مقاله ملک عبدالله یا ملک فهد ؟!بعد از مرگ کدام یک بشارت ظهور داده شده ؟! ( قسمت اول)
بسم الله الرحمن الرحیم
در ابتدا این نکته را ذکر نماییم که سرزمین حجاز (عربستان کنونی) در روایات مربوط به آخر الزمان، آبستن حوادث بسیار مهمی است. از مهمترین این حوادث می توان به اختلافات داخلی در خاندان پادشاهی حجاز(1)، درگیری های نظامی در سرزمین حجاز(2)، قتل نفس زکیه در مسجدالحرام(3)، خسف یا فرو رفتن سپاهیان سفیانی در بیابان بیداء عربستان(4) و مهمتر از همه، ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف)(5) از شهر مکه(6)، اشاره کرد.
در این مطلب ما به بررسی مرگ فَهد ، عبدالله ، اختلافات در حجاز و ... می پردازیم.
و اما :
در
مطلب قبل با نام احمد حسن زود ظهور کرد روایتی آمده بود که احمد حسن برای اثبات خود از آن استفاده کرده بود و آن حدیث متن زیربود:
عن مسند احمد عن النبی صلی الله علیه و آله و سلم : یحکم الحجاز رجل اسمه علی اسم حیوان، إذا رأیته حسبته فی عینه الحول من البعید و اذا اقتربت منه لا تری فی عینیه شیئاً، یخلفه أخ له إسمه عبدالله، ویل لشیعتنا منه؛ اعادها ثلاثاً : بشرونی بموته ابشرکم بظهور الحجة، بشرونی بموته ابشرکم بظهور الحجة، بشرونی بموته ابشرکم بظهور الحجة.
رسول خدا (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) فرمود : بر حجاز (عربستان) مردی که اسمش ، اسم حيوان است حکومت می کند (فهد = یوزپلنگ[/u][b]) . اگر از دور به او نگاه کنی در چشمش انحراف (چپی) می بینی [u]ولی اگر به او نزديک شدی[/b] در چشمش مشکلی نمی بينی ، جانشين يا خليفه اش برادرش که اسمش عبدالله است خواهد بود . وای بر شيعه ما از دست او (فهد) ، پس اين جمله را سه بار تکرار نمود ، [u]بشارت مرگش (فهد) را به من بدهيد شما را به ظهور حجت بشارت می دهم . (7)[/b]
این حدیث با برداشتی که در پرانتز ها مشاده می نمایید در سایت احمد حسن قرار گرفته است.
خب همانطور که به دوستان فرمودم ، در مطلب قبلی این حدیث معتبر نیست اما آن را هم رد نمی نماییم ولی یک مشکل وجود دارد ولی نه در خود روایت بلکه ، در برداشتی که احمد حسن کرده است !!!
و اما چه مشکلی!!!! :
درمورد روایت بیان شده راجع به این موضوع هم بایستی این نکته را ذکر نمایم که:
در زبان عربی هر ضمیری یک مرجع ضمیر دارد و هر جمله توصیفی هم یک موصوفی دارد که در اینجا جمله "ویل لشیعتنا منه" بعد از اسم عبدالله آمده پس "ه" که یک ضمیر است مرجع ضمیرش نزدیکترین اسم به آن یعنی عبدالله می باشد...همچنین جملات بعدی که آمده توصیفی برای آخرین اسم ذکر شده یعنی عبدالله است.
پس این حدیث اگر صحت داشته باشد مرگ فهد را بشارت نداده ، بلکه مرگ برادرش عبدالله را بشارت داده است.
حدیث هایی در منابع شیعی می باشد که در رابطه با مرگ فردی با نام عبدالله است:
الفضل ، عن عثمان بن عيسى ، عن درست ، عن عمار بن مروان عن أبي بصيرعن امام صادق علیه السلام :
من يضمن لي موت عبدالله، اضمن له القائم. ثم قال: إذا مات عبدالله، لم يجتمع الناس بعده علي أحد و لم يتناه هذا الأمر دون صاحبكم إن شاء الله و يذهب ملك السنين و يصير ملك الشهور و الأيام، فقلت يطول ذلك؟ قال: كلا(8)
كسي كه مرگ عبدالله را براي من ضمانت كند من هم ظهور قائم را براي او ضمانت مي كنم.
سپس فرمودند:
وقتي عبدالله بميرد مردم پس از او با كسي متحد نشوند! ان شاء الله و اين جريان بدون ( آمدن) امامتان آرام نمي شود و حكمت و سلطنت سالانه و طولاني مدت از بين مي رود و مدت سلطنتهاي پادشاهان به ماه و روز نمي كشد.
پرسديم: "آيا اين دوران طول مي كشد؟"
فرمودند: "هرگز!"
از امام باقر نقل شده كه فرمودند:
إذا اختلف بنو فلان فيما بينهم، فعند ذلك فانتظروا الفرج و اليس فرجكم إلا في اختلاف بني فلان. فإذا اختلفوا، فتوقعوا الصيحة في شهر رمضان، و خروج القائم،إن الله يفعل ما يشاء، و لن يخرج القائم و لا ترون ما تحبون حتي يختلف بنوا فلان فيما بينهم، فإذا كان، طمع النسا فيهم، واختلف الكلمة و خرج السفياني، و قال لابد لبني فلان من أن يملكوا فإذا ملكوا ثم اختلفوا تفرق ملكهم و تشتت أمرهم... الحديث(9)
وقتي بني فلان به خاطر چيزي كه ميان آنهاست دچار اختلاف شدند منتظر فرج باشيد و فرج شما جز با اختلاف بني فلان محقق نمي شود. پس آنگاه كه گرفتار اختلاف شدند چشم انتظار صحيه اي در ماه رمضان و قيام قائم باشيد كه خدا هر چه را بخواهد انجام مي دهد. قائم قيام نمي كند و شما هم آنچه را عاشقش هستيد، نخواهيد ديد تا وقتي بني فلان بر سر آنچه در بينشان است مبتلا به اختلاف و درگيري شوند و وقتي چنين شد مردم به آنها ( و حكومتشان) طمع مي كنند و وحدت و يكپارچگي از بين مي رود و سفياني شورش مي كند. سپس ادامه دادند: بني فلان بالاخره سلطنت خواهند كرد و پس از پادشاهي، آنها به اختلاف دچار مي شوند و سلطنتشان به باد مي رود و حكومتشان پراكنده و متشتت مي شود ... تا اخر حديث.
با توجه به این احادیث که در منابع شیعی وجود دارد مرگی که بشارت داده شده مرگ عبدالله است .
موضوعی دیگر که بایستی بررسی شود اسم بنی فلان می باشد (در حدیث دوم) که به چه کسی نسبت داده شده است؟
لطفا به روایت زیر توجه نمایید:
امام رضاعلیه السلام می فرمایند:
بزنطی از حضرت رضا (علیه السلام) روایت می کند که فرمود: از جمله نشانه های فرج، حادثه ای است که بین 2 حرم مکه و مدینه رخ دهد. پرسیدم آن حادثه چیست؟ فرمود: تعصب قبیله ای بین 2 حرم بوجود آید و فلانی از خاندان فلان، 15 رئیس قبیله را به قتل رساند. (10)
در روایت های ذکر شده، ملاحظه فرمودید که از آخرین خاندان پادشاهی حجاز، با عنوان بنی فلان یا آل فلان نامبرده شده است .همچنین این روایت درگیری برسر حکومت حجاز بعد از کشته شدن این فرمانروا را توصیف کرده است.
نکته : در روایت بالا یعنی یکی از فرمانروایان یا زمامداران حجاز ، پانزده شخصیت از نسل فرمانروا و یا پیشوای معروفی را به قتل می رساند!!!
ذکر یک نکته ي بسیار مهم: یکی از دلايلی که ائمه ي اطهار (علیه السلام) عبارت بنی فلان یا آل فلان را برای آخرین خاندان پادشاهی عربستان برگزیده اند و صریحاً به نام دقیق این خاندان اشاره نکرده اند، می تواند این مسئله باشد که ذکر نام صریح این خاندان، موجب می شده است تا خاندان های پادشاهی که در عربستان حکومت کرده اند، هیچ کدام نام ذکر شده در روایات را بر خود ننهند؛ چرا که هیچ خاندانی قاعدتاً دوست نمی دارد كه نامش، همنام آخرین خاندان پادشاهی حجاز در روایت های ذکر شده از معصومین (علیه السلام) باشد. زیرا درصورت همنام بودن نام این خاندان ها با آخرین پادشاهی عربستان در روايات، موجب عکس العمل شیعیان اهل بیت (علیه السلام) می شده است .
حال موضوعی دیگر نیز باید بررسی شود و آن موضوع " اختلاف در مکه (حجاز) " می باشد زیرا همان گونه که در روایت ذکر شد ، در روایت مربوط به آخرالزمان، سخن از ختلاف در پادشاهی حجاز به میان آمده است.
بیایید این موضوع را با هم بررسی کنیم و ببینیم به چه نتیجه ای می رسیم (پادشاهی عربستان ، عبدالعزیز و فرزندان آن):
نکته ي بسیار جالب و عجیبی که دیده می شود ، این است که در عصر حاضر که اکثریت کشورها حکومت جمهوری را پذیرفته اند و حتی تعدادی از کشورهای عربی همچون عراق، سوریه، مصر، الجزایر و ... نیز صاحب حکومت جمهوری شده اند(11)، کماکان کشور عربستان توسط حکومت پادشاهی اداره می شود(12) و این نکته از نظر انطباق با روایات بسیار مهم و قابل توجه است؛ چرا که در روایات درباره ي حکومت حجاز (عربستان) ذکر شده است که حکومت حجاز در عصر ظهور، در دست خاندان بنی فلان یا آل فلان است.(13)
و اما :
بر خلاف دیگر نظامهای سلطنتی جهان، پنجاه سال است كه ارث بری برادر از برادر و نه پدر به پسر در عربستان سعودی ادامه دارد و پس از وفات ملك عبدالعزیز در 1953 كه جانشینیاش به پسر 35 ساله وی رسید، این برادران بودند كه یكی پس از دیگری بر تخت پادشاهی سلطنت كردند.. ملک عبدالعزیز، پدر شاهان و ولی عهدان فعلی آل سعود منشوری دارد که به نام منشور عبدالعزیز معروف است . در این منشور آمده است: " تا زمانی که پسران من زندهاند قدرت به نوههایم نخواهد رسید."
در واقع ملک فهد شاه پیشین عربستان،ملک عبدالله شاه کنونی و شاهزاده سلطان ولی عهد همگی با هم برادرند.اما
مساله اصلی اینجاست که در این موقعیت ولی عهد نیز از به دست گرفتن زمام امور ناتوان است!
مقاله ملک عبدالله یا ملک فهد ؟!بعد از مرگ کدام یک بشارت ظهور داده شده ؟! ( قسمت دوم)
شاه 86 ساله ،ولی عهد 85 ساله!
شاهزاده 'سلطان بن عبدالعزیز ' ولیعهد و وزیر دفاع این کشور نیز که از سال 2005 میلادی تاکنون به دلیل وخامت اوضاع جسمانی چندین بار تحت عمل جراحی قرار گرفته از حدود دو سال پیش تاکنون کمتر در صحنه سیاسی این کشور ظاهر شده است . اگرچه خبرگزاری رسمی عربستان اعلام کرده که شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز 78 ساله است اما این در حالی می باشد که بیشتر محققان احتمال می دهند او 85 ساله باشد .
آخرین مورد بیماری شاهزاده سلطان مربوط به ماه رمضان امسال (1389 ه.ش)می باشد. در پی شدت یافتن بیماری او و وخامت حال ولیعهد عربستان سعودی، وی به توصیه پزشکان عازم شهر "اغادیر " در مغرب شد تا در کاخ شخصی خود به مدت دو ماه استراحت کند.در واقع گزارشها حاکی از این امر است که وضع جسمانی ولیعهد عربستان، ضعیفتر از وضع جسمانی ملک عبدالله است که در اواسط دهه هشتاد عمر خود به سر میبرد.
نتیجه گیری:
احتمال در گیری های شدید داخلی میان خاندان سلطنتی از نتایج احتمالی این وضعیت است. اولین نشانه های بی ثباتی سیاسی در عربستان پس از آشکار شدن نشانه ها بیماری شاه و ولیعهد با ماجرای بندر بن سلطان شروع شد.
بنا به اطلاعات منابع اطلاعاتی و امنیتی غرب ،شاهزاده بندر پسر شاهزاده سلطان ولی عهد فعلی عربستان پس از این که احساس کرد ممکن است پدرش به سلطنت نرسد تصمیم گرفت خود مستقیما وارد عرصه شود و قدرت را قبضه کند.او که سالها در آمریکا مسئولیت مهم سفارت عربستان را داشت بعد از مرگ فهد به عربستان بازگشت که شغلی برای خود دست و پا کند.اما عملا به شغلی بالاتر از رییس شورای امنیت ملی عربستان نرسید و ناراضی ماند. در اگوست سال ۲۰۰۹ میلادی، روزنامه انگلیسی "فایننشال تایمز" در گزارشی ویژه و مهم، از تلاش امیر بندر بن سلطان برای کودتا در عربستان سعودی خبر داد. این روزنامه با تأکید بر صحت این خبر نوشت که البته این خبر مربوط به گذشته است و پارسال روی داده است.
به نوشته این گزارش، هدف از این کودتا، تنها کوتای نظامی علیه ملک عبدالله نبوده، بلکه بندر قصد داشت تا کل نظام را تغییر دهد و قصد داشت از این طریق، قدرت را در عربستان در دست بگیرد.
منابع سعودی افشا کننده خبر این کودتا به فایننشال تایمز گفتند که سازمان اطلاعاتی روسیه نخستین جریانی بود که سرنخهای این تلاش را فاش کرده است.این کودتا قرار بود به مرکزیت پایگاه هوایی ریاض انجام شود.
گفته می شود در پی افشای این کودتا، افسران ارشد بسیاری از ارتش این کشور بازداشت شده و بندر بن سلطان نیز از عرصه سیاسی عربستان سعودی منزوی شده است. به همین دلیل ناظران مسائل سیاسی عربستان، نسبت به آینده سیاسی این کشور به شدت نگران هستند زیرا اولا عربستان بزرگ ترین تولید کننده نفت در جهان است و در صورت بروز هرگونه مشکل سیاسی یا اقتصادی در این کشور، می تواند تأثیر منفی تکان دهنده ای بر تمام جهان بگذارد. دوما میان شاهزادگان سعودی برای تصاحب پست جانشینی «ملک عبدالله» مدتهاست که رقابت شدیدی وجود دارد.
در واقع نمونه بندر بن سلطان نشان می دهد که چقدر احتمال درگیری های داخلی بر سر قدرت در عربستان سعودی بالا رفته است.(14)
سید حسین زرهانی
گروه جامعه و ارتباطات سایت تبیان
این مسئله حتی از چشم خبرنگار روزنامه ي مشهور فیگارو نیز به دور نمانده و این خبرنگار در مقاله ای با عنوان «
عربستان: آبستن اختلافات داخلی آل سعود » به آن اشاره کرده است. (15) بدین ترتیب هیچ بعید نیست که پس از مرگ ملک عبدالله که در سنین کهولت و پیری به سر می برد، عربستان صحنه ي کشمکش و درگیری خاندان آل سعود شود. این مسئله با روایات اسلامی که درباره ي آخرین خاندان پادشاهی حجاز قبل از ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) بیان شده اند، مطابقت زیادی دارد.
البته لازم به ذکر است که واقعاً ممکن است ملک عبدالله پادشاه کنونی عربستان و خاندان آل سعود (خاندان پادشاهی عربستان)، آخرین پادشاه و آخرین خاندان پادشاهی حجاز نباشند و در آینده نیز پادشاهان دیگری در عربستان حکم برانند، اما به هر حال نمی توان شباهت ملک عبدالله و خاندان آل سعود را با روایت های ذکر شده در مورد آخرین خاندان پادشاهی حجاز، نادیده گرفت. بنابراین بهتر است كه توجه ویژه ای به وضعیت عربستان سعودی در عصر حاضر داشته باشیم.
آیا واقعا ملک عبدالله آنقدر بد می باشد که در حدیث آمده وای بر شیعیان ما از او؟
در ماههای اول سلطنت ملک عبدالله بیان می شد که وی شخص معتدل و میانه رویی است و با ملک فهد که در زمان او حجاج شیعه در روز برائت از مشرکین به خاک و خون کشیده شدند،(16) تفاوت دارد، اما گذشت زمان ثابت کرد که نه تنها خطر او برای شیعیان و سایر مسلمانان آزاده از ملک فهد کمتر نیست، بلکه ملک عبدالله به مراتب خطرناک تر است.
گرچه ملک عبدالله در طی این سالها تلاش نموده است تا در ظاهر و در جریان مناسبات سیاسی با کشورهای منطقه خود را فردی صلح طلب معرفی نماید، اما شواهد امر دقیقاً خلاف این نکته را ثابت می کند؛ به طوری که از زمان آغاز رسمی سلطنت ملک عبداله ، حملات گروه های تکفیری تحت حمایت عربستان به شیعیان عراق، افزایش یافته(17(و حتی هتک حرمت این گروههای تکفیری به عتبات عالیات و حرم ائمه (علیه السلام) در عراق افزون گشته است.(18) از زمان آغاز سلطنت ملک عبدالله، مفتیان وهابی عربستان که تحت حمایت کامل خاندان آل سعود هستند، فتواهای بی شرمانه ای صادر نموده که این فتواها به دست گروه های تکفیری عراقی تحت حمایت دولت عربستان سعودی اجرا شده و منجر به کشتارهای هر روزه ي شیعیان عراقی و انهدام زیارتگاه های معصومین (علیه السلام) شده است.(19) علاوه بر این ملک عبدالله ارتباط بسیار قوی با امریکا و اسرايیل برقرار نموده و بدین ترتیب به مسلمانان خیانت کرده است.(20) این ارتباط تا بدانجا است که سران سعودي در زمان سلطنت ملک عبدالله، با جرج بوش میگساری و رقص شمشیر می نمایند.(21)
![[تصویر: shamshirbazi-soood.jpg]](http://www.andishe-basirat.ir/images/stories/tasavirMatlab/shamshirbazi-soood.jpg)
از سوی دیگر بنا بر گزارش های بی شماری که از سوی حجاج شیعه بخصوص حجاج شیعه ي ایرانی به دست رسیده است، در طی 3 – 2 سال اخیر، فشارهای زیادی بر حجاج ایرانی وارد آمده است که تاکنون سابقه نداشته است.(22) این فشارها تا به آنجا بوده است که برخی از علما از جمله آیت الله مکارم شیرازی، بحث احتمال تحریم حج عمره را مطرح نمودند.(23)
يكي از آخرین شاهکار هاي ملک عبدالله در خیانت به شیعیان، دست داشتن دستگاه هاي اطلاعاتی عربستان سعودی به همراه دستگاه اطلاعاتی کشور خائن اردن در ترور شهید حاج عماد مغنیه بود(24) که این مسئله خود یکی از ننگین ترین جنایات ملک عبدالله می باشد.
همچنين جنايات اخير كه در شهر مقدس مدينه به دست دستگاه هاي اطلاعاتي و امنيتي عربستان و نيز نيروهاي افراطي وهابي موسوم به نيروهاي امر به معروف و نهي از منكر وابسته به دولت عربستان انجام شدند و در طي آن ها تعداد زيادي از شيعيان به شهادت رسيدند و تعداد ديگري نيز زخمي شدند، خود حكايت از دسايس شيطاني ملك عبدالله عربستان دارند.(25) با توجه به مسائل گفته شده، به راحتی می توان دریافت که عبارت « ویل لشیعتنا منه » در روایت ذکر شده، کاملاً برازنده ي ملک عبدالله می باشد.
حال اگر احادیث مطابقت داشته باشند چه معنی ای در بر دارند!
در ادامه ي روایت ذکر شده از سوی پیامبر گرامی اسلام (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) بیان شده است: « بشرونی بموته ابشرکم بظهور الحجة. » این عبارت نشان می دهد که مرگ عبدالله ذکر شده در روایت مذکور، فاصله ي کمی با ظهور حضرت مهدی (عجل الله تعالی فرجه الشریف) دارد؛ از این مسئله می توان دریافت که در صورت صحت روایت مذکور و درستی منابع آن، با توجه به اینکه بسیاری از ویژگیهای روایت، با ملک عبدالله، ملک فهد و خاندان آل سعود مطابقت دارد، عصری که ما در آن به سر می بریم، ان شاء الله « عصر الظهور » است و در صورتی که ما شیعیان تلاش خود را بیشتر کنیم، می توانیم ظهور آن منجی بزرگ را درک نمايیم. إن شاء الله.
نتیجه گیری کلی:
1- اگر حدیث شیعی صحت داشته باشد که با علم رجال شناسی آن حدیث را تایید می کنیم ، ملک عبدالله همین پادشاه عرستان است ولی باز نیز ممکن است پادشاهی دیگر با نام ملک عبدالله بیاید ولی اگر حدیثی که در کتاب مائتان وخمسون نوشته سید محمد علی طباطبایی حسنی آمده بود صحت داشته باشد می توان گفت که ملک عبدالله روایات همین پادشاه عربستان است و ما در عصر ظهور می باشیم.و اگر خدا بخواهد چشم مان به جمال امام مهدی علیه السلام روشن خواهد شد.
نکته بسیار مهم :
«فضيل» از امام باقر (عليه السلام) پرسيد: آيا براى اين امر وقتى تعيين مىشود؟
امام سه بار فرمود: «كذب الوقاتون» تعيين كنندگان وقت دروغگويند (26)
«اسحق بن يعقوب» توسط جناب محمد بن عثمان عمرى نامهاى خدمت امام زمان عليه السلام فرستاد و سؤالاتى نمود و امام در فرازى از پاسخ در مورد وقت ظهور فرمودند:
«و اما ظهور الفرج فانه الى الله تعالى ذكره و كذب الوقاتون»
و اما ظهور فرج به فرمان خداى متعال وابسته و تعيين وقت كنندگان دروغگويند. (27)
البته منظور از تعيين وقت تعيين دقيق وقت ظهور است و اينگونه تعيين وقت را پيشوايان معصوم (علیه السلام) بهيچ وجه جايز نشمردهاند و آن را از اسرار الهى دانستهاند ولى علاماتى را ذكر فرمودهاند كه چون آنها واقع شوند نزديك بودن ظهور را نويد مىدهند.
3 - حدیثی که در کتاب مائتان وخمسون نوشته سید محمد علی طباطبایی حسنی ذکر شده بود در آخر مربوط می شود به ملک عبدالله نه فهد.احمد حسن ها از یان روایت سواستفاده کرده اند که با مرگ فهد منجی ظهور کرده است و آن احمد حسن می باشد.وبرای اینکه حدیث عبدالله از امام صادق را نمی توانستند رد کنند ، آن را به مهدی بشارت داده اند.
پس آنها اعتقاد دارند با مرگ فهد احمد حسن ظهور کرده و با مرگ ملک عبدالله امام زمان ظهور میکند که اینگونه نیست.
در پایان از خواهر گرامیمان با اکانت "ندا" جهت کمک در زبان عربی تشکر میکنم و همچنین از مقاله های پرمحتوا دوست گرامیم خادم الامام.
برای تعجیل در ظهور امام زمان صلوات
منابع:
1- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 22 و23.
2- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 219، 220 و 221.
کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 266، 267، 268، 269، 270، 271، 272.
3- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات287، 288، 289، 290.
4- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 138، 139، 140، 141، 142، 143، 144 و 145.
5- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 291 تا 303.
6- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 219، 220، 221، 266،267، 268، 269، 270، 271، 272.
7- مائتان وخمسون علامة ص 122 نوشته سید محمد علی طباطبایی حسنی
8- بحارالانوار ج52، ص 210؛ بشارة الاسلام، ص123.
9- الغيبة نعماني، ص171؛ بحارالانوار، ج52، ص 232.
10- بحارالانوار، ج 52، ص 210- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 267 و 268.
13- کتاب عصر ظهور، تألیف علی کورانی عاملی، ترجمه ی مهدی حقی، ناشر: شرکت چاپ و نشر امور بین الملل وابسته به انتشارات امیر کبیر، چاپ چهارم، 1385، صفحات 219، 220 و 221.
26 - غيبتشيخ طوسى ص 261 - 262
27 - كمال الدين ج 2، ص 160 حديث 4.
به دلیل اینکه هر دو مقاله در یک بحث قرارنگرفت آن را به دوقسمت تقسیم بندی نمودم.
پژوهشگر: محمدرضا ربیعی
می تونید خود مقاله را نیز در سایت اندیشه و بصیرت ملاحظه فرمایید: