شما درحال مشاهده محتوای قالب بندی نشده این مطلب هستید.برای مشاهده نسخه قالب بندی شده روی لینک فوق کلیک کنید
بسم الله الرحمن الرحیم
19. مهجوریت قرآن
«وقالَ الرَّسولُ یا ربِّ إنَّ قَومی أتَّخَذُوا هذَا القُرآنَ مهجوراً» (فرقان 30)
«پیامبر (در روز قیامت از روی شکایت) می گوید : پروردگارا! قوم من این قرآن را مهجور رها کردند.»
*این آیه از گلایه پیامبر(صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) اسلام سخن می گوید و آن حضرت چون "رحمة للعالمین" است نفرین نمی کند.
*امام رضا (علیه السلام) فرمود : دلیل آن که در نماز قرآن می خوانیم آن است که قرآن از مهجوریت خارج شود.
*در روایات آمده است: هر روز پنجاه آیه از قرآن را بخوانید و هدفتان رسیدن به آخر سوره نباشد، آرام بخوانید و دل خود را با تلاوت قرآن تکان دهید و هرگاه فتنه ها همچون شب تاریک به شما هجوم آوردند، به قرآن پناه ببرید.
*"هِجر"، جدایی با عمل، بدن، زبان و قلب را شامل می شود.
*نخواندن قرآن، ترجیح غیر قرآن بر قرآن، محور قرار ندادن آن، تدبر نکردن در آن، تعلیم ندادنش به دیگران و عمل نکردن به آن از مصادیق مهجور کردن قرآن است. حتی کسی که قرآن را فرا گیرد، ولی آن را کنار بگذارد و به آن نگاه نکند و تعهدی نداشته باشد، او نیز قرآن را مهجور کرده است.
بسم الله الرحمن الرحیم
20. بهترین امت
"كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ لَوْ آمَنَ أَهْلُ الْكِتابِ لَكانَ خَيْراً لَهُمْ مِنْهُمُ الْمُؤْمِنُونَ وَ أَكْثَرُهُمُ الْفاسِقُونَ" (آل عمران 110)
شما بهترین امتی هستید که برای مردم ظاهر(و برگزیده) شده اید. به خوبی ها فرمان می دهید و از بدی ها و زشتی ها نهی می کنید و به خدا ایمان دارید و اگر اهل کتاب (نیز به چنین آیین درخشانی) ایمان آورده بودند، قطعا برایشان بهتر بود. برخی از آنان مومنند ولی بیشترشان فاسقند.
در این آیه به مرحله عمومی امر به معروف و نهی از منکر اشاره شده که شرایط و نکاتی را در بردارد. از جمله :
*بهترین امت بودن با شعار نیست، با ایمان و امر به معروف و نهی از منکر است : "کنتم خیر امة...تأمرون..."
*در امتِ ساکت و ترسو خیری نیست : "خیر امة...تأمرون... تنهون..."
*امر به معروف و نهی از منکر به قدری مهم است که انجام آن معیار امتیاز امت هاست: "کنتم خیر امة"
*امر به معروف و نهی از منکر در صورتی محقق می شود که مسلمانان به شکل یک امت باشند، یعنی حاکمیت داشته باشند : "کنتم خیر امة"
*مسلمانان مسئول اصلاح تمام جوامع بشری هستند: "اُخرجت للنّاس"
*سفارش به خوبی ها بدون مبارزه با فساد، کم نتیجه است: "تامرون بالمعروف و تنهون عن المنکر"
*هر یک از افراد امت باید امر به معروف و نهی از منکر کنند( یک دختر نه ساله هم حق امر به معروف و نهی از منکر رئیس جمهور را دارد) : " تأمرون...تنهون"
*در امر به معروف، سن، منطقه، نژاد، سواد و موقعیت اقتصادی و اجتماعی نقشی ندارد : " تأمرون"
*امر به معروف، مقدم بر نهی از منکر است : " تأمرون...تنهون"
*امر و نهیی می تواند مؤثر باشد که از ایمان مایه گرفته باشد : " تأمرون،تنهون، تؤمنون"
آيه شماره 19 از سوره مبارکه لقمان
متن آیه:وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ
ترجمه:و در راه رفتن (و رفتارت)، ميانهرو باش و از صدايت بكاه، زيرا كه ناخوشترين صداها، آواز خران است.
تفسیر:اسلام، دين جامعى است و حتّى براى راه رفتن دستور و برنامه دارد. «واقصد فى مشيك»
در آيين الهى، عقايد و اخلاق در كنار هم مطرح است. «لاتشرك باللّه... واقصد فى مشيك»
ميانهروى، دورى از افراط وتفريط، و متانت در راه رفتن، سفارش قرآن است. «واقصد فى مشيك»
نه فقط در راه رفتن، بلكه در همهى كارها ميانه روى را مراعات كنيم. «واقصد فى مشيك»
صداى خود را كوتاه كنيم، از فرياد بيهوده بپرهيزيم و بيانى نرم و آرام داشته باشيم. «واغضض من صوتك»
فرياد كشيدن و بلند كردن صدا، امرى ناپسند و نكوهيده است. «واغضض من صوتك انّ انكر الاصوات لصوت الحمير»
آيه شماره 35 از سوره مبارکه احزاب
متن آیه:إِنَّ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ وَالْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ وَالْقَانِتِينَ وَالْقَانِتَاتِ وَالصَّادِقِينَ وَالصَّادِقَاتِ وَالصَّابِرِينَ وَالصَّابِرَاتِ وَالْخَاشِعِينَ وَالْخَاشِعَاتِ وَالْمُتَصَدِّقِينَ وَالْمُتَصَدِّقَاتِ وَالصَّائِمِينَ وَالصَّائِمَاتِ وَالْحَافِظِينَ فُرُوجَهُمْ وَالْحَافِظَاتِ وَالذَّاكِرِينَ اللَّهَ كَثِيرًا وَالذَّاكِرَاتِ أَعَدَّ اللَّهُ لَهُم مَّغْفِرَةً وَأَجْرًا عَظِيمًا
معنی آیه:همانا مردان مسلمان و زنان مسلمان، و مردان با ايمان و زنان با ايمان، و مردان مطيع خدا و زنان مطيع خدا، و مردان راستگو و زنان راستگو، و مردان شكيبا و زنان شكيبا، و مردان فروتن و زنان فروتن، و مردان انفاقگر و زنان انفاقگر، و مردان روزه دار و زنان روزه دار، و مردان پاكدامن و زنان پاكدامن، و مردانى كه خدا را بسيار ياد مىكنند و زنانى كه بسيار به ياد خدا هستند، خداوند براى (همهى) آنان آمرزش و پاداشى گرانقدر وبزرگ آماده كرده است.
تفسیرآیه:انسان زمانى كامل مىشود كه همهى كمالات را در خود داشته باشد نه فقط بعضى را. «انّ المسلمين ...»
نشانهى جامعيّت اسلام آن است كه كمال را در همهى ابعاد اعتقادى، اخلاقى، عملى، فردى و اجتماعى انسان مطرح مىكند. «انّ المسلمين ...»
با تجليل از خوبان، ديگران را به انجام خوبىها تشويق كنيم. «انّ المسلمين ...»
رشد انسان، مرحلهاى و گام به گام است. (ابتدا اسلام با زبان، سپس ايمان با دل، سپس اطاعت، صداقت، صبر و ... «انّ المسلمين ... المؤمنين ... الصابرين ...»
-انسان كامل، علاوه بر اقرار به زبان (اسلام) و باور قلبى (ايمان)، بايد شكم و شهوت و زبان خود را كنترل كند.
* كنترل شكم با روزه. «الصائمين»
* كنترل زبان با صداقت. «الصادقين»
* كنترل شهوت با دورى از حرام. «والحافظين فروجهم»
* مبارزه با غرور، با داشتن تواضع. «القانتين »
* غفلت زدايى با ذكر و ياد خدا. «والذاكرين»
* مقاومت در برابر نيشها و نوشها با نيروى صبر. «والصابرين»
* غافل نماندن از محرومان با انفاق. «والمتصدّقين»
اسلام هم به كميّت توجّه دارد، هم به كيفيّت. (در مورد مقدار مىفرمايد: «والذاكرين اللّه كثيرا» و در مورد كيفيّت مىفرمايد: « والقانتين» كه اطاعت همراه با فروتنى است.)
همهى توفيقات خود را از خدا بدانيم. (ذكر خدا در پايان كمالات آمده است.) «و الذاكرين اللّه كثيراً»
زن و مرد، در رشد كمالات معنوى و انسانى و دريافت پاداش يكسانند. «انّ المسلمين والمسلمات... اعدّ اللّه لهم»
عمل نيك، كليد بخشش الهى است. «اعدّ اللّه لهم مغفرة»
ابتدا بخشش الهى، سپس دريافت پاداش الهى. «مغفرة واجراً عظيما»
23. جامع ترین آیه در مکارم اخلاق
"خُذِ الْعَفْوَ وَ أْمُرْ بِالْعُرْفِ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ "(اعراف، 199)
"عفو و میانه روی را پیشه کن ( عذر مردم را بپذیر و بر آنان آسان بگیر) و به کارهای عقل پسند و نیکو فرمان بده و از جاهلان اعراض کن"
.:: این آیه با همه سادگی و فشردگی، همه اصول اخلاقی را در بردارد :
*هم اخلاق فردی "عفو" و هم اخلاق اجتماعی " وأمر بالعرف"
*هم با دوست "عفو" و هم با دشمن "أعرض"
*هم زبانی "وأمر" و هم عملی "أعرض"
*هم مثبت "خُذ" و هم منفی "أعرض"
*هم برای رهبر و هم برای امت
*هم برای آن زمان و هم برای این زمان
چنانکه امام صادق (علیه السلام) فرمودند : در قرآن آیه ای جامع تر از این آیه در مکارم الاخلاق نیست. [1]
البته شکی نیست که عفو در مسائل شخصی است نه در حق الناس و بیت المال.
.:: وقتی این آیه نازل شد، پیامبر (صلّي اللَّه عليه و آله و سلّم) از جبرئیل توضیح و شیوه عمل به این آیه را درخواست کرد. جبرئیل پیام آورد : "تَعفُو عمّن ظلمک، تُعطی مَن حَرمک، تَصِل مَن قطعک." [2] از کسی که به تو ظلم کرده درگذر، به کسی که تو را محروم کرده عطا کن و با کسی که با تو قطع رابطه کرده است، ارتباط برقرار کن.
[1] تفسیر فرقان
[2] تفسیر مجمع البیان؛ بحار، ج 75، ص 114
آيه شماره 54 از سوره مبارکه احزاب
متن آیه:إِن تُبْدُوا شَيْئًا أَوْ تُخْفُوهُ فَإِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
معنی آیه:اگر چيزى را آشكار نماييد يا پنهانش كنيد پس بى شكّ خداوند به هر چيزى داناست.
تفسیر آیه:خداوند، نه تنها به اعمال ما، بلكه به همه چيز آگاه است. «فانّ اللّه كان بكلّ شىء عليما»
علم خداوند به پنهان و آشكار امور يكسان است. «كان بكلّ شىء عليما»
اگر بدانيم همه چيز براى او روشن است، ريا و نفاق چرا؟ «بكلّ شىء عليما»
حفظ حجاب ظاهرى و برقراى رابطهى پنهانى، نشانهى بىايمانى به علم خداست. «تبدوا شيئاً او تخفوه فانّ اللّه... عليما»
آيه شماره 47 از سوره مبارکه سباء
متن آیه:قُلْ مَا سَأَلْتُكُم مِّنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّهِ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ
معنی آیه: هر مزدى كه از شما خواستم پس آن به نفع شماست، مزد من جز بر خدا نيست و او بر هر چيزى گواه است.
تفسیر آیه:مبلّغان الهى، بايد بىتوقّعى خود را به مردم اعلام نمايند. (در سه آيهاى كه مربوط به مزد رسالت است، با كلمهى «قل» پيامبر مأمور به اظهار آن مىشود. «قل... اِن اَجرى الاّ على اللّه»
آن چه زشت است سؤال و در خواست مزد است، ولى اگر خود مردم با عشق و بدون اكراه هديهاى به مبلّغ دين دادند حساب ديگرى دارد. مىفرمايد: «ما سالتكم» و نمىفرمايد: نمىگيرم.
شرط تأثير سخن آن است كه مردم، رهبر را دلسوز و مخلص بدانند. «اِن اَجرى الاّ على اللّه» (اگر رهبر از مردم توقّع مادّى داشته باشد، جامعه او را تحمّل نمىكند: «ام تسئلهم اجراً فهم من مغرم مثقلون»(522) آيا از مردم مزدى طلب مىكنى كه پرداخت آن بر آنان سنگين است؟)
انتخاب راه خدا و مودّت اهل بيت عليهم السلام كه مزد رسالت است، در حقيقت به نفع خود مردم است نه پيامبر اكرم. «فهو لكم»
كسى كه خدا را ناظر و شاهد اعمال خود بداند به غير او اميدى ندارد. «اِن أجرى الاّ على اللّه و هو على كلّ شىء شهيد»
براى برطرف شدن سوء ظنها، خدا را بر صداقت خود گواه بگيريم. «اِن أجرى الاّ على اللّه و هو على كلّ شىء شهيد»
آيه شماره 58 از سوره مبارکه احزاب
متن آیه:وَالَّذِينَ يُؤْذُونَ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ بِغَيْرِ مَا اكْتَسَبُوا فَقَدِ احْتَمَلُوا بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُّبِينًا
معنی آیه:و كسانى كه مردان و زنان با ايمان را بدون آن كه كارى كرده باشند آزار مىدهند بدون شكّ بهتان و گناه روشنى را بر دوش كشيدهاند.
تفسیرآیه:اصرار بر گناه به زشتى و كيفر آن مىافزايد. («يُؤذون» نشانه استمرار و اصرار بر اذيّت است.)
آبروى زن و مرد مؤمن، محترم و لطمه زدن به آن گناه بزرگى است. (حفظ آبرو به زن يا مرد بودن ربطى ندارد.) «المؤمنين والمؤمنات»
گناهى تنبيه دارد كه انسان با علم و عمد مرتكب شود. «اكتسبوا»
گناه، بار انسان را سنگين مىكند. «احتملوا»
مهمترين اذيّت، زخم زبان و تهمت است. «يُؤذون - بهتاناً»
آزار و اذيّت ديگران به هر شكلى كه باشد، از جمله گناهانى است كه خشم الهى را بدنبال دارد. «يُؤذون... اثماً مبيناً»
آيه شماره 21 از سوره مبارکه سباء
متن آیه:وَمَا كَانَ لَهُ عَلَيْهِم مِّن سُلْطَانٍ إِلَّا لِنَعْلَمَ مَن يُؤْمِنُ بِالْآخِرَةِ مِمَّنْ هُوَ مِنْهَا فِي شَكٍّ وَرَبُّكَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ حَفِيظٌ
معنی آیه:و ابليس هيچ گونه تسلّط و غلبهاى بر آنان (كه از او پيروى كردند) نداشت. (كار او تنها وسوسه است) تا معلوم كنيم كسى را كه به آخرت ايمان دارد (و در برابر وسوسههاى او مقاومت مىكند) از كسى كه نسبت به آخرت در ترديد است، و پروردگارت بر همه چيز نگهبان است.
تفسیر آیه:شيطان نمىتواند انسان را مجبور كند و پيروى مردم از ابليس بر اساس اختيار و تصميم خود آنان است. «و ما كان له عليهم من سلطان»
ايمان به قيامت، سدّى است در برابر شيطان. «لنعلم من يؤمن بالآخرة»
فلسفهى وجود شيطان و وسوسههاى او، ايجاد چند راه پيش روى انسان و قدرت انتخاب و آزمايش اوست. «الاّ لنعلم...»
انسان با ترديد و تزلزل، راه سلطهى شيطان را بر روى خود باز مىكند. «ما كان له عليهم من سلطان... ممن هو منها فى شك»
انسان در انتخاب راه و عمل، اختيار دارد. «من يؤمن بالآخرة ممن هو منها فى شك»
آيه شماره 70 از سوره مبارکه احزاب
متن آیه:يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَقُولُوا قَوْلًا سَدِيدًا
معنی آیه:اى كسانى كه ايمان آوردهايد! تقواى الهى پيشه كنيد و سخن (حقّ و) استوار گوييد.
تفسیرآیه:لازمهى ايمان، داشتن تقواست، «يا ايّها الّذين آمنوا اتّقوا اللّه» و لازمهى تقوا سخن استوار است. «اتّقوا اللّه و قولوا قولا سديداً»