مباحث تئوریک سینما ( ویژه )_اندر باب نماد و نمادگرایی

[Admirer]

به نام خدا

چندی قبل که مشغول نوشتن نقد فیلم بودم مطلبی در ارتباط با جایگاه نمادها در هنر ذهنم رو مشغول کرده بود و اشاراتی در حد چند خط کوتاه به این

مقوله ی مهم در اون تاپیک کرده بودم و چند روز قبل که مقاله ی خوبی در ماهنامه ی فیلم با همین مضمون دیدم، بر آن شدم تا این مقاله را بنویسم.

بنابراین برخی از عبارات عینا و با رعایت امانت از شماره ی اخیر همین ماهنامه ( شماره ی 432 ) آورده شده اند :



مباحث تئوریک سینما ( ویژه )_اندر باب نماد و نمادگرایی :

از نماد گرایی افراطی تا تمسخر منتقدین سینما!!



1. افراط : فیلم ها همانند بسیاری از پدیده های هستی حاصل همگرایی و همنشینی عناصر گوناگون و پر شمارند. تحلیل ما از نمادین بودن پدیده ها ریشه در

پیش فرض های ذهنی مان دارد. نشانه ها از قبل وجود دارند و کار هنرمند خلق نشانه نیست، بلکه بازآرایی آنهاست.

کار یک منتقد و تحلیلگر هم بیرون کشیدن نشانه ها و رمزگان اثر است. حتی اگر به طور کامل از پس آن بر نیاید!

اما تحلیل هایی که کاملا مبتنی بر نشانه شناسی هستند، در معرض آسیب هایی جدی قرار دارند! نشانه ها در فرهنگ های گوناگون و حتی نظرگاه های

گوناگون یک فرهنگ کارکرد ثابت و یکسانی ندارند. ( گاهی اصلا کارکردی ندارند! )

از همین منظر کشف و استخراج یک نشانه از متن و تقلیل آن به "یک" معنای مشخص و قاطع، راه را بر تکثر می بندد! اصلا نشانه در چارچوب پیش

فرض های ذهنی معنا می یابد و ذهن مخاطب را به خاطره ی منحصر به خودش سوق می دهد.

از همین روست که در هنر برداشت مطلق وجود ندارد و اصطلاحا فرمولیزه نمی شود.

هر جند که به نظر می رسد پیچیدگی پدیده ها یکسان نیست و انگار گاهی نمی توان بیش از یک تفسیر از یک رخداد برداشت کرد، اما مطلقا اینطور

نیست!

این طرز تلقی حاصل محدودیت نگاه ماست. چه بسیار تحلیل گرانی که با آشنازدایی از پدیده های بسیار معمولی و تکراری، زاویه ی جدید ی را برای

نگریستن خلق کرده اند. این محدودیت نگاه را می توان به محدویدت نگاه یک ماهی در قعر اقیانوس تشبیه کرد. ماهی ای که افق دیدش فقط به این

اقیانوس محدود است و از دنیای خارجی که میلیاردها برابر از آن بزرگتر است بی اطلاع است! و این در حوزه ی سینمای پسامدرن حتی پیچیده تر هم می

شود! چرا که راه برای توصیف نمادین پدیده ها تقریبا وجود ندارد . . . !!

پس باید بستر را برای باقی برداشت ها در حوزه ی هنر باز گذاشت تا هر انسانی می تواند برداشت نسبی خود را داشته باشد.

به عنوان مثال حتی اگر آن نگاه آشنازدا و ساختار شکن را کنار بگذاریم و یک ساختار معمولی ذهنی در همه فرهنگ ها را در نظر بگیریم. این ذهن با دیدن

"گل" سریعا به یاد "شادابی" و "طراوت" می افتد ولی مثلا در ارتباط با "جغد" همین ذهن معمولی و نگاه ساده به مراجع متفاوتی می رسد!

مثلا در خیلی از فرهنگ ها جغد نمایانگر "نحسی" و "مرگ" است. ولی در فیلم مشهور "فریاد جغد" جمی تراویس در واپسین دقایق داستان

این مفهوم کاملا متضاد می شود و به "آزادی" و "رهایی" می رسد که حتی منجر به جلوگیری از خودکشی شخصیت اول داستان می شود.

یا مثلا جوک عامیانه ی زیر را در نظر بگیرید :

" پرنده فروشی، جغدی را به جای طوطی به مردی ابله قالب می کند. هنگامی که یکی از دوستان مرد نادان درباره ی طوطی اش از او می پرسد، اینطور

می شنود : (( طوطی عزیزم البته حرف نمی زند ولی خیلی توجه می کند! )) "

در اینجا باز هم با کارکرد تازه ای از موجودیت جغد رو به رو می شویم. از دید این مرد نادان چشم های درشت و نگاه خیره ی جغد دلالت بر "توجه" و

"تعمق" دارند، چون برخی از انسان ها در زمان اندیشیدن چنین ژستی به خود می گیرند!

ریشه یابی علت این نماد تراشی ها چندان دشوار نیست. این نشانه ها حاصل تفسیر منطقی و یا حتی خیال پردازانه ی عده ای از آدم ها در طول تاریخ

بوده است و از آسمان ناز نشده اند. مثلا در این لطیفه جغد نماد دانایی و خرد شده است و بر خلاف هر تفسیر ماورایی و تبارشناسانه، به سادگی بر پایه

ی یک ویژگی آناتومیک شکل گرفته است و از انسان به حیوان منتقل شده است. که گاهی عکس این هم صادق است.

پس در مقام یک منتقد باید حواسمان باشد که راه بر باقی احتمالات نبندیم و یک پدیده ی هنری را مطلق نکنیم!



2. تفریط : از طرفی دسته ای از افراد وجود دارند که اساسا نقد بر پایه ی نمادگرایی را زیر سوال می برند. شاید شده باشد که گاها خاطره ای از یک هنرمند

شنیده باشید که چه اتفاقات غیر منتظره و بداهه ای در اثرش به وجود آمده که بعضا ناخواسته نظر منتقدین جلب شده است و یا برعکس راه بر انتقاد و

تفسیرهای عجیب و غریب و خیال پردازانه باز کرده است. حدود دو سال قبل مطلبی در وبلاگی به قصد تحقیر مقام نقد و منتقد منتشر شده بود که شرح

مختصرش ( نقل به مضمون ) چنین است :

" فیلم سازی در صحنه ای مردی ناامید از زندگی را نشان می دهد که خودش را در خانه اش حلق آویز کرده است و از قضا همان

زمان گربه ای به صحنه می پرد و از عرض قاب رد می شود. فیلم ساز هم که دیگر توانی برای تکرار آن صحنه نداشته است، همان

را برداشت می کند. پس از نمایش در جشنواره ها اغلب منتقدان از حضور گربه به عنوان تمهیدی هوشمندانه نام می برند و آن را

نشانه ی نبوغ و درایت کارگردان عنوان می کنند و . . . "


این نمونه، بنیه ی استدلالی بسیار ضعیفی برای تحقیر نقد های مبتنی بر نشانه را دارد. چرا که آن نویسنده و افراد نظیر او از حقیقتی بزرگ غافل اند :

کار نقد، نیت خوانی سازنده ی اثر نیست، بلکه نقد رویکردی پدیدار شناسانه است که کلیت و محصولی که به دست

مخاطب می رسد.


حتی اگر فیلم ساز به دلیل تمام شده نگاتیو و ته کشیدن بودجه ی فیلم بر خلاف میلش ناچار به استفاده از یک پلان شده باشد، تحلیلگر موظف نیست که

سرک به داستان های پشت پرده بکشد و غرض کارگردان را کشف کند.

برداشت ما از هر پدیده ربطی به "حقیقت" آن ندارد، کار ما سر و کله زدن با "واقعیت" است.

پیشنهاد می شود به عنوان مکمل مطالب این جستار را نیز مطالعه بفرمایید :

حقیقت . . . نه واقعیت !!!

تحلیل ما از پدید ها ریشه در پیش فرض های ذهنی مان دارد و از منظر زیبا شناسانه دلیلی برای خوار شمردن نمادگرایی و تحلیل نمادین وجود ندارد.

و حرف آخر این که مراقب باشیم که در این مقوله نه دچار افراط بشویم،یعنی حتی برای نماد های کلیشه ای هم راه را برای

نگاهی نو باز بگذاریم، و نه دچار تفریط که اصول نقد های مبتنی بر نمادشناسی و نمادپردازی را کلا نفی کنی. چرا که زبان هنر

همین نمادهایش است.

باید با یک رویکرد منصفانه علاوه بر استفاده از نمادها راه را برای تمام احتمالات باز گذاشت!

والسلام

محمد

[Admirer]

(۱۴/اردیبهشت/۹۱ ۱۳:۵۱)the ring نوشته است:  در مورد بستن تاپیک من دقیقا کجای استدلال من نادرسته

به نام خدا

سلام.

دوست عزیز ... اگر پست های قبل رو دقیق می خوندیدن جوابتون رو می گرفتین!

به هر حال، ارسال شماره ی 9 جواب سوال شماست!

موفق بمانید

[the ring]

آقای ناظر شما داری نظر شخصی خوتو تو تاپیکا اعمال می منی نه فقط به خاطر اینکه تاپیک مشکل فنی یا ادبی داره بلکه شما با خود نوشته مشکل داری.بابا هنوز دو دقیقه از ایجاد تاپیک نگذشته بزار حداقل دو نفر نظرشونو بگن یا یه بحثی در بگیره باید مقداری آزادی عمل بیشتری به کاربرا بدی. نه اینکه از به اصطلاح امتیازت استفاده کنی و تاپیکو فرت ببندی من تو هیچ انجمنی ندیدم اینطور باشه. اینجوری فقط مطالبی در تالار منتشر میشه که مورد تایید یک نفرند.واین کار فقط ایجاد خفقانه. اون مثالی رو که آخر پست 9 زدین رو خوندم وباید یگم خیلی کلی بود چون مثلا نمادی که در فیلم هابیت وجود داره کاملا مربوط به شخصیت مثبت و اصلی فیلمه نه شخصیت شیطانی. و کاملا هم نا معموله یعنی عمدا در فیلم اورده شده.

[Admirer]

به نام خدا

با سلام مجدد!

ببنید شما موظف هستید که به قوانین هر بخش تالار احترام بذارید! غیر از اینه؟

شما قبل از این که تاپیک ایجاد کنید اینجا رو خونده بودید؟؟؟

http://forum.bidari-andishe.ir/thread-2389.html

بنده یک تاپیک جداگانه زدم و مدت ها روش زحمت کشیدم و قوانینی وضع کردم که همه موظف هستن به اون قوانین احترام بذارن! اگر به قوانین اعتراضی دارید که بحث دیگه ایه! و فرصت برای اعتراض به قوانین ایجاد شده :

http://forum.bidari-andishe.ir/thread-276.html

در مورد نحوه ی اعتراض هم توضیح داده شده! و این که هر کسی راه بیفته و در هر تاپیکی اعتراض به حذف و بستن تاپیک بکنه که ...

شما در چارچوب قوانین می تونید در بخش سینما فعالیت کنید. امیدوارم توضیحات روشن بوده باشن!

اگر در مورد نمادگرایی بحثی دارید و سوال یا ابهامی می تونید همینجا بپرسید ولی در مورد اعتراض به موارد مدیریتی از طریق راهش اقدام کنید!

در مورد مساله ای هم که می فرمایید نقش اول داستان دارای فلان نماده، اصلا شما متوجه منظور حقیر نشدید! بنده در همون پست گفتم که اصلا چیزی تحت عنوان نماد شیطانی و الهی و فراماسونری و ... وجود ندارد که حالا بخواهد یک فیلم را مردود کند و یا اعتبار ببخشد! بلکه هر نماد بیانگر حقیقتی است که در کنار دیگر مولفه های داستان معنا می یابد و به تنهایی قابل اتکا نیست!

اگر اینطور باشد که هر کسی راه بیفتد و هر چیزی که دور و اطرافش دید بیاید برایش تاپیک باز کند که دیگر این تالار با زباله دانی تفاوتی ندارد! حداقل شما با مبانی نقد استراتژیک آشنا بشوید و کمی دست به قلم شوید متنی را بنویسید تا دیگران هم به کمک شما بیایند!

موفق بمانید