خود اقرار به حق مى نمايد. امانت

مَا اسْـتُــحْفِــظَ، وَ لايَنْســى ما ذُكِّــرَ، وَ لا يُـنــابِــزُ بِـالاَْلْــقـابِ،

راتباه نمى كند، و آنچه را به يادش آرند به فراموشى نمى سپارد، احدى را با لقب زشت صدا نمى كند،

وَ لايُــضارُّ بِــالْجــارِ، وَ لايَشْــمَـتُ بِــالْمَصــائِبِ، وَ لايَــدْخُلُ فِــى الْــباطِــلِ،

به همسايه زيان نمى زند، به بلاهايى كه به سر مردم مى آيد شادى نمى نمايد، در باطل وارد نمى شود،

وَ لايَـخْــرُجُ مِنَ الْــحَقِّ. اِنْ صَـمَتَ لَـمْ يَغُــمَّهُ صَــمْتُـهُ، وَ اِنْ ضَحِــكَ

و از حق خارج نمى گردد. اگر سكوت كند سكوتش غمگينش نكند، و اگر بخندد

لَـمْ يَــعْلُ صَوْتُــهُ، وَ اِنْ بُغِــىَ عَلَيْهِ صَبَــرَ حَتّــى يَكُونَ اللّهُ هُوَ الَّذى يَنْتَـقِمُ

قهقهه نزند، چون به او ستم روا دارند صبر پيشه سازد تا خدا انتقامش را

لَــهُ. نَفْـسُهُ مِنْـهُ فـى عَــناء، وَالـنّاسُ مِـنْهُ فى راحَة. اَتْعَبَ نَفْــسَهُ لاِخِـرَتِهِ،

بگيرد. از خود در رنج است، و مردم از او در راحتند. در امر آخرت خود را به زحمت اندازد،

وَ اَراحَ الــنّــاسَ مِــنْ نَفْــسِهِ. بُعْــدُهُ عَــمَّنْ تَبـاعَــدَ عَنْـهُ زُهْــدٌ وَ نَــزاهَــةٌ،

و مردم را از جانب خود قرين آسايش كند. دوريش از آن كه دورى مى كند محض زهد و پاك ماندن،

وَ دُنُــوُّهُ مِـمَّــنْ دَنــا مِــنْـهُ لـيــنٌ وَ رَحْــمَـةٌ، لَــيْسَ تَـبـاعُــدُهُ بِـكِــبْر وَ عَـظَــمَة،

و نزديكى اش به آن كه نزديك مى شود به خاطر نرمىو رحمت است، دوريش از راه تكبّر و خودخواهى،

وَ لا دُنُـوُّهُ بِمَــكْر وَ خَــديــعَــة.

و نــزديكى اش از بـــــاب مكر و فــــــــريب نيست.

قالَ: فَصَــعِقَ هَمّامٌ صَعْقَةً كانَتْ نَفْسُهُ فيها. فَقالَ اَميرُالْمُؤْمِنيـنَ عَلَيْهِ السَّلامُ:

راوى گفت: چون سخن به اينجا رسيد همّام فريادى بركشيد و جان داد. حضرت فرمود:

اَمــا وَاللّهِ لَقَــدْ كُنْــتُ اَخــافُها عَــلَيْهِ. ثُــمَّ قـالَ:هكَـذا تَصْـنَعُ الْمَـواعِـظُ

به خدا قسم از چنين پيشامدى بر او مى ترسيدم. سپس ادامه داد: اندرزهاى رسا

الْـبالِغَةُ بِاَهْلِها!فَقالَ لَهُ قائِــلٌ: فَــما بالُـكَ يــا اَمـيرَالْمُؤْمِنيـنَ؟ فَـقالَ عَـلَيْهِ السّـلامُ:

بااهلش اين گونه معامله مى كند! يكى از حاضران فضول به حضرت گفت: خودت چه حالى دارى؟ فرمود:

وَيْـحَـكَ، اِنَّ لِـكُــلِّ اَجَــل وَقْــتاً لايَـعْدُوهُ، وَ سَــبَباً لايَتَــجـاوَزُهُ.

واى بر تو، هر اجلى را وقت معيّنى است كه از آن نمى گذرد، و علّتى است كه از آن تجاوز نمى كند.

فَــمَـهْلاً، لاتَعُــدْ لِمِثْــلِها، فَــاِنَّما نَفَـثَ الشَّيْــطانُ عَلــى لِسـانِــكَ.

بازايست و ديگر اينچنين مگوى كه اين سخنى بود كه شيطان بر زبانت جارى ساخت.

[اولولالباب]

....::: نامه ی 31 نهج البلاغه ، نامه ای شگفت آور و تکان دهنده از زبان پدری دنیا دیده به پسر جوانش :::....

بخش اول

و من وصية له ع لِلْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ، ع ، كَتَبَها إ لَيْهِ بِحاضِرِينَ مُنْصَرِفا مِنْ صِفِّينَ:

مِنَ الْوَالِدِ الْفَانِ، الْمُقِرِّ لِلزَّمَانِ، الْمُدْبِرِ الْعُمُرِ، الْمُسْتَسْلِمِ لِلدَّهْرِ، الذّامِ لِلدُّنْيَا، السَّاكِنِ مَسَاكِنَ الْمَوْتَى ، الظَّاعِنِ عَنْهَا غَدا، إِلَى الْمَوْلُودِ الْمُؤَمِّلِ مَا لاَ يُدْرِكُ، السَّالِكِ سَبِيلَ مَنْ قَدْ هَلَكَ، غَرَضِ الْاءَسْقَامِ وَ رَهِينَةِ الْاءَيَّامِ وَ رَمِيَّةِ الْمَصَائِبِ، وَ عَبْدِ الدُّنْيَا، وَ تَاجِرِ الْغُرُورِ، وَ غَرِيمِ الْمَنَايَا، وَ اءَسِيرِ الْمَوْتِ، وَ حَلِيفِ الْهُمُومِ، وَ قَرِينِ الْاءَحْزَانِ، وَ نُصُبِ الْآفَاتِ، وَ صَرِيعِ الشَّهَوَاتِ، وَ خَلِيفَةِ الْاءَمْوَاتِ.

[b] اءَمَّا بَعْدُ، فَإِنَّ فِيمَا تَبَيَّنْتُ مِنْ إِدْبَارِ الدُّنْيَا عَنِّي وَ جُمُوحِ الدَّهْرِ عَلَيَّ، وَ إِقْبَالِ الْآخِرَةِ إِلَيَّ، مَا يَزَعُنِي عَنْ ذِكْرِ مَنْ سِوَايَ، وَالاِهْتِمَامِ بِمَا وَرَائِي ، غَيْرَ اءَنِّي حَيْثُ تَفَرَّدَ بِي - دُونَ هُمُومِ النَّاسِ - هَمُّ نَفْسِي ، فَصَدَقَنِي رَاءْيِي ، وَ صَرَفَنِي عَنْ هَوَايَ، وَ صَرَّحَ لِي مَحْضُ اءَمْرِي ، فَاءَفْضَى بِي إِلَى جِدِّ لاَ يَكُونُ فِيهِ لَعِبٌ، وَ صِدْقٍ لاَ يَشُوبُهُ كَذِبٌ.
وَجَدْتُكَ بَعْضِي ، بَلْ وَجَدْتُكَ كُلِّي ، حَتَّى كَاءَنَّ شَيْئا لَوْ اءَصَابَكَ اءَصَابَنِي ، وَ كَاءَنَّ الْمَوْتَ لَوْ اءَتَاكَ اءَتَانِي ، فَعَنَانِي مِنْ اءَمْرِكَ مَا يَعْنِينِي مِنْ اءَمْرِ نَفْسِي ، فَكَتَبْتُ إِلَيْكَ كِتَابِي مُسْتَظْهِرا بِهِ إِنْ اءَنَا بَقِيتُ لَكَ اءَوْ فَنِيتُ.




[b]از وصيت آن حضرت (ع ) به حسن بن على (عليهما السلام ) در آن هنگام كه از صفين بازمى گشت در ((حاضرين )) نوشته است :



از پدرى در آستانه فنا و معترف به گذشت زمان ، كه عمرش روى در رفتن دارد و تسليم گردش روزگار شده ، نكوهش كننده جهان ، جاى گيرنده در سراى مردگان ، كه فردا از آنجا رخت برمى بندد، به فرزند خود كه آرزومند چيزى است كه به دست نيايد، راهرو راه كسانى است كه به هلاكت رسيده اند و آماج بيماريهاست و گروگان گذشت روزگار.




پسرى كه تيرهاى مصائب به سوى او روان است ، بنده دنياست و سوداگر فريب ، و وامدار مرگ و اسير نيستى است و هم پيمان اندوه ها و همسر غم هاست ، آماج آفات و زمين خورده شهوات و جانشين مردگان است .



اما بعد. من از پشت كردن دنيا به خود و سركشى روزگار بر خود و روى آوردن آخرت به سوى خود، دريافتم كه بايد در انديشه خويش باشم و از ياد ديگران منصرف گردم و از توجه به آنچه پشت سر مى گذارم باز ايستم و هر چند، غمخوار مردم هستم ، غم خود نيز بخورم و اين غمخوارى خود، مرا از خواهشهاى نفس بازداشت و حقيقت كار مرا بر من آشكار ساخت و به كوشش و تلاشم برانگيخت كوششى كه در آن بازيچه اى نبود و با حقيقتى آشنا ساخت كه در آن نشانى از دروغ ديده نمى شد.



تو را جزئى از خود، بلكه همه وجود خود يافتم ، به گونه اى كه اگر به تو آسيبى رسد، چنان است كه به من رسيده و اگر مرگ به سراغ تو آيد، گويى به سراغ من آمده است . كار تو را چون كار خود دانستم و اين وصيت به تو نوشتم تا تو را پشتيبانى بود، خواه من زنده بمانم و در كنار تو باشم ، يا بميرم .

[اولولالباب]

....::: نامه ی 31 نهج البلاغه ، نامه ای شگفت آور و تکان دهنده از زبان پدری دنیا دیده به پسر جوانش :::....

بخش دوم

فَإِنِّي اءُوصِيكَ بِتَقْوَى اللَّهِ - اءَيْ بُنَيَّ - وَ لُزُومِ اءَمْرِهِ، وَ عِمَارَةِ قَلْبِكَ بِذِكْرِهِ وَالاِعْصَامِ بِحَبْلِهِ، وَ اءَيُّ سَبَبٍ اءَوْثَقُ مِنْ سَبَبٍ بَيْنَكَ وَ بَيْنَ اللَّهِ إِنْ اءَنْتَ اءَخَذْتَ بِهِ؟


اءَحْيِ قَلْبَكَ بِالْمَوْعِظَةِ، وَ اءَمِتْهُ بِالزَّهَادَةِ، وَ قَوِّهِ بِالْيَقِينِ، وَ نَوِّرْهُ بِالْحِكْمَةِ وَ ذَلِّلْهُ بِذِكْرِ الْمَوْتِ، وَ قَرِّرْهُ بِالْفَنَاءِ، وَ بَصِّرْهُ فَجَائِعَ الدُّنْيَا، وَ حَذِّرْهُ صَوْلَةَ الدَّهْرِ، وَ فُحْشَ تَقَلُّبِ اللَّيَالِي وَالْاءَيَّامِ، وَاعْرِضْ عَلَيْهِ اءَخْبَارَ الْمَاضِينَ، وَ ذَكِّرْهُ بِمَا اءَصَابَ مَنْ كَانَ قَبْلَكَ مِنَ الْاءَوَّلِينَ، وَ سِرْ فِي دِيَارِهِمْ وَ آثَارِهِمْ، فَانْظُرْ فِيمَا فَعَلُوا، وَ عَمَّا انْتَقَلُوا، وَ اءَيْنَ حَلُّوا وَ نَزَلُوا، فَإِنَّكَ تَجِدُهُمْ قَدِ انْتَقَلُوا عَنِ الْاءَحِبَّةِ، وَ حَلُّوا دِيَارَ الْغُرْبَةِ، وَ كَاءَنَّكَ عَنْ قَلِيلٍ قَدْ صِرْتَ كَاءَحَدِهِمْ، فَاءَصْلِحْ مَثْوَاكَ، وَ لاَ تَبِعْ آخِرَتَكَ بِدُنْيَاكَ.


وَدَعِ الْقَوْلَ فِيمَا لاَ تَعْرِفُ، وَالْخِطَابَ فِيمَا لَمْ تُكَلَّفْ، وَ اءَمْسِكْ عَنْ طَرِيقٍ إِذَا خِفْتَ ضَلاَلَتَهُ، فَإِنَّ الْكَفَّ عِنْدَ حَيْرَةِ الضَّلاَلِ خَيْرٌ مِنْ رُكُوبِ الْاءَهْوَالِ، وَ اءْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ تَكُنْ مِنْ اءَهْلِهِ، وَاءَنْكِرِ الْمُنْكَرَ بِيَدِكَ وَ لِسَانِكَ، وَ بَايِنْ مَنْ فَعَلَهُ بِجُهْدِكَ، وَ جَاهِدْ فِي اللَّهِ حَقَّ جِهَادِهِ، وَ لاَ تَأْخُذْكَ فِي اللَّهِ لَوْمَةُ لاَئِمٍ، وَ خُضِ الْغَمَرَاتِ لِلْحَقِّ حَيْثُ كَانَ وَ تَفَقَّهْ فِي الدِّينِ وَ عَوِّدْ نَفْسَكَ الصَّبْرَ عَلَى الْمَكْرُوهِ، وَ نِعْمَ الْخُلُقُ التَّصَبُرُ فِي الْحَقِّ.


وَ اءَلْجِئْ نَفْسَكَ فِي الاءمُورِ كُلِّهَا إِلَى إِلَهِكَ فَإِنَّكَ تُلْجِئُهَا إِلَى كَهْفٍ حَرِيزٍ وَ مَانِعٍ عَزِيزٍ، وَ اءَخْلِصْ فِي الْمَسْاءَلَةِ لِرَبِّكَ فَإِنَّ بِيَدِهِ الْعَطَاءَ وَالْحِرْمَانَ، وَ اءَكْثِرِ الاِسْتِخَارَةَ، وَ تَفَهَّمْ وَصِيَّتِي ، وَ لاَ تَذْهَبَنَّ عَنْها صَفْحا، فَإِنَّ خَيْرَ الْقَوْلِ مَا نَفَعَ، وَاعْلَمْ اءَنَّهُ لاَ خَيْرَ فِي عِلْمٍ لاَ يَنْفَعُ، وَ لاَ يُنْتَفَعُ بِعِلْمٍ لاَ يَحِقُّ تَعَلُّمُهُ.

تو را به ترس از خدا وصيت مى كنم ، اى فرزندم ، و به ملازمت امر او و آباد ساختن دل خود به ياد او و دست زدن در ريسمان او. كدام ريسمان از ريسمانى كه ميان تو و خداى توست ، محكمتر است ، هرگاه در آن دست زنى ؟

دل خويش به موعظه زنده دار و به پرهيزگارى و پارسايى بميران و به يقين نيرومند گردان و به حكمت روشن ساز و به ذكر مرگ خوار كن و وادارش نماى كه به مرگ خويش اقرار كند. چشمش را به فجايع اين دنيا بگشاى و از حمله و هجوم روزگار و كژتابيهاى شب و روز برحذر دار. اخبار گذشتگان را بر او عرضه دار و از آنچه بر سر پيشينيان تو رفته است آگاهش ساز.

بر خانه ها و آثارشان بگذر و در آنچه كرده اند و آن جايها، كه رفته اند و آن جايها، كه فرود آمده اند، نظر كن . خواهى ديد كه از جمع دوستان بريده اند و به ديار غربت رخت كشيده اند و تو نيز، يكى از آنها خواهى بود. پس منزلگاه خود را نيكودار و آخرتت را به دنيا مفروش و از سخن گفتن در آنچه نمى شناسى يا در آنچه بر عهده تو نيست ،

بپرهيز و در راهى كه مى ترسى به ضلالت كشد، قدم منه . زيرا باز ايستادن از كارهايى كه موجب ضلالت است ، بهتر است از افتادن در ورطه اى هولناك . به نيكوكارى امر كن تا خود در زمره نيكوكاران در آيى . از كارهاى زشت نهى بنماى ، به دست و زبان ، و آن را كه مرتكب منكر مى شود،

بكوش تا از ارتكاب آن دوردارى و در راه خدا مجاهدت نماى ، آنسان ، كه شايسته چنين مجاهدتى است . در كارهاى خدايى ملامت ملامتگران در تو نگيرد. و در هر جا كه باشد، براى خدا، به هر دشوارى تن در ده و دين را نيكو بياموز و خود را به تحمل ناپسندها عادت ده و در همه كارهايت به خدا پناه ببر. زيرا اگر خود را در پناه پروردگارت در آورى ، به پناهگاهى استوار و در پناه نگهبانى پيروزمند در آمده اى .

اگر چيزى خواهى فقط از پروردگارت بخواه ، زيرا بخشيدن و محروم داشتن به دست اوست . و فراوان طلب خير كن و وصيت را نيكو درياب و از آن رخ بر متاب . زيرا بهترين سخنان سخنى است كه سودمند افتد و بدان كه در دانشى كه در آن فايدتى نباشد، خيرى نباشد و علمى كه از آن سودى حاصل نيايد، آموختنش شايسته نبود.

[اولولالباب]

....::: نامه ی 31 نهج البلاغه ، نامه ای شگفت آور و تکان دهنده از زبان پدری دنیا دیده به پسر جوانش :::....

بخش سوم

اءَيْ بُنَيَّ، إِنِّي لَمَّا رَاءَيْتُنِي قَدْ بَلَغْتُ سِنّا، وَ رَاءَيْتُنِي اءَزْدَادُ وَهْنا، بَادَرْتُ بِوَصِيَّتِي إِلَيْكَ، وَ اءَوْرَدْتُ خِصَالاً مِنْهَا قَبْلَ اءَنْ يَعْجَلَ بِي اءَجَلِي دُونَ اءَنْ اءُفْضِيَ إِلَيْكَ بِمَا فِي نَفْسِي ، اءَوْ اءَنْ اءُنْقَصَ فِي رَاءْيِي كَمَا نُقِصْتُ فِي جِسْمِي ، اءَوْ يَسْبِقَنِي إِلَيْكَ بَعْضُ غَلَبَاتِ الْهَوَى ، وَ فِتَنِ الدُّنْيَا، فَتَكُونَ كَالصَّعْبِ النَّفُورِ، وَ إِنَّمَا قَلْبُ الْحَدَثِ كَالْاءَرْضِ الْخَالِيَةِ، مَا اءُلْقِيَ فِيهَا مِنْ شَيْءٍ قَبِلَتْهُ، فَبَادَرْتُكَ بِالْاءَدَبِ قَبْلَ اءَنْ يَقْسُوَ قَلْبُكَ، وَ يَشْتَغِلَ لُبُّكَ، لِتَسْتَقْبِلَ بِجِدِّ رَاءْيِكَ مِنَ الْاءَمْرِ مَا قَدْ كَفَاكَ اءَهْلُ التَّجَارِبِ بُغْيَتَهُ وَ تَجْرِبَتَهُ، فَتَكُونَ قَدْ كُفِيتَ مَؤ ونَةَ الطَّلَبِ وَ عُوفِيتَ مِنْ عِلاَجِ التَّجْرِبَةِ، فَاءَتَاكَ مِنْ ذَلِكَ مَا قَدْ كُنَّا نَأْتِيهِ، وَاسْتَبَانَ لَكَ مَا رُبَّمَا اءَظْلَمَ عَلَيْنَا مِنْهُ.


اءَيْ بُنَيَّ إِنِّي وَ إِنْ لَمْ اءَكُنْ عُمِّرْتُ عُمُرَ مَنْ كَانَ قَبْلِي - فَقَدْ نَظَرْتُ فِي اءَعْمَالِهِمْ، وَ فَكَّرْتُ فِي اءَخْبَارِهِمْ، وَ سِرْتُ فِي آثَارِهِمْ، حَتَّى عُدْتُ كَاءَحَدِهِمْ، بَلْ كَاءَنِّي بِمَا انْتَهَى إِلَيَّ مِنْ اءُمُورِهِمْ قَدْ عُمِّرْتُ مَعَ اءَوَّلِهِمْ إِلَى آخِرِهِمْ، فَعَرَفْتُ صَفْوَ ذَلِكَ مِنْ كَدَرِهِ، وَ نَفْعَهُ مِنْ ضَرَرِهِ، فَاسْتَخْلَصْتُ لَكَ مِنْ كُلِّ اءَمْرٍ نَخِيلَهُ، وَ تَوَخَّيْتُ لَكَ جَمِيلَهُ وَ صَرَفْتُ عَنْكَ مَجْهُولَهُ، وَ رَاءَيْتُ - حَيْثُ عَنَانِي مِنْ اءَمْرِكَ مَا يَعْنِي الْوَالِدَ الشَّفِيقَ، وَ اءَجْمَعْتُ عَلَيْهِ مِنْ اءَدَبِكَ - اءَنْ يَكُونَ ذَلِكَ وَ اءَنْتَ مُقْبِلُ الْعُمُرِ، وَ مُقْتَبَلُ الدَّهْرِ، ذُو نِيَّةٍ سَلِيمَةٍ، وَ نَفْسٍ صَافِيَةٍ، وَ اءَنْ اءَبْتَدِئَكَ بِتَعْلِيمِ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ تَأْوِيلِهِ، وَ شَرَائِعِ الْإِسْلاَمِ وَ اءَحْكَامِهِ، وَ حَلاَلِهِ وَ حَرَامِهِ، لاَ اءُجَاوِزُ ذَلِكَ بِكَ إِلَى غَيْرِهِ.


ثُمَّ اءَشْفَقْتُ اءَنْ يَلْتَبِسَ عَلَيْكَ مَا اخْتَلَفَ النَّاسُ فِيهِ مِنْ اءَهْوَائِهِمْ وَ آرَائِهِمْ مِثْلَ الَّذِي الْتَبَسَ عَلَيْهِمْ، فَكَانَ إِحْكَامُ ذَلِكَ عَلَى مَا كَرِهْتُ مِنْ تَنْبِيهِكَ لَهُ اءَحَبَّ إِلَيَّ مِنْ إِسْلاَمِكَ إِلَى اءَمْرٍ لاَ آمَنُ عَلَيْكَ فيهِ الْهَلَكَةَ وَ رَجَوْتُ اءَنْ يُوَفِّقَكَ اللَّهُ فِيهِ لِرُشْدِكَ، وَ اءَنْ يَهْدِيَكَ لِقَصْدِكَ، فَعَهِدْتُ إِلَيْكَ وَصِيَّتِي هَذِهِ.

اى فرزند، هنگامى كه ديدم به سن پيرى رسيده ام و سستى و ناتوانيم روى در فزونى دارد، به نوشتن اين اندرز مبادرت ورزيدم و در آن خصلتهايى را آوردم ، پيش از آنكه مرگ بر من شتاب آورد و نتوانم آنچه در دل دارم با تو بگويم . يا همانگونه كه در جسم فتور و نقصان پديد مى آيد، در انديشه ام نيز فتور و نقصان پديد آيد. يا پيش از آنكه تو را اندرز دهم ، هواى نفس بر تو غالب آيد و اين جهان تو را مفتون خويش گرداند. و تو چون اشترى رمنده شوى كه سر به فرمان نمى آورد و اندرز من در تو كارگر نيفتد.

دل جوانان نوخاسته ، چونان زمين ناكشته است كه هر تخم در آن افكنند، بپذيردش و بپروردش . من نيز پيش از آنكه دلت سخت و اندرزناپذير شود و خردت به ديگر چيزها گرايد، چيزى از ادب به تو مى آموزم . تا به جدّ تمام ، به كارپردازى و بهره خويش از آنچه اهل تجربت خواستار آن بوده اند و به محك خويش آزموده اند، حاصل كنى و ديگر نيازمند آن نشوى كه خود، آزمون از سرگيرى . در اين رهگذر، از ادب به تو آن رسد كه ما با تحمل رنج به دست آورده ايم و آن حقايق كه براى ما تاريك بوده براى تو روشن گردد.


اى فرزند، اگر چه من به اندازه پيشينيان عمر نكرده ام ، ولى در كارهاشان نگريسته ام و در سرگذشتشان انديشيده ام و در آثارشان سير كرده ام ، تا آنجا كه ، گويى خود يكى از آنان شده ام . و به پايمردى آنچه از آنان به من رسيده ، چنان است كه پندارى از آغاز تا انجام با آنان زيسته ام و دريافته ام كه در كارها آنچه صافى و عارى از شايبه است كدام است و آنچه كدر و شايبه آميز است ، كدام . چه كارى سودمند است و چه كارى زيان آور.

پس براى تو از هر عمل ، پاكيزه تر آن را برگزيدم و جميل و پسنديده اش را اختيار كردم و آنچه را كه مجهول و سبب سرگردانى تو شود، به يك سو نهادم . و چونان پدرى شفيق كه در كار فرزند خود مى نگرد، در كار تو نگريستم و براى تو از ادب چيزها اندوختم كه بياموزى و به كار بندى . و تو هنوز در روزهاى آغازين جوانى هستى و در عنفوان آن . هنوز نيتى پاك دارى و نفسى دور از آلودگى .


مصمم شدم كه نخست كتاب خدا را به تو بياموزم و از تاءويل آن آگاهت سازم و بيش از پيش به آيين اسلامت آشنا گردانم تا احكام حلال و حرام آن را فراگيرى و از اين امور به ديگر چيزها نپرداختم . سپس ، ترسيدم كه مباد آنچه سبب اختلاف عقايد و آراء مردم شده و كار را بر آنان مشتبه ساخته ، تو را نيز به اشتباه اندازد.

در آغاز نمى خواستم تو را به اين راه كشانم ، ولى با خود انديشيدم كه اگر در استحكام عقايد تو بكوشم به از اين است كه تو را تسليم جريانى سازم كه در آن از هلاكت ايمنى نيست . بدان اميد بستم كه خداوند تو را به رستگارى توفيق دهد و تو را راه راست نمايد. پس به كار بستن اين وصيتم را به تو سفارش مى كنم .

[help me]

بسم الله الرحمن الرحیم

خطبه 197 در توصیف مردی پلید :

آگاه باشید بی گمان ، بعد از مرگ من مردی گشاد حلقوم و بزرگ شکم بر شما چیره خواهد شد که هر چه را می یابد می خورد و آن چه را نمی یابد طلب میکند* .پس او را بکشید اما هرگز او را نمی کشید .
اگاه باشید که همانا او به زودی ، ناسزا گفتن به من و بیزاری جستن از من را به شما دستور می دهد .
اما ناسزاگویی (اشکالی ندارد) و به من ناسزا بگویید که این امر موجب افزوده شدن حسنات و علّو مقام برای من و باعث رهایی شما (از شر ظالم) خواهد بود.

لیکن در مور دبیزاری ، پس به شما می گویم که از من بیزاری مجویید که به راستی ، من بر فطرت خدا پرستی توّلد یافته و در ایمان و هجرت بر دیگران پیشی گرفته ام .

*: از نظر نویسنده انچه به حقیقت شبیه است مقصود معاویه است .

[اولولالباب]

وَاعْلَمْ يَا بُنَيَّ، اءَنَّ اءَحَبَّ مَا اءَنْتَ آخِذٌ بِهِ إِلَيَّ مِنْ وَصِيَّتِي تَقْوَى اللَّهِ وَالاِقْتِصَارُ عَلَى مَا فَرَضَهُ اللَّهُ عَلَيْكَ، وَالْاءَخْذُ بِمَا مَضَى عَلَيْهِ الْاءَوَّلُونَ مِنْ آبَائِكَ وَالصَّالِحُونَ، مِنْ اءَهْلِ بَيْتِكَ، فَإِنَّهُمْ لَمْ يَدَعُوا اءَنْ نَظَرُوا لِاءَنْفُسِهِمْ كَمَا اءَنْتَ نَاظِرٌ، وَ فَكَّرُوا كَمَا اءَنْتَ مُفَكِّرٌ، ثُمَّ رَدَّهُمْ آخِرُ ذَلِكَ إِلَى الْاءَخْذِ بِمَا عَرَفُوا وَالْإِمْسَاكِ عَمَّا لَمْ يُكَلَّفُوا.

فَإِنْ اءَبَتْ نَفْسُكَ اءَنْ تَقْبَلَ ذَلِكَ دُونَ اءَنْ تَعْلَمَ كَمَا عَلِمُوا فَلْيَكُنْ طَلَبُكَ ذَلِكَ بِتَفَهُّمٍ وَ تَعَلُّمٍ، لاَ بِتَوَرُّطِ الشُّبُهَاتِ، وَ غُلُوِّ الْخُصُومَاتِ، وَابْدَاءْ - قَبْلَ نَظَرِكَ فِي ذَلِكَ - بِالاِسْتِعَانَةِ بِإِلَهِكَ، وَالرَّغْبَةِ إِلَيْهِ فِي تَوْفِيقِكَ، وَ تَرْكِ كُلِّ شَائِبَةٍ اءَوْلَجَتْكَ فِي شُبْهَةٍ، اءَوْ اءَسْلَمَتْكَ إِلَى ضَلاَلَةٍ.

فَاِذا اءَيْقَنْتَ اءَنْ قَدْ صَفَا قَلْبُكَ فَخَشَعَ، وَ تَمَّ رَاءْيُكَ فَاجْتَمَعَ، وَ كَانَ هَمُّكَ فِي ذَلِكَ هَمّا وَاحِدا، فَانْظُرْ فِيمَا فَسَّرْتُ لَكَ، وَ إِنْ اءَنْتَ لَمْ يَجْتَمِعْ لَكَ مَا تُحِبُّ مِنْ نَفْسِكَ وَ فَرَاغِ نَظَرِكَ وَ فِكْرِكَ، فَاعْلَمْ اءَنَّكَ إِنَّمَا تَخْبِطُ الْعَشْوَاءَ، وَ تَتَوَرَّطُ الظَّلْمَاءَ، وَ لَيْسَ طَالِبُ الدِّينِ مَنْ خَبَطَ وَ لا مِنْ خَلَطَ! وَالْإِمْسَاكُ عَنْ ذَلِكَ اءَمْثَلُ.

فَتَفَهَّمْ يَا بُنَيَّ، وَصِيَّتِي ، وَاعْلَمْ اءَنَّ مَالِكَ الْمَوْتِ هُوَ مَالِكُ الْحَيَاةِ وَ اءَنَّ الْخَالِقَ هُوَ الْمُمِيتُ، وَ اءَنَّ الْمُفْنِيَ هُوَ الْمُعِيدُ، وَ اءَنَّ الْمُبْتَلِيَ هُوَ الْمُعَافِي ، وَ اءَنَّ الدُّنْيَا لَمْ تَكُنْ لِتَسْتَقِرَّ إِلا عَلَى مَا جَعَلَهَا اللَّهُ عَلَيْهِ مِنَ النَّعْمَاءِ وَالاِبْتِلاَءِ وَالْجَزَاءِ فِي الْمَعَادِ، وَ مَا شَاءَ مِمَّا لاَ نَعْلَمُ.

و بدان ، اى فرزند، كه بهترين و محبوبترين چيزى كه از اين اندرز فرا مى گيرى ، ترس از خداست و اكتفا به آنچه بر تو واجب ساخته و گرفتن شيوه اى كه پيشينيانت ، يعنى نياكانت و نيكان خاندانت ، بدان كار كرده اند.

زيرا، آنان همواره در كار خود نظر مى كردند، همانگونه كه تو بايد نظر كنى و به حال خود مى انديشيدند، همان گونه كه تو بايد بينديشى تا سرانجام ، به جايى رسيدند كه آنچه نيكى بود، بدان عمل كردند و از انجام آنچه بدان مكلف نبودند، باز ايستادند. پس اگر نفس تو از به كار بردن شيوه آنان سرباز مى زند و مى خواهد خود حقايق را دريابد، چنانكه آنان دريافته بودند، پس بكوش تا هر چه طلب مى كنى از روى فهم و علم باشد، نه به ورطه شبهات افتادن و به بحث و جدل بيهوده پرداختن .

پيش از آنكه در اين طريق نظر كنى و قدم در آن نهى از خداى خود يارى بخواه و براى توفيق يافتنت به او روى آور و از هر چه تو را به شبهه مى كشاند يا به گمراهيت منجر مى شود، احتراز كن و چون يقين كردى كه دلت صفا يافت و خاشع شد و انديشه ات از پراكندگى برست و همه سعى تو منحصر در آن گرديد،

آنگاه به آنچه در اين وصيت براى تو، بوضوح ، بيان داشته ام ، بنگر و اگر نتوانستى به آنچه دوست دارى ، دست يابى و براى تو آسودگى نظر و انديشه حاصل نيامد، بدان كه مانند شترى هستى كه پيش پاى خود را نمى بيند و در تاريكى گام برمى دارد. كسى كه به خطا مى رود و حق و باطل را به هم مى آميزد، طالب دين نيست و بهتر آن است كه از رفتن باز ايستد.

اى فرزند، وصيت مرا نيكو درياب و بدان كه مرگ در دست همان كسى است كه زندگى در دست اوست و آنكه مى آفريند، همان است كه مى ميراند و آنكه فناكننده است ، همان است كه باز مى گرداند و آنكه مبتلا كننده است همان است كه شفا مى بخشد و دنيا استقرار نيافته مگر بر آن حال كه خداوند براى آن مقرر داشته ، از نعمتها و آزمايشها و پاداش روز جزا يا امور ديگرى كه خواسته و ما را از آنها آگاهى نيست .

[اولولالباب]

فَإِنْ اءَشْكَلَ عَلَيْكَ شَيْءٌ مِنْ ذَلِكَ فَاحْمِلْهُ عَلَى جَهَالَتِكَ بِهِ، فَإِنَّكَ اءَوَّلُ مَا خُلِقْتَ بِهِ جَاهِلاً ثُمَّ عُلِّمْتَ، وَ مَا اءَكْثَرَ مَا تَجْهَلُ مِنَ الْاءَمْرِ وَ يَتَحَيَّرُ فِيهِ رَاءْيُكَ، وَ يَضِلُّ فِيهِ بَصَرُكَ، ثُمَّ تُبْصِرُهُ بَعْدَ ذَلِكَ، فَاعْتَصِمْ بِالَّذِي خَلَقَكَ، وَرَزَقَكَ وَسَوَّاكَ، فَلْيَكُنْ لَهُ تَعَبُّدُكَ، وَ إِلَيْهِ رَغْبَتُكَ، وَ مِنْهُ شَفَقَتُكَ.
وَاعْلَمْ يَا بُنَيَّ، اءَنَّ اءَحَدا لَمْ يُنْبِئْ عَنِ اللَّهِ سُبْحَانَهُ كَمَا اءَنْبَاءَ عَنْهُ الرَّسُولُ، ص فَارْضَ بِهِ رَائِدا، وَ إِلَى النَّجَاةِ قَائِدا، فَإِنِّي لَمْ آلُكَ نَصِيحَةً، وَ إِنَّكَ لَنْ تَبْلُغَ فِي النَّظَرِ لِنَفْسِكَ - وَ إِنِ اجْتَهَدْتَ - مَبْلَغَ نَظَرِي لَكَ.

وَاعْلَمْ يَا بُنَيَّ، اءَنَّهُ لَوْ كَانَ لِرَبِّكَ شَرِيكٌ لَاءَتَتْكَ رُسُلُهُ، وَ لَرَاءَيْتَ آثَارَ مُلْكِهِ وَ سُلْطَانِهِ، وَ لَعَرَفْتَ اءَفْعَالَهُ وَ صِفَاتَهِ، وَ لَكِنَّهُ إِلَهٌ وَاحِدٌ - كَمَا وَصَفَ نَفْسَهُ - لاَ يُضَادُّهُ فِي مُلْكِهِ اءَحَدٌ، وَ لاَ يَزُولُ اءَبَدا، وَ لَمْ يَزَلْ، اءَوَّلٌ قَبْلَ الْاءَشْيَاءِ بِلاَ اءَوَّلِيَّةٍ، وَ آخِرٌ بَعْدَ الْاءَشْيَاءِ بِلاَ نِهَايَةٍ، عَظُمَ عَنْ اءَنْ تَثْبُتَ رُبُوبِيَّتُهُ بِإِحَاطَةِ قَلْبٍ اءَوْ بَصَرٍ.

فَإِذَا عَرَفْتَ ذَلِكَ فَافْعَلْ كَمَا يَنْبَغِي لِمِثْلِكَ اءَنْ يَفْعَلَهُ فِي صِغَرِ خَطَرِهِ، وَ قِلَّةِ مَقْدِرَتِهِ، وَ كَثْرَةِ عَجْزِهِ، و عَظِيمِ حَاجَتِهِ إِلَى رَبِّهِ، فِي طَلَبِ طَاعَتِهِ، وَالرَّهْبَةِ مِنْ عُقُوبَتِهِ، وَالشَّفَقَةِ مِنْ سُخْطِهِ، فَإِنَّهُ لَمْ يَأْمُرْكَ إِلا بِحَسَنٍ، وَ لَمْ يَنْهَكَ إِلا عَنْ قَبِيحٍ.
يَا بُنَيَّ، إِنِّي قَدْ اءَنْبَأْتُكَ عَنِ الدُّنْيَا وَ حَالِهَا، وَ زَوَالِهَا وَانْتِقَالِهَا، وَ اءَنْبَأْتُكَ عَنِ الْآخِرَةِ وَ مَا اءُعِدَّ لِاءَهْلِهَا فِيهَا وَ ضَرَبْتُ لَكَ فِيهِمَاالْاءَمْثَالَ لِتَعْتَبِرَ بِهَا وَ تَحْذُوَ عَلَيْهَا.

إِنَّمَا مَثَلُ مَنْ خَبَرَ الدُّنْيَا كَمَثَلِ قَوْمٍ سَفْرٍ نَبَا بِهِمْ مَنْزِلٌ جَدِيبٌ فَاءَمُّوا مَنْزِلاً خَصِيبا، وَ جَنَابا مَرِيعا، فَاحْتَمَلُوا وَعْثَاءَ الطَّرِيقِ، وَ فِرَاقَ الصَّدِيقِ وَ خُشُونَةَ السَّفَرِ، وَ جُشُوبَةَ المَطْعَمِ، لِيَأْتُوا سَعَةَ دَارِهِمْ، وَ مَنْزِلَ قَرَارِهِمْ، فَلَيْسَ يَجِدُونَ لِشَيْءٍ مِنْ ذَلِكَ اءَلَما، وَ لاَ يَرَوْنَ نَفَقَةً فِيهِ مَغْرَما، وَ لاَ شَيْءَ اءَحَبُّ إِلَيْهِمْ مِمَّا قَرَّبَهُمْ مِنْ مَنْزِلِهِمْ، وَ اءَدْنَاهُمْ مِنْ مَحَلِّهِمْ.
وَ مَثَلُ مَنِ اغْتَرَّ بِهَا كَمَثَلِ قَوْمٍ كَانُوا بِمَنْزِلٍ خَصِيبٍ فَنَبَا بِهِمْ إِلَى مَنْزِلٍ جَدِيبٍ، فَلَيْسَ شَيْءٌ اءَكْرَهَ إِلَيْهِمْ وَ لاَ اءَفْظَعَ عِنْدَهُمْ مِنْ مُفَارَقَةِ مَا كَانُوا فِيهِ إِلَى مَا يَهْجُمُونَ عَلَيْهِ، وَ يَصِيرُونَ إِلَيْهِ.

[b]اگر درك بعضى از اين امور بر تو دشوار آمد، آن را به حساب نادانى خود گذار، زيرا تو در آغاز نادان آفريده شده اى ، سپس ، دانا گرديده اى و چه بسيارند چيزهايى كه تو نمى دانى و انديشه ات در آن حيران است و بصيرتت بدان راه نمى جويد، ولى بعدها مى بينى و مى شناسى .

پس چنگ در كسى زن كه تو را آفريده است و روزى داده و اندامى نيكو بخشيده و بايد كه پرستش تو خاص او باشد و گرايش تو به او و ترس تو از او. و بدان اى فرزند، كه هيچكس از خدا خبر نداده ، آنسان ، كه پيامبر ما (صلى الله عليه و آله ) خبر داده است .

[b] پس بدان راضى شو، كه او را پيشواى خود سازى و راه نجات را به رهبرى او پويى . من در نصيحت تو قصور نكردم و آنسان ، كه من در انديشه تو هستم ، تو خود در انديشه خويش نيستى .

بدان ، اى فرزند، اگر پروردگارت را شريكى بود، پيامبران او هم نزد تو مى آمدند و آثار پادشاهى و قدرت او را مى ديدى و افعال و صفات او را مى شناختى . ولى خداى تو آنگونه كه خود خويشتن را وصف كرده ، خدايى است يكتا. كسى در ملكش با او مخالفتى نكند، هرگز زوال نيابد و همواره خواهد بود. پيش از هر چيز بوده است ، كه او را آغازى نيست و بعد از هر چيز خواهد بود، كه او را نهايتى نيست .

فراتر از اين است كه پروردگاريش ثابت شود به دانستن و شناختن به دل يا به چشم . چون اين را دانستى ، اكنون چنان كن كه از چون تويى شايسته است با وجود خردى قدر و منزلتش و اندك بودن تواناييش و فراوانى ناتوانيش و بسيارى نيازش به پروردگارش ، در فرمانبردارى از او و ترس از عقوبت او و بيم از خشم او. او تو را جز به نيكى فرمان ندهد و جز از زشتى باز ندارد.

اى فرزند، تو را آگاه كردم از دنيا و دگرگونيهايش و دست به دست گشتنهايش . و تو را از آخرت خبر دادم و آنچه براى اهل آخرت در آنجا مهيا شده و براى هر دو مثلهايى آوردم ، تا به آنها عبرت گيرى و از آنها پيروى كنى . مثل كسانى كه دنيا را به آزمون شناخته اند، مثل جماعتى است از مسافران كه در منزلگاهى قحطى زده و بى آب و گياه منزل دارند و از آنجا آهنگ جايى سبز و خرم و پر آب و گياه نمايند.

اينان سختى راه و جدايى از دوستان و مشقت سفر و ناگوارى غذا را به جان بخرند تا به آن سراى گشاده ، كه قرارگاه آنهاست ، برسند. پس ، آن همه رنجها را كه در راه كشيده اند، آسان شمارند و آن هزينه كه كرده اند زيان نپندارند. و برايشان چيزى خوشتر از آن نيست كه به منزلگاهشان نزديك كند و به محل موعودشان درآورد.

و مثل كسانى كه فريب دنيا را خورده اند، مثل جماعتى است كه در منزلگاهى سبز و خرم و با نعمت بسيار بوده اند و از آنجا به منزلگاهى خشك و بى آب و گياه رخت افكنده اند. پس براى آنان چيزى ناخوشايندتر و دشوارتر از جدايى از جايى كه در آن بوده اند و رسيدن به جايى كه بدان رخت كشيده اند، نباشد.